+ Yorum Gönder
Dünya Tarihi ve İnanç ve Kültür Forumunda Besarabya Yahudileri Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Harbi @ kız
    Bayan Üye

    Besarabya Yahudileri








    Besarabya Yahudileri

    Besarabya Yahudileri Hakkında Bilgi

    Erken tarih

    Yahudilerin bölgedeki varlığı Moldavya Prensliği'ne kadar dayanmaktadır fakat sayıları çok değildi. Moldavya'da ticaretle uğraştılar fakat Levanten ticaret bilgisi ve ilişkileri olan Yunanlılar ve Ermenilerle rekabete giremediler. Bazen kuzey Moldavya'da yerel tekeller ele geçirdiler fakat bu sefer de Moldavya liderleri tarafından Galiçya ve Podolya'ya geri gönderildiler; örneğin, 1583-1591 tarihleri arasında hükümdarlık yapan Petru Şchiopul, William Harborne önderliğindeki İngiliz tüccarları tercih etmekteydi.[1]

    kisinev yahudi.jpg

    18.yy'da daha fazla Yahudi Moldavya'ya yerleşmeye başladı. Bazıları, önceden Moldovyalı ve Yunanlıların kontrolünde olan Dinyester geçişinin kontrolünden sorumluydu; Soroca Kaptanı onları kovana kadar bu devam etti. Diğerleri distile edilmiş içkilerin ticaretiyle ilgilendi; önceleri Ukrayna'dan getiriyorlardı fakat sonradan boyarların köşklerinde, sanayi öncesi distilatör olan velniţalar inşa ettiler. 1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı'yla Podolya-Moldavya sınırı açılınca Yahudilerin sayısı önemli ölçüde arttı.[1]

    1812'de savaş bittiğinde Moldavya Prensliği'nin doğu yarısı olan Besarabya, Rus İmparatorluğu tarafından ilhak edildi.

    Besarabya Guberniyası (1812-1917)
    Statü

    Besarabya Guberniyası'nın 1818 Resmi Kanunu'na (Aşezământul) göre Yahudiler başlı başına ayrı bir sosyal statüteydi ve kendi aralarında tüccar, esnaf ve toprak işçisi olarak alt sınıflara ayrılıyordu. Diğer devletlerin aksine, "tarım veya fabrika dikmek amacıyla devlete ait boş topraklar" dışında Yahudilerin toprak sahibi olmalarına izni yoktu. Yahudilerin, devlet veya özel köşklerde, "içki atölyesi, fabrikası ve benzer tüzellerin sahibi olma ve onları kontrol etme" hakkı vardı, fakat bir "Hristiyan'a hakim olması" yasaktı. 1817 nüfus sayımına göre Besarabya'da 3826 Yahudi ailesi vardı ve bu sayı yaklaşık 19,000 kişiye ve toplam nüfusun %4.2'sine tekabül ettiği düşünülmektedir.[1]
    Kırsal koloniler

    Birkaç nesil içinde Yahudi nüfusu büyük oranda arttı. Rus İmparatorluğu'nun diğer bölgelerinin aksine Yahudilerin Besarabya şehirlerine yerleşme hakkı vardı. Çar I. Nikolay bir ukaz (ferman) yayınlayıp "çok sayıda Yahudinin" Besarabya'ya yerleşmesine izin verip onları iki sene boyunca vergiden muaf tuttu. Aynı zamanda, Besarabya'ya gelmek için, Podolya ve Herson Eyaletlerinden gelipte Dinyester nehrinden geçenlere 5 yıl vergi muafiyeti tanıdı.[2]

    Sonuç olarak, Yahudilerin hayatlarını idame ettirebilmeleri için yeterince ticaret seçeneği yoktu. Bu da, Çar otoritelerinin 17 Yahudi tarım kolonisi yaratmasına sebep oldu:

    Soroca Vilayeti

    Dumbrăveni
    Brăciova
    Mărculeşti
    Vârtojani
    Lublin
    Căpreşti
    Zguriţa
    Meremăuca
    Constantinovca

    Orhei Vilayeti

    Şipca, Şoldăneşti
    Nicolaevca-Blagodaţi
    Teleneşti

    Chişinău Vilayeti

    Grătieşti ve Hulboaca

    Bălţi Vilayeti

    Alexăndreni
    Valea lui Vlad

    Hotin Vilayeti

    Lomacinţa

    Tighina Vilayeti

    Romanăuţi

    10,589 Yahudiye denk gelen 1082 aile bu köylere yerleşti. Bu plan, Avusturya İmparatoru II. Joseph'in Bukovina Yahudileri için yarattığı plandan esinlenerek yaratıldı fakat Bukovina Yahudileri köylerde yaşamaktansa Bukovina'yı terketmeyi tercih etmişti. Yahudilerin kırsal alanlarda yaşamak istemeyecekleri intibasının yanlışlığı Rus Çarı tarafından ispatlandı. Kolonizasyon planı başta başarılı olmuştu fakat Besarabya'nın kırsal kesimlerinde yaşayan Yahudiler birkaç yıl sonra hayvan, deri, yün ve tütün ticaretine atıldı ve topraklarını Hristiyan çiftçilere kiraladı. Birkaç yıl sonrada Yahudiler şehirlere taşınıp topraklarını Moldavyalılara sattı. 1856 nüfus sayımına göre Besarabya'da 78,751 Yahudi vardı ve bu 990,000 kişilik toplam nüfusun yaklaşık %8'ine eşitti.[2]
    19.yy'ın sonu ve 20.yy'ın başı

    1889: 1,628,867 kişilik Besarabya nüfusunun %11.11'i olan 180,918 Yahudi yaşamaktaydı.
    1897: Yahudi nüfusu artıp, 1,936,392 kişilik Besarabya nüfusunun %11.65'i olan 225,637 kişiye ulaştı.
    1903: Rus Besarabyası'ndaki Kişinev'deki 110.000 kişinin %46'sını 50.000 kişiyle Yahudiler oluşturuyordu. Yalnız Kişinev'de 16 Yahudi okulu ve 2000'den fazla öğrencisi olan Yahudi cemaatinin yaşamı kalkındı.

    Kişinev pogromu

    Ana maddeler: Kişinev pogromu , Kan iftirası , ve Pogrom

    16 Şubat 1903: Kişinev pogromu. 1903'te zamanında Besarabya'ya bağlı olmayan Kişinev'in 37 km kuzeydoğusunda ve Dinyester nehrinin sol yakasındaki Dabossary kasabasında (Romence: Dubasari) Michael Ribalenko ismimli Rus Hıristiyan çocuğu öldürülmüş olarak bulundu. Çocuğun bir akrabası tarafından öldürüldüğü bilinmesine rağmen hükümet bunu Yahudilerin dinleri gereği yaptığı duyurusunda bulundu. Kızgın güruhu tetikleyen kişi Rusça antisemit yazılarıyla bilinen "Bessarabian" gazetesinin editörü ve Ustrugov eyalet başkan yardımcısı Pavel Krushevan'dı. Yahudilere karşı kullanılan ve eski bir iftira olan Kan iftirası senaryosu düzenlendi. (Kan iftirası'na göre Yahudiler Hristiyan çocukları öldürüp kanlarını matsa yapımında kullanırlar).

    Rivayete göre İçişleri bakanı Viacheslav Plehve ayaklanmanın durdurulmaması emrini verdi. Polisin araya girmemesiyle üç gün süren pogromda Yahudilerden 47'si (bazı kaynaklara göre 49) öldü, 92'si ağır ve 500'ü hafif yaralandı, 700 ev hasar gördü. Dünyanın diğer köşelerinden gelen tepkilere rağmen sadece iki kişi 5 ila 7 yıl ve yirmi iki kişi 1 ila 2 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Bu pogrom 20.yy'da eyalet bazında Yahudilere karşı yapılan ilk olay olarak kabul edilir. Bu olayla on binlerce Rus Yahudisi Rusya İmparatorluğunu terk edip ABD ve Filistin'e göç etti.

    Aralarında Mendel Portugali'nin de bulunduğu çoğu genç cemaatin korunması için çaba gösterdi.








  2. Acil

    Besarabya Yahudileri isimli yazıya yorum yazın.





  3. Sponsor Bağlantılar
+ Yorum Gönder