+ Yorum Gönder
Frmacil İslamiyet ve İslamda Ahlak Forumunda Riya (gizli şirk) Konusunu Okuyorsunuz..
  1. RüzgarGülü
    Devamlı Üye

    Riya (gizli şirk)









    Riya Riya (gizli şirk) kısaca


    Bu çalışmada "riya" konusunu öncelikle âyet-i kerîmeler ve hadîs-i şerîflerde geçtiği şekliyle anlamaya çalışacağız. Âyet-i kerîmelerde riyâ konusunu sadece "riyâ/gösteriş" kelimesinin yer aldığı âyet-i kerîmeler itibarı ile incelemeye uğraşacağız. Ancak konuyu siyak-sibak bütünlüğü içerisinde anlamanın daha uygun olduğunu düşündüğümüz yerlerde önceki ve sonraki âyet-i kerîmelerle de irtibat kurmanın önemli olabileceğini düşünmekteyiz. Ayrıca bazı İslam büyüklerinin bu konudaki görüşlerine yer verecek, riya sayılan/sayılmayan hususlara değineceğiz.


    Âyet-i Kerîmelerde Riya

    Türkçemizde özü sözü bir olmamak, inandığı gibi hareket etmeyiş, gösteriş, iki yüzlülük gibi manalara gelen "riya" kelimesi, Kur'ân-ı Kerîm'de beş kadar âyet-i kerîmede yer almaktadır. Bu âyet-i kerîmelerden ikisinde, Allâh yolunda malını harcayan kimselerin insanlara gösteriş yapmasından haber verilmekte ve Müslümanlar ikaz edilmektedir. Diğer ikisinde ise namazlarını ya da daha geniş ifadesi ile ibadet ü taatlerini insanlara göstermeyi adeta huy edinmiş kimselerin varlığından haber verilmekte ve gösteriş amaçlı bu tutum yerilmektedir. Son âyet-i kerîmede ise dini gayret adına hareket edenlerin şımarıklık ve insanlara gösteriş maksatlı davranışlarından haber verilerek bir dizi emir ve tavsiye yer almaktadır. Şimdi bu âyet-i kerîmeleri sırası ile görmeye çalışalım.

    Bakara suresinde Allah Teâlâ şöyle buyuruyor:

    "Mallarını Allah yolunda harcayıp da infaklarının ardından minnet altında bırakmayanlar, rahatsızlık vermeyenler yok mu, işte onların Rab'leri katında mükâfatları vardır. Onlara hiç bir endişe yoktur ve onlar üzüntü de duymayacaklardır.

    Bir tatlı söz, bir kusur bağışlama, peşinden incitme gelen maddî yardımdan (sadakadan) çok daha iyidir. Zira Allah ganî ve halîmdir.

    Ey iman edenler! Sadaka verdiğiniz kimseleri minnet altında bırakmak, incitmek suretiyle o sadakalarınızı boşa çıkarmayın. Allah'a da, âhirete de inanmadığı halde sırf insanlara gösteriş yapmak için malını harcayan kimsenin durumuna düşmeyin.

    Onun durumu, üzerinde toprak bulunan kaygan bir kayaya benzer ki, şiddetli bir yağmur yağar yağmaz toprağı kayıverir, cascavlak kalır. Öyleleri işledikleri hiçbir şeyden sevap ve mükâfat elde edemezler. Zira Allah inkârcılar güruhunu hidayet etmez, emellerine kavuşturmaz." (Bakara Suresi, 2/262-4)

    Bu âyet-i kerîmelerde riya ile ilgili yer alan pek çok unsurdan görebildiklerimizi şu şekilde sıralamak istiyoruz:

    a. Sadaka verenlerin, sadaka verdikleri kişileri minnet duygusu altında bırakacak tavır ya da onların ağırına gidecek bir söz, tutum ve davranış içerisinde bulundukları takdirde sadakalarının Allâh katında geçersiz olacağı gerçeği hatırlatılmaktadır.

    b. İman sahiplerinin böyle bir riya ve gösterişten uzak durmalarını belirten açık bir yasaklama bulunmaktadır.

    c. Yaptıkları maddi yardımları, minnet altında bırakma veya başa kakma sureti ile verenlerin, aslında mallarını Allâh'a ve âhiret gününe inanmaksızın sırf insanlara gösteriş yapma, caka satma amacı sebebi ile boşa harcamış kimseler gibi olacakları uyarısı yapılmaktadır.

    d. Böyle kişilerin durumu, kayanın üzerini kaplayan ve yağmurla hemen gidiveren incecik toprak tabakasına benzetilmiştir.

    Son maddede yer alan benzetme üzerinde biraz durmak istiyoruz. Bilindiği üzere sadakalardaki temel hedeflerden bir tanesi, zenginlerin fakirlere karşı kalplerinin yumuşamasını temin etme ve fakirlere maddi anlamda yardımcı olmadır. Öyle ise, sadakayı alan kişiyi minnet altında bırakacak, adeta aşağılayacak, 'görünürde' insanî yardım olan katı kalpli bir davranış yerine, âyet-i kerîmede emir buyrulduğu şekilde kalbî yumuşaklığı gösteren bir tatlı söz veya bir kusur bağışlamanın dahi insanı aşağılayan ve gösteriş maksatlı bir yardımdan daha iyi olduğu görülmektedir.

    Âyet-i kerîmedeki benzetme gerçekten de muhteşemdir. Yağmurun yağması ile birlikte toprak tabakasının akıp gitmesi sonucunda nasıl kaya tabakası çıplak bir şekilde kalıyorsa, Allâh'a ve âhiret gününe yeterince iman edememiş ve sadakalarını insanlara sırf gösteriş olsun diye sarf etmiş insanların kalplerinin katılıkları ve taş gibi oldukları hesap ve mizan gününde açığa çıkacaktır. Dolayısı ile bu âyet-i kerîmede kaya kısırlığa, yağmur berekete, toprak unsuru ise doğurganlığa benzetilmiştir denilebilir.

    Mallarını sırf başkalarına gösteriş için sarf eden kişileri Cenâb-ı Hakk'ın sevmediği, o kişiye şeytanın arkadaş olduğu da şimdi aktaracağımız âyet-i kerîmeden anlaşılmaktadır:

    "Mallarını halka gösteriş için harcayıp Allah'a ve âhiret gününe iman etmeyen kimseleri de Allah elbette sevmez. Şeytan kimin arkadaşı olursa, artık o arkadaşların en kötüsüne düşmüş demektir." (Nisâ Suresi, 4/38)

    Gösteriş ile ilgili diğer âyet-i kerîmede ise Cenâb-ı Hak şöyle buyurmaktadır:

    "Münafıklar Allah'ı aldatmaya çalışırlar, ama Allah onların hilelerini ve oyunlarını bozar. Onlar namaza kalkarken üşene üşene kalkarlar, müminlere gösteriş yaparlar. Yoksa aslında Allah'ı pek az hatırlarlar." (Nisâ Suresi, 4/142)

    Bu âyet-i kerîmede yer alan ana hususlardan bir tanesi, aslında Allâh'a, peygamberlerine, meleklerine, âhiret gününe tam olarak inanamamış ve dolayısıyla da nifak/münafıklık içerisindeki kişilerin, imanın oldukça ehemmiyetli bir tezahürü olan namaz esnasındaki psikolojilerini yani namaza üşenerek kalkmalarını ve namaz içindeki gerçek durumlarını tasvir etmesidir. Bu psikolojik tasvirde pek çok unsurdan ikisi dikkatimizi çekmektedir:

    a. Bu şekildeki insanların özellikle de cemaatle eda edilen namazlar esnasında namazlarını üşene üşene, istemeye istemeye kılmaları.

    b. Namaz kılmak zorunda kaldığında da insanların beğenisi için gayret etmeleri, diğer insanlar görsünler diye ruku ve secdeleri uzun tutmaları, ta'dîl-i erkâna riayet etmeye çalışmaları.

    Münafıkları resmeden yukarıdaki âyet-i kerîmeye bir yönü ile benzer ve hemen her Müslüman'ın ezberinde olduğunu düşündüğümüz Mâun Suresindeki âyet-i kerîmelerde ise şöyle buyrulmaktadır:









  2. Suskun Karizma
    Devamlı Üye





    - "Allah Teâlâ buyurdu ki: "Ben, kendisine şirk koşulmasından en uzak olanım. Kim işlediği amelde benden başkasını bana ortak kabul ederse, o kişiyi ortak koştuğu ile baş başa bırakırım." (Müslim, Zühd, 46)

    Bilindiği üzere dini açıdan insanların Allâh'a olan yakınlıklarında, onlara Allah tarafından ihsan edilen maddi-manevî lütufların vesilelik planında büyük önemi bulunmaktadır. Mesela şehidler, Efendimiz (s.a.s.) ile beraber haşrolma gibi oldukça kıymetli bir manevi makama aday yüksek şahsiyetlerdir. Keza Müslüman fertler, Allâh'ın kendilerine ihsan etmiş olduğu manevi donanımlarını takva elbisesi ile süsleyip Allâh'ın rızası istikametinde çalışmak durumundadırlar. Aksi durumda olanların, Cennet'in kokusunu bile duyamayacakları konusunda Efendimiz (s.a.s.)'in şiddetli bir uyarısı bulunmaktadır. (Ebu Davud, İlim, 12) Zenginler de kendilerine verilmiş bulunan maddî zenginlikleri Allâh yolu ve rızasında kullanma ile mükellef tutulmuşlardır. İşte bu üç kategorinin yer aldığı ve şimdi aktarmaya çalışacağımız hadîs-i şerîf, bizlere gerçekten de çok önemli ikazlarda bulunmakta, insanlara gösteriş yapmamayı, onların beğenisini esas maksat haline getirmemeyi, aksi bir niyet ve düşüncenin, kişiyi sorgu-sual anında nasıl müflis bir duruma düşürebileceğinin uyarı ışıklarını adeta yakıp söndürmektedir. Resûlullah (s.a.s.) şöyle buyuruyor:

    "Kıyamet günü hesabı ilk görülecek kişi, şehit düşmüş bir kimse olup huzura getirilir. Allah Teâlâ ona verdiği nimetleri hatırlatır, o da hatırlar ve bunlara kavuştuğunu itiraf eder. Cenâb-ı Hak:

    - "Peki, bunlara karşılık ne yaptın?" buyurur.

    - "Şehid düşünceye kadar senin uğrunda cihad ettim" diye cevap verir.

    - "Yalan söylüyorsun. Sen, "Ne babayiğit adam!" desinler diye savaştın, o da denildi" buyurur. Sonra emrolunur da o kişi yüzüstü cehenneme atılır. Bu defa ilim öğrenmiş, öğretmiş ve Kur'an okumuş bir kişi huzura getirilir. Allah ona da verdiği nimetleri hatırlatır. O da hatırlar ve itiraf eder. Ona da:

    - "Peki, bu nimetlere karşılık ne yaptın?" diye sorar.

    - "İlim öğrendim, öğrettim ve senin rızan için Kur'an okudum" cevabını verir.

    - "Yalan söylüyorsun. Sen "âlim" desinler diye ilim öğrendin, "ne güzel okuyor" desinler diye Kur'an okudun. Bunlar da senin hakkında söylendi" buyurur. Sonra emrolunur o da yüzüstü cehenneme atılır. (Daha sonra) Allah'ın kendisine her çeşit mal ve imkân verdiği bir kişi getirilir. Allah verdiği nimetleri ona da hatırlatır. Hatırlar ve itiraf eder.

    - "Peki ya sen bu nimetlere karşılık ne yaptın?" buyurur.

    - "Verilmesini sevdiğin, razı olduğun hiç bir yerden esirgemedim, sadece senin rızânı kazanmak için verdim, harcadım" der.

    - "Yalan söylüyorsun. Hâlbuki sen, bütün yaptıklarını "ne cömert adam" desinler diye yaptın. Bu da senin için zaten söylendi" buyurur. Emrolunur bu da yüzüstü cehenneme atılır. (Müslim, İmâre, 152)[/COLOR]
    Cömert bir insan hakkında başkalarının "ne cömert adam!" demesi her zaman bir tehlike midir? Yoksa esas tehlike insanın iç dünyası itibarı ile böyle bir övgüyü talep etmesi ve neticede de başkalarının takdirkâr sözlerine ulaşmış olmak mıdır? Burada daha ziyade ikinci kısımda yer almanın tehlikeli olacağı, iç dünyası itibarı ile böyle bir talebi olmadığı halde insanların övgüsüne maruz kalmanın çok büyük bir problem meydana getirmeyebileceği şimdi aktaracağımız hadîs-i şerîften anlaşılmaktadır. Ebû Zer (r.a.)'in naklettiğine göre ashabtan birisi bu konuda aydınlanmak istemiş ve Resûlullah (s.a.s.)'e şöyle bir soru sormuştur:

    - Ya Resûlallah! Bir kimse hayır yapar da halk bu sebeple onu överse, buna ne buyurursunuz? Efendimiz (s.a.s.) onun bu sorusuna:

    [COLOR=black]- "Bu, mü'min için bir peşin müjdedir" şeklinde cevap vermiştir. (Müslim, Birr, 166)


    Riya Konusundaki Değerlendirmeler
    Âyet-i kerîmeler ve hadîs-i şerîflerden sonra riya konusunu hem İmam Gazali hazretlerinden hem de çağımızın büyük mütefekkirlerinden kısaca görmeye çalışacağız.

    İmam Gazalî hazretlerine göre riya, Allâh'a ibadetle kulları hedeflemek, onları avlamaya çalışmaktır. Kendisi ile riya yapılan konular genellikle şu şekillerdedir:

    a. Varlık ile gösteriş. Bu kısımdaki riya ve gösteriş güzel elbiseler, kıymetli vasıtalar, geniş evler, rengârenk ev eşyaları vb.dir.

    b. Davranışlarla gösteriş yapma. Mesela, dini davranışlar itibarı ile namazlarda başkasının görmesini umarak uzun rükûlar ve secdeler yapmak, renginin ahiret endişesi ile sarardığını ima etmek, zayıflığını az yediği iması ile göstermeye çalışmak, dini faaliyetlerinin saç-sakalını düzgün tutmaya fırsat vermediğini göstermeye çalışmak vb. gibi. Dünyevi davranışlar itibarı ile ise kibir ve çalımla yürümek, başkalarını küçümsemek vb. gibi.

    Gazalî'ye göre riya ve gösterişteki temel rükünler üçtür:

    1. Doğrudan riyanın, gösterişin kastedilmesi. En tehlikeli kategori budur.

    2. Riyakârlıkla ulaşılmak istenen hedef. Bu mal, makam veya daha başka herhangi bir hedef olabilir. Dürüstlük görüntüsü vererek halkı aldatmaya çalışma, vatanperver görünerek aslında nefsinde yerleşmiş bulunan başkalarına düşmanlık duygularını tatmin etmeye çalışma gibi.

    3. Kendisi ile gösteriş yapılan davranış ya da nesne. İman esasları konusunda tam bir inanç hali bulunmadığı halde inanıyormuş gibi yapma. Dinin asıllarını kabul etmekle birlikte ibadetler vasıtası ile gösteriş yapma. Gayesi rükû ve secdeleri hafif bir şekilde namaz kılmak olan bir kimsenin başkalarının yanında iken ibadetlerinde hassasmış gibi davranması.

    Kişinin, özellikle ibadetlerdeki riya ve gösterişinin en açık alameti, halkın kendi ibadetini görmesine sevinme hissidir. Bu durum, Hakk'a değil de halka iltifat anlamı taşımaktadır. Hâlbuki kişinin kalbinde, insanların ibadetlere muttali olması ile olmaması arasında bir fark bulunmamalıdır. (İ. Gazali, İhya, C. 7, ss. 433-567)


    Riya-Gösteriş Kategorisine Giren Durumlar
    Bediüzzaman Hazretleri kanaatsizliğin riya kapısını açabileceğini belirtmektedir. (Bediüzzaman, Lem'alar / On Dokuzuncu Lem'a, s.660) Müstağni olmada ise riya kapısı kapanmakla birlikte ihlas kapısı açılmaktadır. (Bediüzzaman, Lem'alar / On Dokuzuncu Lem'a, s.661) Sevap hırsının ve ahirete ait vazifelerdeki kanaatsizliğin insanı riyaya sevk edebileceğini belirten Bediüzzaman, (Bediüzzaman, Lem'alar / Yirminci Lem'a - s.663) hayır ve hasenatın halis bir niyet sayesinde hayat bulabileceğini, riya ile de bozulup yok olacağına işaret etmektedir. (Bediüzzaman, Mesnevî-i Nuriye, Şemme, s. 1348)

    Riyanın sebeplerinden birisinin korku olduğunu ifade eden Bediüzzaman, (Bediüzzaman, İşârâtü'l-İ'câz, Bakara Suresi, Ayet 8, s. 1190) insanları riyaya sevk eden sebepleri şu şekilde ele almaktadır:

    1. İman zayıflığı,
    2. Hırs ve tamah,
    3. Şöhret düşkünlüğü,
    4. Emsallerini geçme arzusu,
    5. Kendini fazla önemli görmek,
    6. Layık olmadığı yüksek makamlarda bulunma arzusu. (Bediüzzaman, Kastamonu Lâhikası, Mektup no: 116, s. 1639; Muhakemat, s. 1992)


    Riya-Gösteriş Kategorisine Dâhil Edilemeyecek Durumlar
    Bediüzzaman Hazretleri insanların ibadet maksatlı bazı davranışlarının riya-gösteriş kategorisi içerisinde değerlendirilemeyeceğini belirtmektedir. Bediüzzaman, ibadetleri genel anlamda müspet ve menfi şeklinde ikiye ayırmaktadır. Müspet kısım herkesin malumu olan ibadetler, menfi kısım ise bela ve musibetler karşısında kişilerin sabır-şükür ekseninde ve tam bir itikatla Allâh'a (c.c) sığınması, O'nu düşünüp, yalvarmasıdır. Böyle bir davranış halis bir ibadet olacağından, dolayısı ile riya-insanlara gösteriş düşüncesi olmayacaktır. (Bediüzzaman, Lem'alar / İkinci Lem'a, s.581)

    Bediüzzaman, dinî açıdan "sünnet" hükmündeki davranışlardan bir kısmının İslâmiyet alameti sayılan ya da "şeâir" dediğimiz dini tutum ve davranışlar olduğunu, bu türden dini davranışlarda ise riya-gösteriş bulunamayacağını belirtmektedir. Çünkü "şeâir" İslam toplumunun bütününü ilgilendiren bir ibadet şeklidir. Dolayısı ile bu şekilde "şeâir"den sayılan dini davranışlara da riya girmemekte, hatta bu ibadet nafile nevinden bile olsa şahsi farzlardan daha üstün hale gelmektedir. (Bediüzzaman, Lem'alar / On Birinci Lem'a, s.609)

    Bediüzzaman Hazretleri bu husustaki oldukça orijinal tespitlerini Kastamonu Lahikası adlı eserinde biraz daha tafsilatlı bir şekilde anlatmaktadır. "Farz ve vaciplerde ve şeâir-i İslâmiyede ve sünnet-i seniyenin ittibâında ve haramların terkinde riya giremez; izharı, riya olamaz-meğer, gayet za'f-ı imanla beraber, fıtraten riyakâr ola. Belki, şeâir-i İslâmiyeye temas eden ibadetlerin izharları, ihfâsından çok derece daha sevaplı olduğunu, Hüccetü'l-İslâm İmam-ı Gazâlî (r.a.) gibi zatlar beyan ediyorlar. Sâir nevafilin ihfası çok sevaplı olduğu halde, şeaire temas eden, hususan böyle bid'alar zamanında ittibâ-ı sünnetin şerafetini gösteren ve böyle büyük kebâir içinde, haramların terkinde takvâyı izhar etmek, değil riya, belki ihfâsından pek çok derece daha sevaplı ve hâlistir." (Bediüzzaman, Kastamonu Lahikası, s. 1639)

    Ancak dini vazife itibarı ile makamın iktiza ettiği yüksek vaziyetleri takınmanın riya olmayacağını belirten Bediüzzaman, (A.y.) bir imamın vazife esnasında tesbihleri açıktan yapmasının riya olmayacağını ifade etmektedir. (A.y.) Bediüzzaman bu düşüncesini kendi uygulamalarında da devam ettirmiştir. Yapmış olduğu tespihleri başkaları duyduğunda acaba bu davranışına riya girer mi endişesi duyduğunda, bu ibadetinin başkalarının istifadesi ya da taklidine sebep olabilmesi itibarı ile sevaplı hale dahi gelebileceğini kabul etmektedir. (Bediüzzaman, Şualar, On Üçüncü Şua, s. 1002)

    Bediüzzaman Hazretleri dini vazifelerin gerektirdiği vakur duruşların da insanların suistimal etmedikleri müddetçe riya sayılamayacağını kabul etmektedir. Mesela vazifeli bir imamın namaz tesbihatlarını insanların işiteceği derecede yüksek sesle yapmasını bu minvalde değerlendirmektedir. (A.y.)

    [FONT=Trebuchet MS]Muhterem Fethullah Gülen, başkaları hakkında "riya yapıyor" düşüncesi ile sorumsuz bir şekilde davranamayacağımızı, bu konuda hiç kimsede bir mihenk taşı olmadığını belirterek önemli bir noktaya parmak basmaktadır. Gülen, insanların kendi nefisleri hakkında katı davranabileceklerini, ancak başkaları söz konusu olduğunda aslolanın hüsnü zan olması gerektiğini belirtmektedir.

    Hocaefendi, riyanın pek çok çeşidi olduğunu, bazılarının kalemi, düşüncesi, çok kitap karıştırması, bibliyografyadan haberdar olması vb. ile dahi riyaya girebileceğini belirtmektedir. Başkalarında olabilecek riya emarelerini fark etmede bazı işaretlerden söz edilebileceğini belirten Muhterem Gülen, meselâ, bir insanın diliyle, irfanıyla, tavrıyla mütevazı görünürken, kendinden daha aşağı olan kimselerin yanında çalıma geçtiğini belirtir. Demek ki o kişi, gerçekte mütevazı değildir. Günümüzde riyanın oldukça yaygınlaştığını belirten Hocaefendi; ödüller, plaketler, alkışlar, övgüler, yarışlar, vb. hemen hepsinin neredeyse mücessem birer riya, mücessem birer yalan olduğunu ifade etmektedir. (A. Ünal, F. Gülen'le Amerika'da Bir Ay, "Riya, Riyayı Tanıma ve Ondan Kurtulma")

    Sonuç
    Riya ya da gösteriş, insanın kalp, ruh ve zihin dünyasını oldukça fazla kirletebilecek, Cenâb-ı Hakk'ın sevmediği ve razı olmadığı bir kötü ahlak türüdür. İnsan, zaman zaman çevresinin kendisine yapmış olduğu mukayese baskılarına karşı koruyabilmek, kalp ve gönül huzuru ile Allâh'a yönelebilmeli, içinde bulunduğu görünür-görünmez bütün nimetlerinden dolayı Cenâb-ı Hakk'a şükür hisleri ile dolmalıdır. Salim bir kalp, mutmain bir nefis, kendisini ilgilendirmeyen hususlardan uzak bir zihin dünyası ile Allâh'a yaraşır bir kul olma yolunda ilerleme niyet ve azmine Allâh rızası refik olabilir. Bu ise bir insanın bekleyebileceği en büyük ihsandır. Sadece görünen dünyanın dar cidarlarında lüzumsuz mukayeselerle kalp, gönül ve ruh ufkumuzun aydınlığını yok etme, riya, gösteriş, başkalarına beğendirmeye çalışma vb. kötü ahlakın tesirlerine açık hale gelme yerine, Allâh'ın sonsuz bağışlayıcılığı, şefkati ve merhametine sığınma ve rıza eksenli davranmanın büyük ilâhi lütuflara vesile olacağı şüphesizdir.

    Dr. Musa Kazım GÜLÇÜR

    [/CENTER]




  3. Buğlem
    Devamlı Üye
    Riya kalbin manevi kötülüklerinden biridir. Riya gösteriş demek ve herşeyi gösteriş için yapan insanlar için kullanılır. Örneğin namaz kılmayan bir insan bir yere gittiği zaman yada bir cemaatte olduğu zaman sırf gösteriş için namaz kılar ve buda Riyadır aslında o insanın kıldığı o namaz da kabul olmaz üstüne gösteriş yaptığı için günah işlemiş olur.




  4. Nesrin
    Devamlı Üye
    Riya demek gizliden gizliye şirkte bulunmak demektir. riya da bulunan kişiler yaptıkları her şeyi allah rızası için değil gösteriş için yaparlar. buna örnek olarak hiç namaz kılmayan birinin toplumda başka insanlara gösteriş için namaz kılmalarına riya denir. bu çok büyük bir günahtır.

+ Yorum Gönder