+ Yorum Gönder
Okul ve Eğitim ve Coğrafya Forumunda Canlıların Yeryüzünde Dağılışını Etkileyen Faktörler Nelerdir Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Ziyaretçi

    Canlıların Yeryüzünde Dağılışını Etkileyen Faktörler Nelerdir








    Canlıların Yeryüzü dağılışını etkileyen faktörler nelerdir biliyor musunuz?

    canl-lar-n-yery-z-nde-da-l-n-etkileyen
    FİZİKİ FAKTÖRLER
    •İklim
    •Yer şekilleri
    •Toprak
    BİYOLOJİK FAKTÖRLER

    •İnsan
    •Diğer Canlılar
    PALEOCOĞRAFYA
    •Kıtaların Kayması
    •İklim Değişiklikleri
    CANLILARIN YERYÜZÜNE DAĞILIŞINDA
    Fiziki Faktörler
    1-İKLİM

    Canlıların yer yüzüne dağılışını etkileyen en önemli faktör iklimdir. Bitkilerin büyümesi ve gelişmesi için belirli bir sıcaklığa ihtiyaç vardır. Sıcaklık bitki çeşitliliği ve bunların yayılış alanı üzerinde etkilidir.
    Sıcaklık isteği fazla olan bitkiler Ekvator çevresinde yer alırken soğuğa dayanıklı olanlar Kutuplara yakın yerlerde bulunur.
    Su bitkiler için hayati önem taşır. Bitkiler ihtiyaç duydukları suyu yağış hava ve toprağın neminden elde eder.
    Bitkilerin çoğunun bünyesinde bulunması gereken su miktarı belli bir oranın altına düştüğünde bitkiler yaşamsal faaliyetlerini kaybeder. Bu sebeple yeryüzünün kurak ve yarı kurak bölgelerinde bitki örtüsü cılızdır.
    Bitkilerin yer yüzüne dağılışı hayvanların coğrafi dağılışını doğrudan etkiler.
    Genel olarak sıcak iklimlerin etkili olduğu alanlarda hayvan türleri soğuk iklim bölgelerine göre daha fazladır. Örneğin Kanada’da 15 memeli hayvan türü varken bu sayı Orta Amerika’da 150’ ye ulaşır.
    Bitki ve hayvan türleri yaşmalarını devam ettirebilmek için bulundukları yerin iklim şartlarına uyum sağlamak zorundadır. Buna adaptasyon denir.
    ADAPTASYONA ÖRNEKLER
    TROPİKALYAĞMUR ORMANLARI

    Tropikal ormanlar uzun boylu geniş yapraklı ve sık ağaçlardan meydana gelir. Yağmur ormanlarının varlığı sürekli yağış ve yüksek sıcaklıkla ilgilidir.
    Ekvatoral yağmur ormanları dünyanın en zengin doğal yaşam alanlarıdır. Bitki ve hayvan türlerinin %50-70’ini bu ormanların barındırdığı tahmin edilmektedir.
    ÇÖLLER
    Çöller iklim özelliklerine göre sıcak ve soğuk çöl diye ayrılmaktadır.
    Sıcak çöllerde suyun azlığı bitki ve hayvanlar için önemli sorundur.
    Bu nedenle çöl bitkilerinin bir kısmı suyu bulduğu zaman onu en yüksek düzeyde kullanarak kısa sürede filizlenir meyve verir ve tohum saçar. Tohumlar da su buluncaya kadar bekler.
    Bazı çöl bitkileri su kaybını azaltmak için toprağın üstündeki bölümleri çok küçüktür. Bunların toprak altında yaygın kökleri vardır.
    Bazıları ise güneş ışığının etkisini en aza indirecek kadar ince ve uzundur.
    Kaktüs gibi bitkiler suyu gövdelerinde depolar. Yaprakların yerini alan dikenler nem kaybını azaltır.
    Bir çok çöl hayvanının rengi başka bölgedeki hayvanlara kıyasla daha açıktır.
    Soğuk çöller buzullarla kaplı olduğu için kıyı kesimleri dışındaki yerlerde yaşam pek mümkün değildir. Burada yaşayan penguen fok kutup tilkisi beyaz ayı gibi hayvanlar besinlerini genellikle denizden sağlarlar
    Kutuplarda yaşayan hayvanlar düşük sıcaklık ve besin yetersizliği gibi şartlara uyum sağlamak zorundadır.
    Fokların derilerinin altında kalın bir yağ tabakası vardır. Bu tabaka soğuk sularda yaşayan fokların vücut ısısının çabuk düşmesini önler.
    2-YER ŞEKİLLERİ
    Bitki örtüsünün hem dağılışında hem de büyümesinde yükselti eğim-bakı dağların uzanış yönünün önemli etkileri görülmektedir. Yükselti arttıkça sıcaklık azaldığından bitki örtüsü de değişik katmanlar oluşturur.
    Dağların denize bakan yamaçlarında ılıman iklim şartlarına bağlı olarak tür çeşidi fazla iken iç kesimlerde azdır. Örnek; Kuzey Anadolu dağları ile Toroslar’ın kuzey ve güney yamaçlarında farklı bitki örtüleri yetişmektedir.
    Kara ve denizlerin dağılışı da canlıların dağılışını etkiler. Denizler karada yaşayan canlılar için karalar da denizde yaşayan canlılar için yayılmaya engeldir.
    Bundan dolayı okyanuslardaki adalarda büyük kara parçalarında olmayan bitki ve hayvan türleri vardır. Örneğin; Kangurunun Avustralya dışında başka yerlerde olmaması.
    Doğal yada doğal olmayan etkenler sonucunda meydana gelen bazı değişimler kara ve denizler arasında canlı geçişine neden olabilir. Örneğin Süveyş Kanalı açıldıktan sonra Akdeniz Kızıldeniz ve Hint Okyanusu arasında bitki ve hayvan türü geçişleri olmuştur.
    3-TOPRAK
    Bitki ve hayvanlar yaşamlarını sürdürebilmek için toprağa ihtiyaç duyarlar.Bitkiler ihtiyacı olan su ve mineralleri kökleriyle topraktan almaktadır.
    Toprağın fiziksel yapısı kimyasal özellikleri nem sıcaklık ve canlı organizmalar bitki hayvanların yer seçiminde etkili olur.
    Biyolojik Faktörler
    1-İNSAN

    Biyoçeşitliliği tehdit eden insan kaynaklı birçok faktör vardır. İnsan sanayi ve tarımsal faaliyetlerle çevresini önemli ölçüde değiştirmektedir. Bu durum canlıların yaşam alanlarını da etkiler.
    Günümüzde Dünya nüfusunun hızla artması sanayi ve teknolojideki gelişmeler ekosistemdeki tür kayıplarını artırmıştır.
    Tür kayıpları ekosistemdeki bütün canlıların yaşamını doğrudan etkiler.
    Biyolojik çeşitliliği tehdit eden insan kaynaklı faktörler
    Nüfus artışına bağlı olarak şehirlerin yayılım alanının genişlemesi
    fabrikalardan çevreye bırakılan gazlar
    sanayi atıklarının meydana getirdiği kirlilik
    sanayileşme ile ortaya çıkan asit yağmurları
    çayır ve meraların aşırı otlatılması
    erozyon
    heyelan
    barajların kurulması
    yol yapım çalışmaları
    canlı yaşamını olumsuz etkilemektedir.
    2-DİĞER CANLILAR
    Ekosistemdeki canlılar karşılıklı etkileşim içinde olduklarından birbirlerinin dağılışını etkilerler. Bir bölgedeki ot oburların varlığı bitkilere et oburların varlığı da ot oburlara bağlıdır.
    Paleocoğrafya
    1-KITALARIN KAYMASI
    Yeryüzünde tek kara parçası olan Pangea’dan bugünkü görünümünü alana kadar geçen süre boyunca kara ve denizlerin dağılışında büyük değişiklikler olmuştur.
    Kıtaların yaklaşması veya uzaklaşması bitki ve hayvanların göç yollarının değişmesine daha önce bir arada bulunmayan türlerin birbiriyle karşılaşarak etkileşmelerine neden olmuştur.
    2-İKLİM DEĞİŞİKLİKLERİ
    İklim değişiklikleri bazı türlerin yok olmasında bazı türlerin çevreye uyum sağlamasında veya göç etmesinde önemli etkendir.
    İklim değişikliklerine bağlı olarak deniz seviyesinde meydana gelen değişimler kıyılarda yaşayan bazı türlerin kitlesel olarak yok olmasına neden olmuştur.
    Kıtaları birbirine bağlayan geçitlerin sular altında kalması ve zaman zaman kara haline geçmesi hayvanların göçlerini etkilemiştir. Örneğin Bering Boğazı’nın kara haline geçmesi Sibirya’dan Kuzey Amerika’ya olan göçleri meydana getirmiştir. Bu durum her iki kıtadaki hayvan türlerinin birbirine benzemesinde etkili olmuştur







  2. SuskuN PrenS
    Devamlı Üye






    Canlıların Yeryüzünde Dağılışını Etkileyen Faktörler nelerdir



    1-İKLİM: iklim şartları, sıcaklık, yağış, güneşlenme süresi, rüzgârlar, nemlilik gibi elemanların gösterdiği özellikleri ile etki eder.

    2- YERŞEKİLLERİ: Dağ kuşakları boyunca yükselti, bakı eğim, dağların uzanışı, arazinin yarılma durumu, drenaj durumu v.b. yatay ve dikey doğrultuda değişmesi farklı yerel şartların oluşmasına neden olarak farklı özellikte bitkilerin yetişmesine ortam hazırlamaktadır.

    3-TOPRAK: Bitki ve hayvanlar yaşamak için toprağa ihtiyaç duyarlar. Toprağın fiziksel yapısı ve kimyasal özellikleri nem ve sıcaklık durumu canlılar için önemlidir. Bazı bitkileri beslenme ve kök gelişimi için özel toprak isterler. Bazıları kireçli, bazıları yumuşak kumlu, bazıları volkanik toprakları severler. Bazen de erozyonla üstteki toprağın aşınması sonucu ana kaya ya da ofiyolitlerin yüzeye çıkması bitkilerin yetişmemesine neden olur. Tuzlu topraklarda Fıstık çamı ve sarıçam yetişmez, bunlar kumlu topraklarda yetişir. Örnek, Tuz gölü çevresi tuzlu topraklarda - deniz kıyısındaki bitki türleri yetişebilmektedir. Tuzlu topraklarda yetişen bitkiler diğer topraklarda da yetişmemektedir
    .





  3. Zeyneb
    Bayan Üye
    canlıların yeryüzünde dağılışını etkileyen faktörler

    Fiziki Faktörler İklim


    İklim elemanlarından sıcaklık, bitki türlerinin çeşitliliği ve bunların yayılış alanları üzerinde
    etkilidir. Çünkü her bitkinin gelişmesi ve büyümesi için belirli bir sıcaklığa ihtiyaç vardır. Bir çok bitki türü için sınırlayıcı en alt ve en üst sıcaklık - 40 °C ile + 40 °C arasındadır.

    Bitkiler bu sıcaklık isteklerine göre Ekvator'dan kutup*lara doğru geniş yapraklı, karışık yapraklı ve iğne yap*raklı olmak üzere kuşaklar oluşturur.

    Bitkiler için hayati önem taşıyan bir diğer iklim elema*nı da yağıştır. Bitkiler ihtiyaç duydukları suyu yağış, ha*va ve toprağın neminden elde
    eder. Bitkilerin çoğunun bünyesinde bulunması gereken su
    belli bir oranın altı*na düştüğünde bitkiler yaşamsal fonksiyonlarını kay*beder. Bu
    nedenle kurak ve yarı kurak iklim bölgelerin*de bitki örtüsü seyrek ve bitki çeşitliliği azdır. Bitki tür*lerinin yeryüzünde dağılışı hayvanların dağılışını da doğrudan etkiler.
    Genel olarak sıcak iklim bölgeleri so*ğuk iklim bölgelerine göre, bitki türlerinin zenginliğine ve bitki örtüsünün sıklığına bağlı olarak daha fazla hayvan türünü barındırır. Örneğin, Kanada'da 15
    memeli hayvan türü varken bu sayı Orta Amerika'da 150'ye ulaşır.

    Bitki ve hayvan türleri, yaşamlarını devam ettirebilmek için bulundukları ortamın iklim koşullarına uyum sağla*mak zorundadır. Buna adı verilir. Dünya'nın farklı yerlerinde adaptasyonun nasıl gerçek* leştiğini aşağıdaki örnekleri inceleyerek görelim:


    Tropikal Yağmur Ormanları


    Tropikal iklim bölgelerinde sürekli yağış ve sıcaklık buralardaki ağaçların uzun boylu,
    geniş yapraklı ve gür ormanlar oluşturmalarına neden olmuştur. Tropi*kal ormanların kendine has özellikleri
    buralarda farklı canlı türlerinin yaşamına olanak sağlayan katmanlar oluşturmuştur.

    Çöller


    Sıcaklık, ışık ve yağış miktarının bitki ve hayvan yaşa*mındaki sınırlayıcı özelliği çöllerde belirgin biçimde görülür. Çöller bu özellikleri nedeniyle bitki ve hayvan türleri bakımından fakir
    ortamlardır.

    Çöllerde yaşayan bitki ve hayvan türleri çöllerin kurak ve sıcak koşullarına uyum sağlamışlardır. Şöyleki; çöl bitkilerinin bir kısmı suyu bulduğu zaman onu en yük*sek düzeyde kullanarak
    kısa sürede filizlenir, meyve verir ve tohum saçar. Tohumlar da su buluncaya kadar bekler. Bazı çöl bitkilerinin su kaybını en aza indirmek
    için toprağın üstündeki bölümleri çok küçüktür. Bun*ların toprak altında gelişmiş kökleri vardır. Bazıları ise güneş ışınlarının etkisini en
    aza indirebilmek için ince ve
    uzundur. Örneğin, bazı kaktüs türleri 15 metre depolar. Yapraklarının yerini ise nem kaybını azaltmak için dikenler almıştır.

    Çöllerde yaşayan birçok hayvan türü, kendine has davranışsal ve yapısal özellikler göstererek çöllere adapte
    olmuşlardır. Birçok çöl hayvanının rengi başka bölgelerdeki hayvanlara kıyasla daha açıktır. Soğuk çöller olarak adlandırılan kutuplarda yaşayan hayvan*lar, düşük sıcaklıklar ve besin yetersizliği gibi koşullara uyum sağlamak zorundadırlar. Örneğin, kutup böl*gelerinde yaşayan fokların derilerinin altında kalın bir yağ tabakası mevcuttur. Bu tabaka soğuk sularda yaşayan fokların vücut ısısının çabuk düşmesini önler.

    Yer şekilleri

    Yer şekilleri özellikleri iklimözelliklerini tkilediğinden canlı yaşamı üzerinde de çeşitliliklere
    neden olmuştur. Örneğin, dağların denize bakan yamaçlarında ılıman iklim koşulları yaşadığından, bitki ve hayvan türü zen*ginliği iç kesimlere göre daha fazladır.

    Kara ve denizlerin dağılımı da canlıların yeryüzündeki dağılışını etkiler. Denizler karalarda yaşayan canlılar için, karalar ise denizlerde yaşayan canlılar için yayıl*maya engeldir. Diğer yandan doğal olan ya da doğal olmayan etkenler sonucunda meydana gelen bazı de*ğişimler kara ve
    denizler arasında canlı türlerinin geçi*şine olanak sağlayabilir. Örneğin, Akdeniz'i Kızıldeniz'e bağlayan Süveyş Kanalı açıldıktan sonra Akde*niz,
    Kızıldeniz ve Hint Okyanusu arasında bitki ve hay*van türü geçişleri olmuştur.


    Toprak Özellikleri


    Toprağın fiziksel ve kimyasal özellikleri, bitki ve hay*vanların yaşam alanları seçiminde etkili olur. Örneğin, kalkerli
    topraklar üzerinde kolaylıkla yaşayan bazı bitki*ler kumlu
    topraklar üzerinde gelişme olanağı bulamaz. Salyangozlar, kireçli toprakların olduğu alanlarda yo*ğunluk gösterirken
    volkanik topraklarda sayıları azalır.

    Biyolojik Faktörler

    İnsan, gerek sanayi gerekse tarımsal faaliyetlerle çev*resini önemli ölçüde değişikliğe uğratır. Bu değişiklik*ler canlıların yaşam alanlarını olumsuz yönde etkiler. İçinde bulunduğumuz yüzyılda Dünya nüfusunun hız*la artması, sanayi ve teknolojideki gelişmeler ekosistemdeki tür kayıplarını oldukça artırmıştır. Yapılan araş-> tırmalar tür kayıplarının geçmişe göre bin ila on bin kat fazla olduğunu göstermektedir. Ekosistemdeki canlılar birbirleriyle etkileşim içinde olduklarından tür kayıpları ekosistemdeki tüm canlıları doğrudan etkilemektedir. Nüfus artışına bağlı olarak şehirlerin alanının genişle*mesi birçok canlı türünün yaşadığı çevreyi daraltmış ya da ortadan
    kaldırmıştır. Bu canlılardan çok azı şehir yaşamına adapte olabilmiştir.

    Paleocoğrafya


    Kıtaların Kayması

    Kıtaların kayması, canlıların yeryüzünde dağılışlarını önemli ölçüde etkilemiştir. Kıtaların birbirine yaklaşma*sı ya da uzaklaşmasıyla bitki ve
    hayvan türleri kıtalar arası geçiş yapma olanağı bulmuştur. Bu durum daha önce bir arada
    bulunmayan türlerin birbirleriyle karışa*rak etkileşmesine ve yeni canlı türlerinin ortaya çıkma*sına neden olmuştur.

    İklim Değişiklikleri

    Dünya'nın jeolojik geçmişi boyunca çok sayıda iklim değişikliği yaşanmıştır. Bu iklim değişiklikleri bazı türle*rin yok olmasına bazı türlerin çevreye adapte
    olmasına veya göç etmesine neden olmuştur. Sıcak iklim koşul*larının yaşandığı dönemlerde
    buzulların erimesiyle de*niz
    seviyesinde meydana gelen yükselmeler, kıyılarda yaşayan bazı türlerin yok olmasına neden olmuştur.

    Buzul çağlarında da buzulların kapladığı alanlar geniş*lediği için kara hayvanlarının yeryüzündeki yayılış alanları daralmıştır. Su seviyelerindeki değişiklikler ok*yanuslardaki
    habitatların tümüyle yok olmasına ya da sınırlanmasına yol açmıştır. Bu değişikliklerden en faz*la etkilenen yerler canlı çeşitliliğinin en fazla olduğu mercan kayalıklarıdır.

    Bir canlının ekosistem içinde hayatını devam ettir*diği bölgeye habitat adı verilir. Diğer bir ifadeyle habitat canlının yaşadığı yerin adresidir.

    Kıtaları birbirine bağlayan geçitlerin sular altında kal*ması ve zaman zaman kara hâline geçmesi hayvanla*rın göçlerini etkilemiştir. Örneğin, Asya ile Kuzey Ame*rika'yı birbirine bağlayan Bering Boğazının kara hâli*ne geçmesi, Asya ve Kuzey Amerika arasında hayvan türlerinin göç etmesine neden
    olmuştur. Bu nedenle
    her iki kıtadaki hayvan türleri birbirine benzemektedir





+ Yorum Gönder


canlıların dağılışını etkileyen faktörlr