+ Yorum Gönder
Gizliyara Güncel Konu Arşivi ve Ev Ödevleri Forumunda Ağız Şive Lehçe Kavramları Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Ziyaretçi

    Ağız Şive Lehçe Kavramları








    Ağız Şive Lehçe nedir, Ağız Şive Lehçe Kavramları, ağız şive lehçe arasındaki farklar







  2. Dr Zeynep
    Bayan Üye





    Ağız Şive Lehçe Kavramları Hakkında Bilgi

    Bir sesli işaretler sistemi olan dil, aynı toplulukta yaşayan veya aynı milletten olan insanların anlaşabilmelerini sağlayan en gelişmiş iletişim aracıdır. Dilin kaynağı çok eskilere dayanır ve dilin kendinden doğma kuralları vardır. Dil, toplumun ortaklaşa meydana getirdiği ve kullandığı canlı bir varlık, sosyal bir kurumdur.

    Ana dil nedir?


    Bugün ses yapısı, şekil ve anlam bakımından birbirinden az ya da çok farklılaşmış bulunan dil veya lehçelerin, kök bakımından bilinmeyen bir tarihte birleştikleri ortak dil: Ana Türkçe, Ana Moğolca, Ana Altayca, Lâtince vb.

    Kendisinden başka diller veya lehçeler türemiş olan dil. (TDK)

    Ana dili nedir?

    İnsanın doğup büyüdüğü aile ve soyca bağlı bulunduğu toplum çevresinden öğrendiği, bilinç altına inen ve kişilerle toplum arasındaki ilişkilerde en güçlü bağı oluşturan dil.

    Çocuğun ailesinden ve içinde yaşadığı topluluktan edindiği dil. (TDK)

    Lehçe nedir?

    Bir dilin tarihsel, bölgesel, siyasal sebeplerden dolayı ses, yapı ve söz dizimi özellikleriyle ayrılan kolu, diyalekt. (TDK)

    Coğrafi ve kültürel etmenler bu ayrılmada rol oynar. Lehçelerde, ses, şekil ve kelime ayrılıkları çok büyüktür. Bazı dilciler, büyük ayrılıklarda lehçeyi başka bir dil olarak kabul etmeyi de önerirler. Çuvaşça ve Yakutça, Türkçenin lehçeleridir. Yakutlar, Sibirya'nın kuzeyinde otururlar, Şamanist ve Ortodoksturlar. Çuvaşlar ise Volga'nın iki kolunun kesiştiği bölgededirler ve Ortodoks dinindedirler.

    Şive nedir?

    Bir dilin izlenebilen tarihi dönemlerinde ayrılmış koludur. Ayrılıklar, lehçede olduğu kadar değildir. İstanbul'da gelirim derken, Türkistan şivesinde kelür men denir. Ayrılık yazı diline girmiştir. Sınıflamalar da yazı dillerine göre olur.

    Aşağıdaki tabloda Türk dillerinde cümle yapısını görebilirsiniz:



    Diller

    Cümle yapısı



    Türkiye Türkçesi


    Çocuklar okulda dilimizi latin alfabesi ile yazıyor.



    Gagavuzca


    Uşaklar şkolada / okulda dilimizi latin alfavitindä yazêr.



    Azerice

    Uşaqlar mektebde dilimizi latin elifbası ile yazır.



    Türkmence

    Çagalar mekdepde dilimizi latyn elipbiyi bile(n) yazyar.



    Özbekçe

    Bolalar maktabda tilimizni latin alifbosi bilan / ila yozadi.



    Uygurca

    Balilar mektepte tilimizni latin elipbesi bilen yazidu.



    Kazakça

    Balalar mektepte tilimizdi latin alfavitimen jazadı.



    Kırgızca

    Baldar mektepte tilibizdi latın alfaviti menen jazat.


    Tatarca

    Balalar mäktäpdä telebezne latin älifbası bilän / ilä yaza.


    Aşağıdaki tabloda ise Türk dillerindeki aynılıkları ve farklılıkları görebilirsiniz.



    Diller


    Cümle yapısı



    Türkiye Türkçesi

    Yeni Yılınız Kutlu Olsun.



    Gagavuzca


    Yeni yılınızı kutlerim.



    Karaimce


    Sizni yanhı yıl bıla kutleymın.



    Azerice (Azerbaycan)

    Yeni iliniz mübarek olsun.



    Azerice (İran)

    Teze iliniz mübarek.



    Irak Türkçesi (Irak)

    Y'engi iliwiz mübarak olsun.



    Türkmence

    Taze yylynyz gutly bolsun.



    Özbekçe

    Yangi yilingiz kutli bo'lsin.



    Uygurca

    Yengi yılıngızğa mübarek bolsun.



    Kazakça

    Janga jılıngız kuttı bolsın



    Karaçayca

    Cangngı cılığıznı alğışlayma.



    Balkarca

    Cangngı cılığıznı alğışlayma.



    Nogayca


    Yana yılınız men.



    Karakalpakça


    Canga cılıngız kuttı bolsın.



    Kırgızca

    Cangı cılıngız kuttu bolsun.



    Tatarca

    Sezne yanga yıl belen tebrik item.



    Kırım Tatarcası

    Yanı ılınız kaırlı (mubarek) olsun.



    Moldova-Romanya Tatarcası


    Ceni cılınız kutlu bolsun.



    Başkırtça

    Hezze yangı yıl menen kotlayım.



    Kumukça


    Yangı yılıgız kutlu bolsun.



    Hakasça

    Naa çılnang alğıstapçam (-alkış) şirerni.



    Tuvaca

    Caa çıl-bile bayır çedirip or men.



    Hakasça

    Naa çılnang alğıstapçam şirerni.



    Altayca

    Slerdi cangı cılla utkup turum.



    Şorca

    Naa çıl çakşı polzun.



    Yakutça


    Ehigini şanga cılınan eğerdeliibin.



    Çuvaşça

    Sene sul yaçepe salamlatap.



    Türk şiveleri:

    1:Güney-Batı (Oğuz) Grubu
    a)Türkiye Türkçesi
    b) Azerbaycan Türkçesi
    c) Türkmen Türkçesi
    d) Gagauz Türkçesi

    2:Kuzey-Batı (Kıpçak) Grubu
    a ) Kazak Türkçesi
    b) Tatar (Kazan) Türkçesi
    c) Kırgız Türkçesi
    d) Başkurt Türkçesi
    e) Karaçay-Malkar Türkçesi
    f) Karakalpak Türkçesi
    g) Kumuk Türkçesi
    h) Nogay Türkçesi
    i) Altay Türkçesi
    j) Tuva Türkçesi
    k) Hakas Türkçesi

    3: Güney-Doğu Grubu :
    a) Uygur Türkçesi
    b) Özbek Türkçesi

    Ağız nedir?

    Aynı dil içinde ses, şekil, söz dizimi ve anlamca farklılıklar gösterebilen, belli yerleşim bölgelerine veya sınıflara özgü olan konuşma dili. Karadeniz ağzı, Konya ağzı gibi .

    Anadolu ağızlarınden örnekler:

    Batı Anadolu Ağızlarından Örnekler Batı Anadolu Ağızlarından Örnekler:
    Alnacında: Tam karşısında.
    Anşırtmak: İma etmek.
    Burma: Musluk.
    Çilpi: Küçük, ateş tutuşturmakta kullanılan odun parçası.
    Bağa: Guatr
    Çiritmek: Üşümek, titremek.
    Değin: Sincap
    Genk: İşlenmemiş sert toprak.
    Imgıraz: Hastalıklı, çökmüş (kişi)
    Keşir: Havuç
    Göcen: Tavşan yavrusu.
    Göde: Zayıf, çelimsiz.

    Doğu ve Günedoğu Anadolu Ağızlarından Örnekler
    Böğürcük: Böbrek.
    Cembek: Kalabalık aile.
    Yanır: Yara.
    Pisik: Kedi.
    Mişmiş: Kayısı, zerdali.
    Küncü: Susam.
    Ariş: Asma.
    Tağa: Pencere.
    Tike: Parça (kuşbaşı et).
    Kara yatılık: Tifo.
    Öden: Mide.
    Ölülük: Mezarlık.

    Orta Anadolu Ağızlarından Örnekler

    Bük: Ağaçlık yer.
    Cilis: İyice, hepten.
    Çıdırgı: Ateş tutuşturmakta kullanılan kuru dal parçaları.
    Efenekli: Aşırı titiz.
    Çörtleğen: Binanın damından yağmur vb. suyunun akmasını sağlayan madeni oluk.
    Enek: Meyve çekirdeği.
    Gidişmek: Kaşınmak.
    Ellik: Sahur.
    Filke: Musluk.
    Homukmak: Memnuniyetsizliğini yüz ifadeleriyle belli etmek.
    Pürçüklü: Havuç.
    Balak: Tavşan yavrusu.

    Kuzey Anadolu Ağızlarından Örnekler

    Güpül: Şişman.
    Hasarı: Büyük su kamalı.
    Kemçük: Eğri.
    Orakayı: Temmuz.
    Yal: Hayvan yiyeceği.
    Teğin: Sincap.
    Çağ: El yıkama yeri (lavabo), banyo yapma yeri (banyo).
    Çerik: Tuzlanmış ve kurutulmuş et.
    Eze: Teyze.
    Çiğit: Meyve çekirdeği.
    Kırtlamak: Isırmak.

    Tokat ağzından örnekler:

    badal=merdiven
    heğri=aman sende
    bakraç=küçük bakır tencere
    çit=başörtüsü,yazma
    düğü=bulgur
    işkefe=kuru yufka
    gadder=kadar
    zere=zira
    ağleşmek(eğleşmek)=durmak,duraklamak
    vareş=varmak
    dekmük=tekme
    sorutmak= ayakta durmak= ayakta dikilmek
    bıldır=geçen sene
    heraf=serin
    şordan ağrı=şu taraftan, şuradan
    ecük=azıcık
    seğirtmek=koşmak
    çimmek=duş almak, yıkanmak
    gücük ayı= kış ayı
    arbul ayı= nisan ayı
    ivez>üvez= sivrisinek
    bayahtan= demin, az önce, şimdi
    ellâğam=sanırım, anlaşılan, demek ki


    DİYORLAR BİZDE (Tokat ağzı ile yazılmış bir şiir)

    Düzgün mısmıldır, başörtüsü bürük,
    Lahana kelem, dağ armudu çördük,
    İştaha mada, azıcığa ecücük,
    Alkışa da çepik diyorlar bizde.


    Merdiven badaldır, ceket ise saru,
    İğneye biz derler, dibeğe sahu,
    Sitil kovadır , merdiven ise badal,
    Sedire de mahat diyorlar bizde.


    Behni yem yeridir, arazi yazu,
    Hindi culuhtur, saç ekmeği cızlap,
    Patetese gostil sahiye essah,
    Kızılcığa zoğal diyorlar bizde.


    Takunya nalindir çok bilmiş çepil,
    İçi boş küfüktür çabuk kızan çitil,
    Şubata gücük yatağa da mitil,
    Belkiye ellağam diyorlar bizde.


    Biber issot eceleci hetelek,
    Elbise urbadır sırıksa herek,
    Fasülye çiğit raf ise terek,
    Muşmulaya töngel diyorlar bizde.


    Koşmak seğirtmektir boğaz ise ümük,
    Kef uçurumdur kısaboylu güdük,
    Aşgana mutfak pis boğaza sümsük,
    Çınara kavlağan diyorlar bizde.


    Ağleş dur demek çirkin ise kaşmer,
    Ahucuk iştedir gözetmek işmar,
    Yufkaya işkefe salçaya pelver,
    Mandaya kömüş diyorlar bizde.

    Azıcık bidıhım tatsıza sasuh,
    Boduç su kabıdır ayran da gatıh,
    İşkembeye mimbar çiviyede mıh,
    Bileziğe kol bağı diyorlar bizde.

    Şip çabuk demek kötü de irezil,
    Forus horozdur kevgir ilistir,
    Kaynağa göze peçeteye peşkir,
    Geçen yıla bıldır diyorlar bizde





+ Yorum Gönder