+ Yorum Gönder
Okul ve Eğitim ve Her Telden Eğitim Konuları Forumunda Anadolu Türk Sanatı Hakkında Bilgi Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Asel
    Bayan Üye

    Anadolu Türk Sanatı Hakkında Bilgi









    Anadolu Türk Sanatı Nedir

    Anadolu, Selçukluları anadoluda iki yüzyıla yakın bir süreci kapsayan ve Orta asya kökenli Türk göçebe sanatının izlerini taşıyan Anadolu Türk sanatı mimarlıktan bezemeye ve el sanatlarına kadar damgasını vurmuştur. Doğudan getirilen unsurlarla anadolunun yerel gereçleri ve geleneksel teknikleri birleşerek, yeni bir bireşime ulaşılmaya çalışılmış ancak, kesin bireşim Osmanlı sanatıyla gerçekleşmiştir

    XIII. yy.dan başlayarak Anadolu mimarlığında söz sahibi olan Anadolu Selçukluları cami, medrese, türbe, tekke-zaviye, kervansaray, han, Hamam, köşk, saray ve köprü gibi değişik işlevlerde bir çok yapı üretmişlerdir. Bu yapıların çoğu devletin merkezi olan konya ve çevresinde bulunmaktadır.


    Anadolu Türk Sanatı.jpg



    Mimari
    Camiler
    XIII. yy.ın Selçuklu camilerinin çoğunda, kimi küçük ayrılıklarla, örtü düzeni, çok ayağa oturan şema uygulanmıştır. Dönemin ilk önemli yapısı XII. yy.ın ortalarından kalma konya Alâaddin camii, iki ana bölüme sahip bir eser olarak karşımıza çıkar. Doğu yöndeki çok ayaklı düz damın aksine, batı yöndeki yine düz çatılı olan kısma geçmeden önce, mihrap önü kubbesinin arkasında bulunan bir eyvan veya eyvana benzer bölüm, ile iran-Türk mimarisi ilişkileri öne çıkar. abanoz minber, çini mozaik süslemeli kubbe ve mihrap, caminin mimari açıdan en ilgi çeken bölümleridir.

    1233 tarihli N iğde Alâaddin Camii, bütünüyle kesme taşın kullanıldığı mihrap duvarına paralel üç nefden oluşur. yapının merkezi kısmı, üzeri açık bir avlu niteliği taşır. Taçkapı ve mihrap, yıldızlar, geometrik geçmeler, rozetler, z incir ve örgü motifleriyle zengin bir biçimde bezenmiştir. Sekizgen kaide üzerinde yükselen kalın, silindirik gövdeli ve damalı minaresi, daha sonra ilk Osmanlı yapılarında da kullanılmıştır.

    Kayserideki Huand Hatun Külliyesi 1235-1238, Anadolu Selçuklularının cami, medrese, kümbet ve hamamdan oluşan ilk Yapı topluluğu olması açısından önemlidir. Bu külliyenin camisi, plân ve tasarım açısından malatya Ulu Camiine benzer.

    Anadolu Selçuklu camilerinde, örtü düzeni, ağaç direklere oturan camiler de önemli bir grup oluşturur. Anadolu dışı bir geleneği sürdüren bu yapılarda da ana şema fazla bir değişiklik göstermez. Bu tip yapıların en önemlileri, Konya Sahip Ata camii 1258, Afyon Ulu Camii 1272, Sivrihisar Ulu Camii XIII. yy. ortası, ankara Arslanhane Camii XIII. yy., Bey- şehir Eşrefoğlu Camii 1299da tamamlanmıştır dir. Bu yapılar, zengin kalem işleri, çini mo- zaik süslemeleriyle dikkat çekerler.

    Medreseler
    Anadolu Selçuklu mimarlığının en özgün anıtları olarak nitelendirilen medreseler, iki ana şemaya göre gelişmişlerdir kapalı avlulu ya da kubbeli medreseler ve açık avlulu medreseler. Orta avlunun büyük bir kubbeyle örtüldüğü birinci grup medreseler, hankâh, tekke, zaviye vb. dinsel yapılara örnek olmuştur. Bu grubun en eski tarihlilerinden biri olan Sin canlı Boyalı- köy Medresesi 1210, iki katlı, oldukça simetrik düzendeki dengeli mimarisiyle dikkati çeker.

    1251 tarihli Konya Karatay Medresesi mimarisinin yanısıra, zengin çini mozaik bezemeleriyle de bir baş eserdir, günü müze ancak bir bölümü ulaşabilen ve çifte minareli anıtsal taçkapısıyla dikkati çeken ince Minareli Medrese 1260-1265, dengeli plânıyla bu iki yapıyı izleyen Çay Medrese 1278, iki renkli taştan taçkapısı, köşe kuleleri ve türbeleriyle farklı bir görünümü olan kırşehir Caca Bey Medresesi 1272, bu gruba giren belli başlı medreselerdir.

    Açık avlulu medreseler revakları, kat ve eyvan sayısına göre kimi farklılıklar gösterirler. Bu gruba giren en eski tarihli medrese kayseri Çifte Medresedir1250. Medrese ve şifahane olarak düzenlenen dört eyvanlı Yapı, Anadolu Türk sanatının en eski hastahanesi olması bakımından da ayrı bir önem taşır. Dönemin diğer açık avlulu medreseleri arasında Huand Hatun Külliyesinin Medresesi, Akşehir taş Medrese 1250, Kayseri Seracettin 1237, Avgunu XIII . yy. ilk yarısı ve Sahibiye 1268 medreseleri belirtilebilir.

    XIII. yy.ın ikinci yarısında, Moğol istilasından sonra, daha değişik bir tasarımla karşılaşılmaktadır. Bu yapılar, taçkapı üzerindeki çifte minareleri, zengin bezemeleriyle dikkat çeker. Avlunun ana eksenleri üzerine eyvanlar yerleştirilmiş, girişin karşısındaki ana eyvan tüm iç mekana hakim olacak biçimde tasarlanmıştır. Bu grubun en önemli iki örneği, tokat ve Sivasdaki gök Medrese görkemli ön cepheleri, uyumlu mimarileri, zengin çini ve taş mozaik süslemeleriyle Anadolu Selçuklu sanatının klâsikleri arasında yer alırlar.

    türbeler ve kümbetler
    Bir külliyeye bağlı olarak tasarlanan ya da bağımsız olan türbe ve kümbetler, çoğunluk- la çok köşeli plânlı, taştan yapılardır. Bunlar genellikle irandaki Büyük Selçuklu kümbetleri gibi içten kubbe, dıştan piramit ya da konik çatılardır. irandakilerden farklı olarak tabana doğru genişleyen bir kaide üzerinde yükselirler kaideden, yuvarlak ya da çok köşeli gövdeye geçişte üçgen prizmalar kullanılır. Yalnızca silmelerle yetinilen ya da tümüyle bezemesiz örneklerin yanısıra, ince taş işlemeli olanlar da vardır. Bu dönemden günümüze ulaşan en eski tarihli örnek, Konya Alâaddin Camiinin avlusundaki Kılıçarslan Kümbeti dir XII. yy..

    Tercandaki Mama Hatun Kümbeti ise XIII. yy. başı değişik mimarisi ile Anadoluda benzeri bulunmayan bir örnektir. daire biçimi bir duvarla çevrili türbenin silindirik gövdesi ve konik külahı, yuvarlak dilimlidir. Büyük Selçuklulara özgü tuğla bezemeler, burada taşa uygulanmıştır.

    XIII. yy.da altta oturtmalık, üstte merdivenlerle çıkılan bir eyvandan meydana gelen me- zar yapıları da vardır Seyitgazi Ümmü Han Hatun Türbesi , Afyonkarahisar Boyalıköy Türbesi, kastamonu aşık Sultan Türbesi, Konya Gömeç Hatun Türbesi vd.

    Hanlar ve kervansaraylar
    Karahanlı, Gazneli ve Büyük Selçuklu kervansaraylarının ana şemasını sürdüren Anadolu kervansarayları, yazlık denilen açık avlulu, kışlık diye anılan kapalı avlulu ya da bu iki türü birleştiren büyük boyutlu yapılardır

    Selçuklu sultanlarınca gerçekleştirilen ve sayıları dokuzu bulan sultanhanları Anadolu taş mimarisinin görkemli örnekleridir. aksaray, Kayseri yolunda alay han XII. yy.ın ikinci yarısı, Konya aksaray arasındaki Sultan Han 1229, antalya ısparta yolundaki Evdir Han 1214-1218, Kayseri sivas arasındaki Sultan Han 1232-1236, Alanya yolundaki Alara Han 1232, kayseri, malatya, arasındaki Karatay Han 1240-1241, Antalya-Alanya arasındaki Şarapsa Han 1236-1245 Konya-Akşehir arasındaki Horozlu Han 1246-1249, Akşehir-Çay yolundaki ishaklı Han 1249, Akşehir- Afyonkarahisar arasındaki Çay Han 1278-1279 Anadoludaki yüzü aşkın kervansaraylardan birkaçıdır.

    Bu kervansaraylar, kulelerle güçlendirilmiş sağlam duvarları, gösterişli taçkapıları, revaklı avluları, avlu ortasında yer alan köşk mescidleri, değişik işlevdeki mekânlarıyla, Anadolu Selçuklu mimarlığının gelişimini en iyi yansıtan yapılardır.

    Saraylar ve köşkler
    Anadolu Selçuklularının saray ve köşkleri, Anadolu dışı örnekler kadar görkemli ol masalar da, özellikle bezemeleriyle dikkat çekerler. Bu yapılarda da ana şema, dört eyvanlı avlu tasarımına dayanmaktadır. Genellikle tuğla ya da moloz taştan inşa edildiklerinden günümüze ulaşamayan bu yapılar, kazılarda ortaya çıkarılan buluntulara göre çiniler, alçı kabartmalar, duvar resimleri ve moziklerle süslüydü. Dönemin usta sanatçılarının ürünü olan bu bezemelerdeki, insan, hayvan ve kuş figürlerinin gerçekçi bir anlayışla ele alındığı görülür.

    Süslemeler
    Anadolu Selçuklularında özellikle taş, çini, yalancı mermer üzerine işlenmiş birbirini kesen sekizgenlerden, altıgenlerden, yıldızlardan doğan çeşitli geometrik motifler, dörtlü düğümler, gamalı haçlar, mukarnaslar, rozetler, madalyonlar, palmet, lotus, kıvrık dallar, rümiler, hatailer, Kûfi ve nesih yazılar yaygın biçimde kullanılmıştır. Bunların yanısıra insan, melek ve hayvan figürleriyle sıkça karşılaşılmaktadır. Uygur Turfan resimlerini hatırlatan insan figürleri, yuvarlak yüzlü, çekik gözlü, küçük ağızlı, ince burunlu tiplerdir. Bir elinde mendil ya da kadeh tutan, bağdaş kurmuş biçimde oturan Türk oturuşu hükümdar motifine çinilerde, yalancı mermer kabartmalarda ve maden sanatında rastlanmaktadır








  2. Acil

    Anadolu Türk Sanatı Hakkında Bilgi isimli yazıya yorum yazın.





  3. Sponsor Bağlantılar
+ Yorum Gönder