+ Yorum Gönder
Tarih Arşivi ve Cumhuriyet Tarihi Forumunda Ekonomi Alanındaki İnkılaplar Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Bilge Kağan
    Devamlı Üye

    Ekonomi Alanındaki İnkılaplar










    Sanayide Yapılan Yenilikler


    Osmanlı İmparatorluğu nda, yönetimdeki basiretsiz kişilerin, yıllarca süren savaşlar ve kayıplara karşı, ekonomik alanda köklü çözümler üretememesi, devlet gelirlerinde bir çöküşe neden olmuştur. Ve bunun neticesinde de, dış borçlar giderek artmıştır. Bu borçları da, yüksek faizli borçlarla ödemeye kalkmak; bütçenin %30 a yakın bir bölümünü bu karmaşık durumdan çıkmak için harcamak, ekonomiyi iflas ettirmiştir. Bu ekonomik iflasa rağmen, Osmanlı devletinde 1919 lara kadar bir İktisat Bakanlığı kurulamamıştır. İmparatorluk son günlerini yaşarken, Anadolu halkı da sefil ve perişan bir haldeydi. İşte bu olumsuz şartlar altında kurulan TBMM Hükümeti, Mustafa Kemal in önderliğinde yeni bir savaşa başlıyordu:

    Ekonomi Savaşı.
    18 Mart 1923 te, İzmir de, ülkenin çeşitli yerlerinden gelen tüccar, işçi, çiftçi ve sanayicilerin katılmasıyla Türkiye İktisat Kongresi toplandı. Kongrede, ekonominin rayına oturtulması ve köklü tedbirler alınması için bazı kararlar belirlendi.
    Atatürk Kongrede şunları söylemişti:
    Arkadaşlar, sizler doğrudan doğruya milletimizi teşkil eden halkın sınıflarının içinden geliyorsunuz ve onlar tarafından seçilmiş olarak geliyorsunuz. Bu itibarla, memleketimizin, milletimizin halini, ihtiyacını ve milletimizin emellerini ve acılarını yakından biliyorsunuzSizin söyleyeceğiniz sözler, alınmasının lüzumunu beyan edeceğiniz tedbirler, doğrudan doğruya halkın lisanından söylenmiş gibi kabul olunurHalkın sesi, hakkın sesidir. Kılıç ile fütuhat yapanlar, sabanla fütuhat yapanlara yenilmeye, sonuç olarak yerlerini terketmeye mecburdurlar. Nitekim Osmanlı saltanatı da böyle olmuşturKılıç kullanan yorulur, nihayet kılıcı kınına koyar ve belki kılıç o kında küflenmeye, paslanmaya mahkum olur. Lakin, saban kullanan kol gittikçe daha ziyade kuvvetlenir. Daha çok kuvvetlendikçe daha çok toprağa malik ve sahip olur.
    Bu kararlar;
    1-Hammaddesi yurt içinde olan endüstri kollarının kurulması,
    2-Özel girişimcilerin desteklenmesi,
    3-Yatırımcılara kredi sağlayacak bankaların kurulması,
    4-Günlük tüketim mallarına öncelik verilmesi,
    5-Önemli kuruluşların millileştirilmesi,
    6-Sanayii teşvik edici yasaların çıkarılması, özellikle gümrük tarifelerinin, milli sanayinin kalkınma ihtiyaçlarına göre değiştirilmesi,
    7-Yerli malların karada ve denizde ucuz tarife ile taşınması,
    8-Sanayi bankası kurulmaya karar verilmesi maddeleri altında toplanmıştır.

    Alınan bu kararlar hemen uygulamaya geçirilmiş, fakat dünyanın içinde bulunduğu ekonomik sıkıntılar nedeniyle, Mustafa Kemal ekonomik uygulamaları; 1923-1932 yılları arasında, halkçılığa dayalı liberalizm ile yarı devlet müdahaleciliği , 1932-1938 yılları arasında da karma ekonomiye dayalı planlı kalkınma olarak iki aşamalı uygulamıştır. 1936 yılında II. Beş Yıllık Kalkınma Planı hazırlanmasına rağmen, Atatürk ün vefatı ve başlayan II. Dünya Savaşı sebebiyle, plan uygulamaya konulmamıştır. Plan, 1960 yılında uygulanmaya alınmıştır. Beş yıllık kalkınma planı gereğince; mensucat ve dokuma sanayiinde Bakırköy, Kayseri, Nazilli, Konya Ereğli dokuma fabrikalarıyla, bu fabrikaların pamuk ihtiyaçlarını karşılamak için Adana ve İzmir bölgelerinde pamuk tarımının canlandırılması öngörülmüştür. Tekstil sanayii, kendir, kangram, kükürt, demir-çelik bakır kömür gibi maden ve petrol arama işletmeleri, selüloz ve kağıt sanayi, seramik, cam, kimya, sünger, gülyağı, elektrik ve enerji üretimi için planlar yapılmıştır. Plan çerçevesince ayrıca fabrikalar açılmış, bütün bu sanayi dalları için eleman yetiştirecek mesleki eğitim kurumları faaliyete geçirilmiştir.
    Sanayi yatırımlarını teşvik etmek için, öncelikle 1927 yılında Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkartılmış, yabancı ürünlerle mücadele edebilmek için de 1929 yılında yüksek gümrük tarifesi uygulanmaya başlanmıştır.
    1933 yılında Sümerbank kurulmuş, 1935 yılında da maden kaynaklarını araştırmak üzere Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü , elektrik-enerji kaynaklarını araştırmak için Elektrik İşleri Etüt İdaresi , maden ve elektrik işletmelerini kurmak için de Etibank kurulmuştur








  2. Asel
    Bayan Üye





    Ekonomik Alanda İnkılaplar nedir


    Mustafa Kemal, askeri zaferlerin, siyasi ve ekonomik zaferlerle devam ettirilmesi gerektigine inaniyordu. Bu gayeyle ekonomik faaliyetleri bir bütün olarak degerlendirmis ve lozan imzalanmadan önce ele almistir.
    Ekonomik Alanda Yapılan İnkilaplar
    § İzmir İktisat Kongresi (18 subat – 4 mart 1923) :Lozan’daki baris görüsmelerinin kesildigi bir sirada, izmir’de türkiye iktisat kongresi toplandi. degisik kesimlerden 1135 temsilcinin katildigi bu kongrenin sonucunda “misak-i iktisadi” kabul edildi. Buna göre ekonomik kalkinmada tam bagimsizlik öngörülüyor, kaynaklarin en iyi sekilde degerlendirilmesi ve kendi çabamizla kalkinmanin geregi ortaya konuluyordu.
    § Kapitülasyonlarin Kaldirilmasi (24 temmuz 1923) :Lozan’da kesin olarak kaldirilmistir.*
    § İş Bankasi’nin Kurulmasi (1924) :Özel sektöre destek saglamak amaciyla ilk özel türk bankasi olan is bankasi kuruldu.*
    § Aşar Vergisi’nin Kaldirilmasi (17 subat 1925) :köylünün rahatlatilmasi ve üretimin artirilmasi amaciyla ayni zamanda ser’i bir vergi olan asar kaldirildi.
    § Kabotaj Kanunu’nun Çikarilmasi (1 temmuz 1926) :türkiye karasularinda türk gemicilerin ticaret yapmasina imkan taniniyor, denizcilik gelistirilmeye çalisiyordu. (milliyetçilikle ilgilidir.)
    § Tesvik-i Sanayi Kanunu (1926) :Özel sektörü sanayi alanina çekmek ve ona kredi saglamak için çikarilmistir.
    § Tarim-Kredi Kooperatiflerinin Kurulmasi (1928) :Çiftçiye kredi, ucuz alet ve makine imkani olusturmaya çalisildi.
    § Toprak Reformu (1929) :topraksiz köylüyü toprak sahibi yapmak hedeflenmistir. fakat tam basarili olunamamistir.
    § Birinci 5 Yıllık Kalkinma Plani (1933 – 1938) :Bu dönemde devlet, temel tüketim ve ara mallar saglamak gayesiyle üç beyaz ve üç siyah projesine agirlik vermistir. un, seker, pamuk üç beyazi, kömür, demir ve akaryakit ise üç siyahi olusturuyordu. bu temel mallarin üretilmesi ile döviz tasarrufu saglandigi gibi, bu maddeler ile disa bagimlilik da ortadan kalkacakti.
    Hazirlanan bu plana göre özel sektörün gerçeklestiremeyecegi yatirimlar, devlet eliyle yapilmaya baslandi. plan dogrultusunda dokuma, demir, kagit, cam ve kimya alanlarinda 1937’ye kadar onalti fabrika kuruldu. fabrikalarin isletmeye açilmasiyla, disaridan alinan mallar yüzde elli oraninda azaldi. “ikinci bes yillik plan” ise ikinci dünya savasi’ndan dolayi uygulanamadi. fakat, 1945 yilina kadar süren savas esnasinda türkiye, disariya muhtaç olmadan kendi ihtiyaçlarini karsilayabilmistir. sümerbank’in açilmasiyla elde edilen basari, kuruluslarin açilmasini tesvik etmis ve maden isleri ugrasacak etibank kurulmustur. böylece sanayide devletçilik ilkesi yerlestirilmeye çalisilmistir.
    Not : Çagdaslasmanin en yogun oldugu dönem 1923-1934 yillari arasidir.





+ Yorum Gönder