+ Yorum Gönder
Gizliyara Güncel Konu Arşivi ve Ev Ödevleri Forumunda Hem çekim eki hemde yapım eki almış 3 kelime Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Ziyaretçi

    Hem çekim eki hemde yapım eki almış 3 kelime








    hem çekim eki hemde yapım eki almış 3 kelime







  2. Asel
    Bayan Üye





    hem çekim eki hemde yapım eki almış 3 kelime

    hem çekim eki hemde yapım eki almış kelimeler

    A) AD ÇEKİM EKLERİ:

    1) Çokluk Eki: Adların sayı bakımından çokluğunu bildirirler.
    Örnek: elmalar,çocuklar ,öğrenciler.

    2)Hal Ekleri:- i,-e,-den,-de ekleridir.
    Örnekler: Kitabı ver (belirtme hali)
    Yola bak (Yönelme hali)
    Evden geliyorum (Çıkma hali)
    Sende kaldı (Bulunma hali)
    Sıradan insanlarla işim olmaz.(Önad yapmıştır ve bu yüzden yapım eki olmuştur)
    Bunlar gözde çocuklardır.(Önad yapmıştır ve bu yüzden yapım eki olmuştur)
    Sudan sebeplerle yanıma gelme (Önad yapmıştır ve bu yüzden yapım eki olmuştur)

    3)İyelik ekleri: Eklendiği adların kime ait olduğunu ifade eder.
    Örnek: Kitabım,kitabın, kitabı, kitabımız, kitabınız, kitapları iyelik eklerini, ismin başına benim, onun, bizim, sizin, onların zamirlerini getirerek bulabiliriz.

    4) İlgi ekleri (Tamlama Ekleri): “ın, in, un, ün” biçimindedir.Belirtili ad tamlaması kurar.
    Örnek: kapı-n-ın kol-u , müdür-ün oda-sı

    5)Eşitlik Eki: “-ca,-ce” biçimindedir.
    Örnek: Sence bu doğru mu?
    Çocukça davranma

    6)Ek eylem Ekleri: Ad soylu sözcükler yüklem yapma göreviyle kullanılan eklerdir.
    Örnek: iyi-y-im, iyi-sin, iyi-dir, iyi-y-iz, iyi-siniz, iyi-dirler



    B)KILGI ÇEKİM EKLERİ

    1)Zaman ekleri (Bildirme Kipleri): Kılgılarda hareketin yapıldığı zamanı bildirir.
    Örnek: gel-miş (Duyulan geçmiş zaman)
    oku-du (görülen geçmiş zaman)
    gid-i-yor (Şimdi geçmiş zaman )
    yat-acak (Gelecek geçmiş zaman)
    Şimdi gelir (Geniş geçmiş zaman)

    2)Dilek kipleri: Kılgılarda dilek, koşul, istek, gereklilik… gibi anlamları karşılayabilmek için getirilen kip ekleridir.
    Örnek: Gider-se-m gelmem (Dilek-şart kipi)
    Biraz daha oturayım (istek kipi)
    Ders çalışalım (istek eki)
    Artık git-meli-y-im (Gereklilik kipi)
    Bunları da oku-sun (Emir eki)
    Dışarı çıkın (Emir eki)

    3)Şahıs Ekleri: Kılgıdaki eylemi gerçekleştiren kişiyi belirtmek için getirilen eklerdir. Kılgılarda kip eklerinden sonra gelirler.
    Örnek: Geliyor-um, çalışmalı-sın, yaptı- okusak-k , üzülür-üz koşacak-sınız yürüdü-ler



    YAPIM EKLERİ:

    Ad ya da kılgı kök ya da gövdelerine gelerek onlardan başka ad ya da kılgı türeten eklerdir. Yapım ekleri eklendiği sözcüğün anlamını da türünü de değiştirir. Her zaman çekim eklerinden önce gelir. Yapım eki almış bir sözcüğe türemiş sözcük ya da gövde denir.Eğer sözcük yapım eki almışsa basit yapılıdır sözcük çekim eki olsa da basittir

    1)Addan Ad Yapım Ekleri: Ad kök ya da gövdelerine eklenerek, yeni bir ad gövdesi oluşturan eklerdir.
    Lık: kömür-lük, göz-lük , kulak-lık …
    lı: Şehir-li , para-lı , ağaç-lı , baş-lı …
    sız: su-suz, para-sız, ev-siz,
    cü: göz-cü, sanat-çı, yol-cu, simit-çi,
    ce: Türk-çe İngiliz-ce
    daş:Çağ-daş, arka-daş, yol-daş
    üncü: üç-üncü beş-inci
    msı: acı-msı ekşi-msi
    cil: et-cil ben-cil insan-cıl
    şın: sarı-şın
    sal: kum-sal kadın-sal
    ıt: yaş-ıt
    cağız: kız-cağız çocuk-cağız
    cık: az-ı-cık küçük-cük
    tı: horul-tı cıvıl-tı

    2)Addan Kılgı Yapan Ekler: Ad köklerine ya da gövdelerine gelerek onlardan kılgı türetir.
    la: su-la, taş-la, uğur-la
    al: çok-al, az-al, dar-al
    l: doğru-l, sivri-l
    a: kan-a, yaş-a, tür-e, boş-a
    ar: yaş-ar, mor-ar, sarı-ar
    da: fısıl-da, horul-da, gürül-de
    at: yön-et, göz-et
    ık: geç-ik, bir-ik
    ımsa: az-ımsa, benim-se,küçü(k)-mse
    kır: fış-kır, hay-kır
    lan: ev-len, rahat-la
    laş: şaka-laş, der-leş, çocuk-laş
    sa: su-sa, garip-se önem-se

    3)Kılgıdan Ad Yapan Ekler: Kılgı kök ya da gövdelerine gelerek ad yapan eklere denir.
    ca: düşün-ce, eğlen-ce
    ocak-ecek: giyecek, yok-ocak, aç-ocak
    ak: yat-ak, kaç-ak, dur-ak,
    ga: böl-ge, bil-ge, süpür-ge,
    gan: çalış-kan, unut-kan, kay-gan
    gı: sev-gi, çal-gı, as-kı
    gıç: bil-giç, dal-gıç, başlan-gıç
    gın: yor-gun, bil-gin, bez-gin, bit-gin
    ı,-i: yaz-ı, öl-ü, yap-ı, çat-ı, kok-u, doğ-u
    ıcı-ici: yap-ıcı, gör-ücü, al-ıcı, sat-ıcı,
    ık-ik: kes-ik, aç-ık, göç-ük,
    ım-im: say-ım, seç-im, öl-üm, ölç-üm
    ın-in: yığ-ın, ak-ın, tüt-ün, ek-in,
    nç: gül-ünç, sev-inç
    ıntı: es-inti, çık-ıntı, dök-üntü,
    ır-er: gel-ir, gid-er, ok-ur,
    ış: otur-uş, yürü-y-üş,
    ıt: geç-it, yak-ıt, ölç-üt,
    ma: gülmeyi severim , konuşmayı bil.
    mak: gelmek, gitmek
    tı: belir-ti, kızar-tı,

    Kılgıdan Kılgı Yapan Ekler: Kılgı soylu sözcüklerden yeniden kılgı yapan eklere denir.
    dır: gül-dür, yap-tır, koş-tur,
    ala: kov-ala, silk-ele,
    er: gider, çık-ar,
    imsa: gül-ümse, an-ımsa,
    ın: gez-in, gör-ün, sev-in, taşı-n,
    r: kaç-ır, bat-ır, iç-ir,
    ş: gör-üş, uç-uş, gül-üş,
    t: uza-t, sap-ıt, korku-t, üşü-t,
    ı: sev-il, kır-ıl, sat-ıl




    EKLERLE İLGİLİ GENEL UYARILAR

    1) “-i” 1.tekil kişi ekiyle, bu eke benzeyen öteki ekler karıştırılmamalıdır.
    Örnek: Evi yandı. (3.TKİE)
    Evi yaktı. (Adın –i durumu)
    Bu yapı Osmanlılardan kalmadır. (Kılgıdan Ad yapım eki)

    2) Çekim ekleri eklendiği sözcüğün anlamını değiştirmez.Ancak ad çekim eklerinden olan -de ve –den durum ekleri eğer önad olarak kullanılırsa yani önad yapımında görev alırsa o zaman adın anlamını değiştirir ve yapım eki olur.
    Örnek: Okuldan geliyorum. (Çıkma durum eki)
    Senin gibi bir candan arkadaşım yok. (Önad yaptığı için yapım ekidir.)
    Yalandan bir kavga çıkardılar. (Önad yaptığı için yapım ekidir)
    Sıradan insanlarla işim olmaz.
    Sende bir şeylerim kaldı.(Bulunma durum eki)
    Bunlar,gözde öğrencilerdir.(Önad yaptığı için yapım ekidir)

    3) 1.Tekil kişi iyelik eki (1.TKİE) olan -m ile bu eke biçimce benzeyen öteki ekler birbiri ile karıştırılmamalıdır.
    Örnek: Seçimi kim kazandı? (KAYE)
    Bir dilim ekmek verir misin? (KAYE)
    Bu işten dilim çok yandı. (1.TKİE)
    Sana saçımı süpürge ettim.
    Ama ben daha çok küçüğüm. (Ek-kılgı)
    O benim kalemim. (Tamlayan Durum Eki)
    Beni bırakıp gitme küçüğüm. (1.TKİE)

    4) 2. kişi iyelik eki (2.TKİE) olan -n ile buna şekilce benzeyen diğer ekler karıştırılmamalıdır.
    Örnek: Aklın neredeydi? (2.TKİE)
    Bu yıl ekin ekmeyeceğiz. (KAYE)
    Buraya gelin. (2.ÇKBE)(2.Çoğul Kişi Buyruk Eki)
    Yurdun soruları bitmiyor. (İlgi eki)
    Turistler,bu yıl Türkiye’ye akın edecek. (KAYE)

    5) Ad-kılgı eki olan -ma,-me ile KK yapan olumsuzluk eki karıştırılmamalıdır.
    Örnek: Yürümeyi severim.(Ad-kılgı)
    Onunla biraz konuşmayı dene.(Ad-kılgı)
    Artık benimle konuşma.(KK yapan olumsuzluk eki)
    Peşimden gelme.(KK yapan olumsuzluk eki)

    6) “L” kılgıdan kılgı yapım ekiyle (KKYE) “L” addan kılgı yapım eki (AKYE) birbirine karıştırılmamalıdır.
    Örnek: Artık günler kısaldı.(AKYE)
    Bardak kırıldı.(KKYE)

    7) “Ş” kılgıdan kılgı yapım ekiyle (işteşlik eki), “ş” kılgıdan ad yapım eki (ad-kılgı) birbiriyle karıştırılmamalıdır.
    Örnek: Hep birlikte gülüştüler.(KKYE) (işteşlik eki)
    Bakışların beni heyecanlandırıyor.(KAYE) (ad-kılgıl)
    Bu gülüşü,bu bakışı hiç unutmam.(KAYE) (ad-kılgı)
    Bir süre öylece bakıştık.(KKYE) (işteşlik eki)

    Not: “-ş” karşılıklı ya da birlikte yapılma anlamı veriyorsa KK yani “işteşlik eki” dir.

    Addan ad yapım eki olan “-cı” ile kılgıdan ad yapım eki "ici" birbiriyle karıştırılmamalıdır.
    Örnek: Yolcu var mı?(AAYE)
    Kalıcı bir işin yok mu?(KAYE)

    9) Kılgıdan ad yapım eki olan “-sal” ile addan ad yapım eki olan “-sal” birbiriyle karıştırılmamalıdır.
    Örnek: Kumsal (i.i.y.e.) Gör-sel (KAYE)
    Evren-sel (i.i.y.e.) işit-sel (KAYE)

    10) Addan kılgı yapan “-imse” ile K.K.yapan “-imse” karıştırılmamalıdır.
    Örnek: Ben-imse (i.f) Gül-ümse (KK)
    Öz-ümse (i.f) An-ımsa (KK)

    11) Türkçede önce yapım eki sonra çekim eki gelir.
    Örnek: Kork-u-yor-um taşlıklar
    Bunun istisnaları da olabilir.
    Annemsiz gitmem.

    12) Bir sözcük birden çok yapım eki alabilir.
    Örnek: Gözcülük, korkulu, dalgalı, ışıksız, örtülü…




+ Yorum Gönder