+ Yorum Gönder
Ekoloji ve Çevre ve Ekosistem Forumunda Ozon Tabakasının İncelmesinin Nedenleri Nelerdir Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Suskun Karizma
    Devamlı Üye

    Ozon Tabakasının İncelmesinin Nedenleri Nelerdir








    Ozon Tabakasının İncelmesinin Nedenleri Nelerdir ?


    Ozon Tabakasının incelmesi Ozon (03) üç oksijen atomundan oluşan atmosferdeki diğer temel gazlara göre çok az miktarda bulunan ama iklim ve canlıların yaşamı üzerinde büyük etkisi olan bir gazdır.Ozon atmoserin iki ayrı katmanında (troposfer stratosfer) iki ayrı şekilde bulunur.Ozon Tabakasının incelmesi Ozon (03) üç oksijen atomundan oluşan atmosferdeki diğer temel gazlara göre çok az miktarda bulunan ama iklim ve canlıların yaşamı üzerinde büyük etkisi olan bir gazdır.

    Ozon atmoserin iki ayrı katmanında (troposfer stratosfer) iki ayrı şekilde bulunur. Stratosfer katmanında 19 ile 45. kilometreler arasında ozonosfer deni+len bölümde doğal olarak bulunan ve atmosferdeki toplam ozonun %90 kadarı+nı oluşuran ozon iyi huylu ozon olarak adlandırılır. Çünkü bunlar güneşten ge+len zararlı ultraviole radyasyonu tutmaları nedeniyle hem yeryüzündeki çalıla+rı korumakta hemde yeryüzünün fazla ısınmasına engel olmaktadır.

    Troposferde yaklaşıkyerden 10 kilometreye kadar görülebilen ve atmosfer+deki toplam ozonun%10'unu oluşturan insanların çeşitli etkinlikleri sonucu oluşan ozon'a ise kötü huylu ozon denilmektedir. Çünkü bunlar endüstri atık+ları eksoz gazları ve azotoksit (NOx)türevlerinin güneş radyasyonu ile tepki+meye girmesi sonucu ortayaçıktığından insan ve diğer canlılar için zararlı ol+maktadır.

    Stratosferik ozon doğalmekanizmalarla oluşmaktadır. Güneşten gelen ult+raviole radyasyonununetkisiyle atmosferdeki oksijen (02) parçalanarak iki ser+best oksijen atomu (O) haline dönüşmektedir. Daha sonra serbest halde bulu+nan bu oksijen atomlan (O) yine oksijen molekülleriyle(Oz) birleşerek ozon moleküllerini (03) oluşturmaktadır. Bu doğalmekanizma sonucu Oksijen ozona ozon da oksijene dönüşmekte böylecedoğal bir denge kurulmaktadır. Ancak son yıllarda insanların çeşitlifaaliyetleri sonucu troposferik ozonda bir artış olurken stratosferik ozonda bir azalma gözlenmektedir.

    Bu azalma günlük yaşamın bir parçası olan ve içerisinde ozon'u parçalayan klor brom gibi zararlı kimyasalları bulunduran buzdolapları klimalar deodo+rant ve sanayide temizleyici olarak kullanılan kimyasal çözücülerin insanlar ta+rafından kullanıldıkça atmosfere floroklorokarbon (CFCs) ve bunların türev maddeleri salıverilmesinden kaynaklanmaktadır. Yine fabrikalardan otomobil ve ozon seviyesinde uçan süper sonik uçak eksozlarından gübre ve ilaç sana+yi tesislerinden atmosfere verilen karbondioksit metan ve azot bileşikleri gi+bi gazlar da ozonun azalmasına neden olan gazlardır. Bu zararlı gazlar ve klor bileşikleri atmosferdeki dikey faaliyetlerle ozon tabakasına kadar ulaşabilmek+tedir. Burada ultraviole radyasyonun dakatkısıyla ozon molekülü (03) kolayca parçalanarak oksijen molekülü(02) ve oksijen atomunu (O)na dönüştürmekte+dir. Bunun sonucundaozonosfer ozon yoğunluğundaki azalma nedeniyle gü+neşin tehlikeliışınlarına karşı olan süzgeç görevini yerine getirememektedir.

    Ozonosfer içinde ozonun en yoğun olarak bulunduğu bir bölge vardır. 19ile 23 km'ler arasında bulunan ve maksimum 10 ppm ozon yoğunluğunasahip olan bu katmana ozon tabakası adı verilmektedir. Bu tabakanın kalınlığı nor+mal atmosfer basıncı ve sıcaklığına göre hesap edildiğinde 0.3 cm (3 mm 300 dobson birimi) olarak bulunmuştur.
    Atmosferik ozonda bir azalmadan söz edildiğinde kastedilen butabakada+ki ozon miktarındaki azalmadır. Ancak yaygın olarak kullanılanozon deliği (ozon hole) ifadesi yanlıştır. Burada söylenmek istenilen ozon tabakasındaki in+celme (ozon depletion)dır.

    Ozon tabakasındaki incelme kutuplarda daha çok da güney kutbunda gözlenmektedir. Bunun nedeni kutuplarda daha etkili olan farklı fizikokimya-sal tepkimelerle ilgilidir.Bunlardan en bilineni ve kabul göreni kutup bölgele+rinde görülen çokdüşük sıcaklıklar nedeniyle o seviyeye yükselen klor ve brom moleküllerinin ozon (03) müleküllerini daha kolayca parçalamalarıdır.

    Kuzey yanm kürede 1973-1997yılları arasında toplam stratosferik ozon miktarında %2.9'luk birazalma gözlenmiştir. Halbuki 1926-1973 yılları arasında %0.1'lik birazalma olmuştur. Kuzey kutbunda da ölçümlere başlandığı günden berilokal düşüşler görülmüştür. Ancak bu düşüşler süre ve miktar yönünden Güney kutbundaki kadar büyük ve etkili olmamıştır. Düşüşlerin daha çok gö+rüldüğü dönem ise kış-ilkbahar dönemleridir.

    Güney kutbu (Antarktika) üzerindeki ozon kaybı çok fazladır. Buralar dünyanın en fazla ozon bulunduran bölgesidir. Ozonun buraya tropikal bölge+lerden stratosferik rüzgarlarla taşındığı bilinmektedir. Ancak Antarktika at+mosferinde oluşan alçak basınç yapısı (vortex) nedeniyle görülen ve -80 °C'den düşük sıcaklığa sahip kutbi stratosferik bulutlan azot hidrojen clorin ve bro-min bileşiklerininreaksiyona girmesini ve ozonun parçalanmasını kolaylaştır+maktadır.Ayrıca bu basınç yapısından dolayı da orta enlemlerden rüzgarlarlataşman ozonun bu alanlara girememesi nedeniyle ozon tabakasıbeslenememek-te ve incelme olmaktadır.

    Buralarda ozon tabakasında görülen bu incelme Eylül ayı ortasında başla+makta ve Ekim ayının ilk haftasında ozonun en düşük seviyeye ulaşmasıyla iyi+ce belirginleşmektedir. Kasım ayından itibaren orta enlemlerden gelen ozon yö+nünden zengin havanın etkisiyle incelme yavaşlamakta yoğunluk artmakta ve Aralık ayında kalınlık normale dönmektedir.

    VVMO (Dünya Meteoroloji Teşkilatı) ve NASA uydu örüntülerinden fayda+lanarak Antarktika üzerindeki incelmenin 28.3 milyon km2 genişliğindeki bir alanda tehlikeli boyutta olduğunu saptamıştır.

    Ozon yeryüzündeki bütün canlılar için son derece önemli bir gazdır. Çün+kü yaşam için çok zararlı olan çok kısa dalgalı güneş ışınlarını (morötesi) süze-
    rek büyük bir kısmını tutmakta ve yeryüzündeki canlılara optimumdüzeyde göndermektedir. Bugün özellikle Güney Kutbu üzerinde ozontabakasında gö+rülen incelme tehlikeli boyutlara ulaşmış bununzararlı sonuçlan dünyanın her yerinde hissedilmeye başlanmıştır. Bütüncanlıların yaşamı için bir sigorta olan ozon tabakasındaki bu incelmedevam ettiği takdirde bugün bile yaşanan aşa+ğıdaki sorunlargelecektede bir afet şeklini alacak bazı hastalıklarda artış olacakbüyük can kayıpları dolaylı olarak da ekonomik kayıplaryaşanabilecektir. Ozondaki incelmenin tehlikeli boyutlara ulaşmasıhalinde neden olabileceği zararlar bugün de hissedilebilen aşağıdakişekilde özetlenebilir.

    Canlıların hücrelerinde bulunan kalıtım maddeleri (DNA) tahrip olur.

    Tüm canlıların bağışıklık sistemi bozulur.

    Deri kanseri ve bazı göz hastalıklarında artışlar görülür.

    Bitki ve hayvan yaşamı üzerindeki olumsuz etkileri sonucu biyolojikçe+şitlilikte azalmalar denizel ve karasal ekosistemlerde bozulmalarolur.

    Atmosferin sera etkisi artacağından küresel sıcaklıkta artış görülebilir.







  2. Ezlem
    Üye





    Sanayileşmede ve günlük hayatta kullanılan birçok gazlar ve bileşenleri ozon tabakasına zarar vermektedir. Beyaz eşya yapımı ve kulanımı spreyler, yangın söndürücü vb. gibi ozon tabakısını inceltmektedir.




+ Yorum Gönder


ozon tabakas,  ozon tabakasının incelmesinin nedenleri,  ozon tabakasının incelmesinin sebepleri,  ozonun azalmasının ekolojik dengeye etkisi nedir,  ozon tabakası incelmesi nedenleri,  ozonun azalmasının ekolojik dengeye etkisi