+ Yorum Gönder
Tarih Arşivi ve Atatürk Forumu Forumunda Gümrü Antlaşması (2-3 Aralık 1920) Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Asel
    Bayan Üye

    Gümrü Antlaşması (2-3 Aralık 1920)








    Gümrü Antlaşması (2-3 Aralık 1920)


    Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra toplanan Paris Barış Konferansı’na Ermeni temsilcileri de çağırılmıştı. Bu durum Ermenilere, Büyük Ermenistan hayalini gerçekleştirme fırsatını vermişti. İngiltere bağımsız bir Ermeni Devleti kurulmasını istiyordu. İtilaf Devletleri’nin de onayını alan İngilizler, Sevr Antlaşması’na Ermeni Devleti’ni öngören bir madde koydurttu.


    Ermeniler, Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki toprakların kendilerine bırakılması amacıyla saldırıya geçtiler. Ermenistan sınırı yakınlarında yaşayan Türkleri topluca katletmeye başladılar. Ancak Milli Mücadele başlamadan önce, Doğu Anadolu’nun Ermenilerin eline geçmesini önlemek için Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla bir teşkilat kurulmuştu. Kâzım Karabekir Paşa’nın 15. Kolordu Komutanı olarak Erzurum’a gelmesi ile bu teşkilat daha da güçlendi. Yerel gazetelerde çıkan yazılar milliyetçilik hareketlerini güçlendiriyordu. Mustafa Kemal Paşa’da konuşmalarında, bir karış toprağın bile Ermenilere verilmesine Türk milletinin razı olmayacağını belirtti.


    Mondros Ateşkes Antlaşması’nın şartlarına uymayarak ordusunu dağıtmayan Kâzım Karabekir Paşa, Ermeni saldırılarına karşı bölgedeki savunma hazırlıklarını hızlandırdı. TBMM’ne bir rapor sunarak Ermenilere karşı harekât için yetki istedi. Bunun üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi, 9 Haziran 1920’de Kâzım Karabekir Paşa’yı tam yetki ile Doğu Cephesi Komutanlığı’na atadı.


    Ermeni saldırılarının artması üzerine, Türkiye Büyük Millet Meclisi aldığı askeri harekât kararını Doğu Cephesi Komutanı Kâzım Karabekir Paşa’ya bildirdi. Askeri harekât, 28 Eylül 1920’de başlatılarak, 29 Eylül’de Sarıkamış, 30 Ekim’de de Kars Ermenilerden kurtarıldı. Ermenilerin barışa yaklaşmamaları zerine askeri harekâta devam edilerek Gümrü’ye kadar gelindi. Ermeniler barış istemek zorunda kaldılar. Ermeniler Gümrü’yü boşaltarak doğuya çekildiler.


    Türkiye Büyük Millet Meclisi, 8 Kasım 1920’de Ermeni Hükümeti’ne bir nota ile askeri ve siyasi isteklerini bildirdi. Ermeniler bu istekleri kabul etmeyince çarpışmalar yeniden başladı. Türk orduları karşısında dayanamayan Ermeniler tekrar barış istemek zorunda kaldılar. 2-3 Aralık 1920’de Gümrü Antlaşması imzalanarak savaşa son verildi.








  2. Zühre
    Devamlı Üye





    Gümrü Savaşı ve Antlaşması

    Gümrü Savaşı;
    Osmanlı Devleti ile Sovyet Ermenistanı arasında, Birinci Dünya Savaşı sırasında yapılan savaştır. Aynı savaşın devamı, Kurtuluş Savaşı sırasında 1920′de ikinci kez yapıldı. Birinci Dünya Savaşı sırasında, Ruslar, Kafkasya’da Osmanlılara karşı yoğun savaşlar verdiler ve bölgede bulunan Ermenileri de silahlandırdılar. 1917′de Rusya’da çıkan Ekim Devrimi üzerine, bölgedeki Rus askerlerinin çekilmesi, Osmanlı Ordusu’nu biraz rahatlattıysa da hemen Ermeniler harekete geçtiler. Ermeniler, Nazarbekov komutasında yaklaşık 50 bin kişilik bir orduyla doğu illerimizde, Türk halkına zulüm etmeye başladılar. Bu zulmü önlemek için Osmanlı Ordusu 8 Şubat 1918′de harekete geçti. Sırasıyla Erzurum, Trabzon ve Van illeri, Ermenilerin silahlı çetelerinden kurtarıldı. Ordu daha sonra Sarıkamış, Kars yönünde ilerlemesini sürdürdü. Ordu Komutanı Yakup Şevki Paşa, 11 Nisanda Kars’ı aldıktan sonra, Gümrü’yü kuşattı. Ermeni birliklerinin çoğu, daha doğuya, Karakilise’ye doğru çekilmekteydiler. Yakup Şevki Paşa, 20 Mayıs 1918′de Karakilise üzerine yürüdü. Burada Ermeni Ordusu perişan edilerek, Karakilise ele geçirildi. 31 Mayıs’ta Ermeniler barış yapmak zorunda kaldılar. Bu antlaşmaya göre, 1877-1878 savaşında yitirilen yerler, yeniden Osmanlı Devleti’ne verilmiş oldu.

    İkinci Gümrü Savaşı ise Kurtuluş Savaşı sırasında, yine Ermenilere karşı kazanıldı. 1918′de yapılmış olan antlaşmaya göre, buradaki Ermenileri silahsız hale getirmek için, Doğu Orduları Komutanı Kâzım Karabekir Paşa’ nın 1920 Eylül’ünde, giriştiği harekâtla başladı. Sarıkamış ve Kars’ m ele geçirilmesinden sonra Ermenileri Türk isteklerine boyun eğdirmek için, Gümrü üzerine hareket edildi. Türk Ordusu 4 Kasım 1920′de, Gümrü yakınlarında bulunan Şahnalar mevkiinde, Ermeni Ordusu’nu yenerek, geri attı. Şahnalar işgal edildikten sonra 5 Kasım günü Ermeniler Arpaçay’a kadar sürüldü. Türk Ordusu’nun Ermeni toprakları içinde ilerlemesi tehlikeli bulunduğundan, Ermenilerin komutanı 6 Kasım 1920 günü ateşkes antlaşması için izin istedi. Kâzım Karabekir Paşa, bu ateşkesi kabul etmeyerek, 7 Kasım günü Gümrü’yü ele geçirerek isteklerinin kesin kabulünü istedi. Burada da durmadı ve Gümrü’nün doğusunda Sarıyer-Cacur-Çıraklı-Golfat’da ve güney hattında yer almış olan Ermeni kuvvetlerini yenilgiye uğratarak, buraların gerisine attı. Ermeniler, artık Türk isteklerine uygun ateşkesi kabul etmekten başka çarelerinin olmadığını gördüler. 28 Kasım günü, Arpaçay’ın gerisindeki ateşkes hattına çekildiler ve 2 Aralık’ı, 3 Aralığa bağlayan gece Gümrü Antlaşması’nı imzaladılar.

    Gümrü Antlaşması: Ermenistan’ın Gümrü Kenti’nde Türkiye ile Sovyet Ermenistanı arasında imzalanan antlaşma; Ankara Hükümeti’nin imzaladığı ilk barış antlaşmasıdır (3 Aralık 1920). Antlaşmada Türk tarafını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına Doğu Orduları Genel Komutanı Kâzım Karabekir Paşa, Erzurum Valisi Hamit Bey, Erzurum Milletvekili Süleyman Necati Bey; Ermeni tarafını Ermenistan Cumhuriyeti adına Başbakan Alexandra Khatissian, eski Maliye Bakam Abraham Kulhadyan ve İçişleri Bakan Vekili Stepan Gorganyan temsil ettiler. Bu antlaşmayla sınır sorunları çözümlendi. Sevres Antlaşması’nı Ermenilerin de reddetmeleri sağlandı. Ermenilerin Amerika ve Avrupa’da Türk düşmanlığı yapan delegelerinin acele geri çağrılması kabul edildi, antlaşmanın bir ay içerisinde teatisi de şart koşuldu. Gümrü Antlaşması, Türk-Sovyet ilişkilerinin de kısa zamanda rayına oturmasına ve hemen arkasından Moskova ve Kars antlaşmaların imzalanmasına ortam hazırladı.





+ Yorum Gönder