+ Yorum Gönder
Gizliyara Güncel Konu Arşivi ve Ev Ödevleri Forumunda Ünlü Daralması ünlü Daralması örnekleri Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Ziyaretçi

    Ünlü Daralması ünlü Daralması örnekleri








    ünsüz yumuşaması Ünlü Daralması ünlü daralması örnekleri







  2. Dr Zeynep
    Bayan Üye





    Ünlü Daralması Nedir

    “a, e” düz-geniş ünlüleriyle biten fiillere şimdiki zaman eki “-yor” getirildiğinde, bu ünlüler daralarak “ı, i, u, ü” biçimlerine dönüşür. Bu olaya “ünlü daralması” denir.

    NOT: “-yor” ekinin kendisinden önceki düz-geniş ünlüler üzerinde daraltıcı bir etkisi vardır.

    FİİL ş.z.e. FİİL ş.z.e.

    ------ a, e ← – yor › ------ ı, i, u, ü – yor

    GENİŞ daraltıcı DAR

    etki

    “ağlıyor” ağla – yor → ağlı – yor
    a › ı
    GENİŞ DAR

    ünlü daralması

    “bekliyor” bekle – yor → bekli – yor
    e › i
    GENİŞ DAR

    ünlü daralması

    “oynuyor” oyna – yor → oynu – yor
    a › u
    GENİŞ DAR

    ünlü daralması

    “söylüyor” söyle – yor → söylü – yor
    e › ü

    GENİŞ DAR

    ünlü daralması


    NOT: “a, e” ünlüleriyle biten fiillerde “-yor” ekinin dışında hiçbir ek daraltıcı etki yapmaz. Bunun sadece iki istisnası vardır: “de-” ve “ye-” fiilleri.

    NOT: “a, e” ünlüleriyle biten fiillere “-yor” ekinin dışında bir ek (-an, -en; -arak, -erek; -acak, -ecek; -alı, eli) getirildiğinde “daralma” olmaz. Daralma varmış gibi yazmak bir yazım yanlışıdır. “de-” ve “ye-” fiillerinin dışındaki tüm fiillerde daralma sadece “-yor” eki getirildiğinde olur.

    anlı – yor (doğru)

    anla – y – an (doğru) anlıyan (yanlış)
    anla – y – arak (doğru) anlıyarak (yanlış)
    anla – y – acak (doğru) anlıyacak (yanlış)
    anla – y – alı (doğru) anlıyalı (yanlış)

    gizli – yor (doğru)

    gizle – y – en (doğru) gizliyen (yanlış)
    gizle – y – erek (doğru) gizliyerek (yanlış)
    gizle – y – ecek (doğru) gizliyecek (yanlış)
    gizle – y – eli (doğru) gizliyeli (yanlış)

    “demek”


    di – yor (doğru)
    di – y – en (doğru) deyen (yanlış)
    di – y – erek (doğru) deyerek (yanlış)
    di – y – ecek (doğru) deyecek (yanlış)
    di – y – eli (doğru) deyeli (yanlış)

    “yemek”


    yi – yor (doğru)
    yi – y – en (doğru) yeyen (yanlış)
    yi – y – erek (doğru) yeyerek (yanlış)
    yi – y – ecek (doğru) yeyecek (yanlış)
    yi – y – eli (doğru) yeyeli (yanlış)


    NOT: Ünsüzle biten fiillere “-yor” eki getirilirken sözcük ile ek arasında yardımcı ünlü (ı, i, u, ü) kullanılır. Burada ünlü daralması yoktur. Çünkü yardımcı ünlü zaten dar olarak gelir.

    “yakıyor” yak – ı – yor (ünlü daralması yok)
    “kesiyor” kes – i – yor (ünlü daralması yok)
    “koşuyor” koş – u – yor (ünlü daralması yok)
    “yüzüyor” yüz – ü – yor (ünlü daralması yok)

    yardımcı ünlü


    Farklı kaynaktan Ünlü daralması:

    ÜNLÜ DARALMASI

    Son sesi a veya e olan fiil kök ve gövdelerine, şimdiki zaman eki getirildiğinde kelime sonundaki sesli daralır. Bunun sebebi “y”nin daraltıcı etkisidir:

    söyle-yor→söylüyor
    anla-yor→anlıyor
    yaşa-yor→yaşıyor

    “de-” ve “ye-” fiil köklerine gelecek zaman, istek kipi, sıfat-fiil ve zarf-fiil eki getirildiğinde veya başka bir ek getirilip de araya –y– kaynaştırma harfi girdiğinde, bu sesler (a, e) daralarak ı, i, u, ü olur.

    de-yor→diyor
    de-e→diye
    de-en→diyen
    de-e-lim→diyelim
    ye-en→yiyen
    ye-ince→yiyince
    ye-ecek→yiyecek

    Not: deyince, deyip örneklerindeki e, yazıda korunur.
    Not: ne-ye→niye kelimesinde de daralma vardır.

    „Daralma olumsuzluk ekinin ünlüsü için de geçerlidir.

    kork-ma-yor→korkmuyor,gel-me-yor→gelmiyor

    „Çok heceli kelimelerde sadece söyleyişte daralma vardır.

    atlayarak (→atlıyarak), başlayan (→başlıyan), yaşayacak (→yaşıyacak), atlamayalım (→atlamıyalım), gelmeyen (→gelmiyen), gizleyeli (→gizliyeli)





+ Yorum Gönder