+ Yorum Gönder
Eğitim Arşivi ve Öğrenci odası Forumunda Psikoloji Ders Müfredatı Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Uğur Baki
    Devamlı Üye

    Psikoloji Ders Müfredatı








    PSIKOLOJI
    DERSI PROGRAMI
    (10. SINIF )
    AÇIKLAMA:
    Ders Geçme ve Kredi Sistemine göre dönemler esas alinarak hazirlanan ve halen Sinif Geçme Sisteminde uygulanmakta olan bu program, 2455 ve 2470 sayili Tebligler Dergisindeki açiklamalar dogrultusunda siniflar esas alinarak düzenlenmis olup, uygulama bu dogrultuda yapilmaktadir.
    Lise, Anadolu, Yab.Dil Agir.Liselerinin Sosyal Bil,Türkçe-Mat. Alanlarinin 10. Siniflarinda: Alan Dersi, Diger Tüm Alanlar ile Fen Lisesi ve A.G.S.Lisesinin 10. Siniflarinda: Alan Seçmeli Ders
    T.C.
    MILLI egitim bakanligi
    TALIM VE TERBIYE KURULU baskanligi
    Karar Sayisi : 7 Karar Tarihi: 07/01/1991 TD: 04.02.1991/2330
    Konu : Lise 2 nci sinif "Psikoloji Dersi Programlinin Kabulü
    Bakanligimiz Talim ve Terbiye Kurulu Baskanligi bünyesinde kurulan "Psikoloji Dersi Programim Gelistirme Özel Ihtisas Komisyonunca hazirlanip Kurulumuzca uygun bulunan; lise 2'nci sinif Psikoloji dersi programinin, 1991-1992 ögretim yilindan itibaren denenip gelistirilmek üzere, bagli örnegine göre kabulü hususunun Bakan'a arzi kararlastirildi.
    AÇIKLAMALAR
    Psikoloji dersi genel olarak ögrencinin ilgisini çeken konulari kapsamaktadir. Ögretmenin, bazi ek önlemlerle bu dersi daha da ilgi çekici ve etkili biçime dönüstürmesi mümkündür. Genel bir ilke olarak. dersin bol ve somut örneklerle islenmesi uygun olacaktir. Ders kitabina ek olarak. ögretmen her konuda örnek bulmaya çaba göstermelidir. Programin islenis bölümlerinde bazi örnekler ve öneriler bulunmaktadir. Örnekler, ele alinan konunun ögrencinin kendi yasami ile iliskisin! kurmasina yardim etmelidir.
    Dersin islenisi sirasinda mümkün oldugu kadar ve konuya uygun düsen yerde görsel malzeme kullanilmalidir. Bunun yaninda. merak ve ilgiyi uyandirmak ve sürdürmek için Türkçe okuma kaynaklarinin okullarin imkanlari çerçevesinde temin edilmesinde yarar vardir.
    Bilimsel olmayan kaynaklarda, örnegin magazin türü yayinlarda psikoloji konulari sik sik ele alinmaktadir. Ilgi çekici olmak ve satis artirmak çabasiyla yapilan bu yayinlardaki yorum ve genellemelerin birçogu bilimsel degildir. Ögrencinin bu kaynaklarda okuduklarim sinifa getirmesi durumunda, bilimsel düsünmeye tesvik edilmesi ve arastirici bir tutum takinmasini saglamak gerekir.
    Psikoloji dersinin bazi konulari ögrencinin kisisel problemlerim dile getirmesine elverislidir. Ögretmen, hiçbir durumda ögrencilerin kisisel sorunlarim sinif ortaminda tartismamali, ögrencinin özel hayatina ait bilgileri derste örnek olarak vermemelidir. Hiçbir durumda ögrencinin kisisel sorunlari üzerinde yorum yapilmamali, önemli sorunlari olanlar profesyonel yardim veren kuruluslara gönderilmelidir.
    Bir konuyu ele almadan önce Ögretmenin programindaki "islenis" bölümünü gözden geçirmesi yararli olacaktir. Bu bölümlerde, ögretmene önerilerde bulunulmaktadir. Ayrica, konuda vurgulanmasi istenen terimler. "Terimler" bölümünde belirtilmistir.
    Programin konulari arasindaki iliskilerin gösterilmesi, dersin basarisina katkida bulunacaktir. Konulara yönlendirici sorularla baslanmasina, konu anlatilirken daha önce islenen konularla iliskilerin kurulmasina önem verilmelidir.
    GENEL AMAÇLAR
    1. Psikolojinin konusu, amaçlari, yöntemleri ve uygulama alanlari bilgisi.
    2. Organizmanin çevresiyle iliskisini kavrayabilme.
    3. Ögrenme, ögrenme türleri ve süreçlerim kavrayabilme.
    4. Bellek ve bellek süreçleri bilgisi.
    5. Düsünme, problem çözme ve düsünmenin dille iliskisini kavrayabilme.
    6. Bilinç ve bilinçle ilgili psikolojik olaylar bilgisi.
    7. Zeka ve zekanin ölçülmesi bilgisi.
    8. Kisilik ve kisiligi açiklayan kuramlar bilgisi.
    9. Ruh sagliginin ve korunmasinin önemini kavrayabilme.
    10. Davranis bozukluklari, türleri ve tedavi yollari bilgisi.
    11. Bireyin davranisindaki sosyal etkileri kavrayabilme.
    12. Gençlik dönemi ve kimlik olusumu bilgisi.
    Psikoloji Dersinin Amaçlari
    1. Psikolojinin konusu bilgisi
    2. Organizma, davranis, bilgi, bilim, pozitif bilim, psikoloji" kavramlari bilgisi.
    3. Psikolojik olaylari kavrama gücü
    4. Bilimlerde yöntem bilgisi.
    5. Psikolojinin özel arastirma yollari bilgisi.
    6. Psikolojinin diger disiplinlerle iliskisini kavrayabilme.
    7. Psikolojinin tarihsel gelisimi bilgisi.
    8. Bilim ve meslek olarak psikoloji bilgisi.
    9. Organizma ve çevre kavramlari bilgisi.
    10. Uyarici ve uyaricinin organizmaya etkileri bilgisi.
    11. Uyarilma ihtiyaci, dürtü, güdü kavramlari bilgisi.
    12. Duyum ve algi kavramlari bilgisi.
    13. Görme duyumu ve görme algisi bilgisi.
    14. Isitme duyumu ve isitme algisi bilgisi.
    15. Tat duyumu ve tatma algisi bilgisi.
    16. Koklama duyumu ve koku algisi bilgisi.
    l 7. Dokunma duyumu ve algisi bilgisi.
    18. Organ duyumlari bilgisi.
    19. Algi özelliklerim kavrayabilme.
    20. Algi yanilmalari bilgisi.
    21. Algiyi etkileyen etmenler bilgisi.
    22. Ögrenmenin mahiyetim ve hayattaki önemini kavrayabilme.
    23. Kosullanma yoluyla ögrenme bilgisi.
    24. Model alarak ögrenmeyi kavrayabilme.
    25. Motor ögrenme bilgisi.
    26. Bilissel ögrenme bilgisi.
    27. Ögrenme yetenegi bilgisi.
    28. ögrenmeyi etkileyen etkenler bilgisi.
    29. Düsünme süreci bilgisi.
    30. Düsünme süreci asamalari bilgisi.
    31. Problem çözme bilgisi.
    32. Problem çözmede bireysel etkenleri kavrayabilme.
    33. Yaratici düsünmeyi kavrama bilgisi.
    34. Dilin düsünme açisindan önemini kavrayabilme.
    35. Normal bilinç durumu ile degisik bilinç durumlari ve aralarindaki farklar bilgisi.
    36. Uykunun temel asamalari, birbirlerini izleme siralari ve özellikleri bilgisi.
    37. REM uykusunun özellikleri, genel saglik, zihin isleyisi ve duygusal tepkilerle iliskileri bilgisi.
    38. Rüyanin niteligi bilgisi.
    39. Bilinç yoluyla vücut islevlerinin kontrol edilebilecegi bilgisi (biofeedback)
    40. Madde bagimliliginin psikolojik ve fizyolojik yönlerim ayirdedebilme.
    41. Bellek, hatirlama, tanima, unutma terimleri bilgisi.
    42. Aliskanlik ve bellek egitimi bilgisi.
    43. Zeka ile ilgili terimler bilgisi.
    44. Zekayi açiklayan kuramlar bilgisi.
    45. Zeka gelisimi ve zekayi etkileyen etmenler bilgisi.
    46. Zekanin ölçülebilirligini kavrama.
    47. Özel yetenekler bilgisi.
    48. Kisilikle ilgili terimler bilgisi.
    49. Kisiligi olusturan etmenler bilgisi.
    50. Kisiligin gelisimi ve ölçülmesi bilgisi.
    51. Ruh sagligi kavramlari bilgisi.
    52. Temel ihtiyaçlarin doyurulmasi, engellenme, çatisma, stres kavramlari bilgisi.
    53. Stres kaynaklari bilgisi.
    54. Stres türleri bilgisi.
    55. Strese gösterilen tepkiler bilgisi.
    56. Ruh sagligim koruma bilgisi.
    57. Normallik, anormallik kavramlari bilgisi.
    58. Davranis bozukluklari bilgisi.
    59. Savunma mekanizmalari - ruh hastaliklari iliskisi bilgisi.
    60. Ruh hastaliklarinin tedavi yollan bilgisi.
    61. Sosyal davranis ve sosyal psikoloji bilgisi.
    62. Sosyal davranisi kavrayabilirle.
    63. Grup ve grup normlari bilgisi.
    64. Birey ve grup iliskileri ve liderlik kavrami bilgisi.
    65. Tutum ve önyargilar bilgisi.
    66. Kimlik olusumu asamalari bilgisi.
    67. Kimlik olusturma - ruh sagligi iliskisi bilgisi. Asagida, psikoloji programinin ünite ve konu basliklari siralanmakta, her konuya ayrilmasi düsünülen ders saati miktari yüzde olarak belirtilmektedir







  2. Uğur Baki
    Devamlı Üye





    Ünite I. PSIKOLOJIYE GIRIS (% 10)
    l. Psikolojinin Konusu (Amaçlari, arastirma yöntemleri, diger bilimlerle iliskileri)
    Ünite II. ORGANIZMA VE ÇEVRE ILISKILERI ( % 20)
    1. Organizma ve Çevre
    2. Duyum ve Algi
    Ünite III. ögrenme. DÜSÜNME. BELLEK ( % 25 )
    1. Ögrenme
    2. Bellek ve Bellek Süreçleri
    3. Düsünme. Problem Çözme. Dil
    4. Bilincin Degisik Biçimleri
    Ünite IV. ZEKA VE KISILIK ( % 10 )
    1. Zeka ve Ölçülmesi
    2. Kisilik


    Ünite V. RUH sagligi VE DAVRANIS BOZULUKLARI (% 20)
    1. Ruh Sagligi ve Korunmasi
    2. Davranis Bozukluklari. Ruh Hastaliklari
    Ünite VI. BIREYIN DAVRANISINDA SOSYAL ETKILER (% 15)
    1. Sosyal Davranis
    2. Gençlik Dönemi ve Kimlik Olusumu




  3. Uğur Baki
    Devamlı Üye
    Ünite I. PSIKOLOJIYE GIRIS
    1. PSIKOLOJININ KONUSU
    a. bilim
    b. davranis
    c. zihinsel süreçler
    2. PSIKOLOJININ AMAÇLARI
    a. insan davranislarim tanimlama
    b. insan davranislarim anlama ve açiklama
    c. insan davranislarim önceden kestirebilirle
    d. insan davranislarim etkileme ve kontrol
    3. PSIKOLOJIDE YAKLASIMLAR
    a. davranissal yaklasim
    b. psikodinamik yaklasim
    c. hümanistik yaklasim
    d. biyolojik yaklasim
    e. bilissel yaklasim
    4. çagdas PSIKOLOJIDE UZMANLIK ALANLARI
    a. deneysel alanlar
    b. uygulamali alanlar
    5. çagdas PSIKOLOJIDE YÖNTEMLERI
    a. betimleyici ve tanimlayici yöntemler
    (1) tarama yöntemi (testler, anketler)
    (2) dogal gözlem
    (3) görüsme
    (4) vaka incelemesi
    b. korelasyonel yöntemler
    c. deneysel yöntemler
    (1) bagimli-bagimsiz degiskenler
    (2) kontrol-deney gruplari
    d. arastirmalarda ahlaki ilkeler
    6. PSIKOLOJININ diger BILIMLERLE ILISKISI (biyolojik bilimler, doga bilimleri, sosyal bilimler)
    Amaç l. Psikolojinin konusu bilgisi.
    Davranislar :
    1. Psikolojinin inceleme alanina giren olaylari yazma.
    2. Insanin hangi yönüyle psikolojinin konusu oldugunu yazma. söyleme.
    Amaç 2. "Organizma. davranis, bilgi, bilim, pozitif bilim, psikoloji" kavramlari bilgisi
    Davranislar :
    1. Yukarida sözü edilen kavramlari tanimlama.
    2. Verilen bir kavrama örnek verme.
    3. "Bilgi, bilim, pozitif bilim" kavramlarim ayirdetme
    4. Ögrenilen yeni terimleri dogru olarak ve yerinde kullanma.
    Amaç 3. Psikolojik olaylari kavrama gücü Davranislar :
    1. Psikolojik olaylari diger olaylardan ayirdetme
    2. Psikolojik olaylarla günlük yasanti arasindaki iliskiyi belirtme
    Amaç 4. Bilimlerde yöntem bilgisi. Davranislar :
    1. "Yöntem, bilimsel yöntem" terimlerim tanimlama
    2. Sistemli çalismanin önemini belirtme
    3. Determinizm (belirleyicilik) prensibim (ilkesini) söyleme, yazma
    4. Pozitif bilimlerde determinizmin önemini belirtme
    5. Akil yürütme yollarim tanim ve örnekleriyle söyleme, yazma
    Amaç 5. Psikolojinin özel arastirma yollari bilgisi. Davranislar
    l. Psikolojinin özel arastirma yollarim söyleme, yazma
    2. Dogal gözlemin tanimim ve özelliklerini söyleme, yazma
    3. Gözlem türleri arasindaki farki belirtme
    4. Deneysel yöntem ve deneyi tanimlama
    5. Pozitif bilimler için deneyi tanimlama
    6. "Denek ve degisken" terimlerim tanimlama.
    7. Psikolojide deney yönteminin uygulanisim örnekle gösterme
    8. Deneysel kontrolün unsurlari olan denek, deney grubu, kontrol grubuna örnek verme
    9. Deneysel kontrolün unsurlari olan bagimli ve bagimsiz degiskenlere örnek verme
    10. Etkilesimli degiskenlere örnek verme
    11. Görüsme, vaka incelemesi, test tekniklerim örnek verme
    12. Istatistik yöntemi tanimlama
    13. Istatistik yöntemi bilimsel arastirmalardaki önemini belirtme
    14. Deneysel ve korelasyonel arastirmalari karsilastirma
    Amaç 6. Psikolojinin diger disiplinlerle iliskisin! kavrayabilirle.
    Davranislar :
    1. Psikoloji ile diger bilimler arasindaki benzerlikleri söyleme, yazma
    2. Psikoloji ile diger bilimler arasindaki farkliliklari söyleme, yazma
    3. Psikoloji ile diger bilimlerin birbirlerine katkilarim belirtme
    4. Diger bilimlerle psikoloji arasinda dogan ortak bilim dallarim tanima
    Amaç 7. Psikolojinin tarihsel gelisimi bilgisi Davranislar :
    1. Bagimsiz bir bilim olmadan önce felsefe içindeki psikolojinin insana bakis tarzim belirtme.
    2. Psikoloji alanindaki ilk deneysel çalismalarin psikolojinin ayri bir bilim dali haline gelmesindeki önemini belirtme.
    3. Diger bilim dallarindaki gelismelerin psikolojinin gelisimine katkisin! belirtme.
    4. Ekollerin, psikolojinin gelismesindeki önemini açiklama.
    5. Türkiye'de psikolojinin gelismesini belirtme
    Amaç 8. Bilim ve meslek olarak psikoloji bilgisi.
    Davranislar :
    1. Psikolojinin temel arastirma alanlarim siralama
    2. Uygulamali psikoloji alanlarim siralama
    3. Psikolog ve ruh hekimi (psikiyatr, psikiyatrist) arasindaki farki söyleme yazma.
    ISLENIS
    Ögretmen islerse. ögrencilerine. insan davranislariyla ilgili konularda merak ettikleri ve arastirmak istedikleri birkaç soru hazirlamalarini söyleyebilir. Daha sonra, her soruyu tahtaya yazarak, her birinin hangi yöntemle, nasil arastirilabilecegini. karsilasilabilecek pratik, ahlaki ve yöntemsel sorunlarin neler olabilecegim tartisabilir.
    Ögretmen önce ögrencilerine "psikolog". "psikoloji", "psikiyatrist sözcüklerinden neler anladiklarim sorabilir, daha sonra bu sözcüklerin aralarindaki farkliliklari belirterek. psikolojinin tanimina. alanina. yöntemlerine. tarihsel gelisimine vb. geçebilir.
    Ögretmen, psikolojinin tarihsel gelisimim ele alirken zihin ve maddeye yönelik felsefi yaklasimlari tartisir. Daha sonra, zihnin fiziksel bir olgu olarak incelenmesinin nasil basladigim ve psikolojinin günümüzde. sosyal bilimlerle fizik bilimler arasinda bir vere nasil geldigim, biyolojik ve psikofarmakoloji gibi alanlarin varligim da vurgulayarak belirtebilir.
    Uygulamali psikologlarin hangi alanlarda çalisabilecekleri ögrenci tere sorulabilir ve eksik birakilan alanlar ögretmen tarafindan tamamlanabilir.
    Bir konunun bilimsel olarak incelenmesinin ne deme oldugu üzerinde durularak. insanlarin gündelik hayatta daha bilimsel davranabilmeleri için olaylara nasil yaklasmalari gerektigi üzerinde durulabilir. (Örnegin, ögrencilere psikoloji dersine gelmeden önce bu dersle ilgili düsünce ve duygularinin neler oldugu sorulabilir daha sonra bu duygularim dayandirdiklari kanitlarin bilimsel olup olmadigim tartismalari istenebilir.
    Ögretmenin özellikle üzerinde durmasi gereken bir konu. korelasyonel yöntem ile elde edilen bir iliskinin hiçbir zaman neden sonuç gibi almmamasi gerektigidir. Bu konu tartisilirken magazin gazetelerinde her gün rastlanabilen örnekler alinarak bunlarin bilimsel yöntem açisindan elestirileri yapilabilir, (örnek. "yapilan bir arastirma sonucunda erkeklerin evlendikten sonra kadinlarin ise bosandiktan sonra daha çok sigara içtikleri belirlenmistir" gibi bir alinti okunduktan sonra, ögretmen." hu haberde bilimsel olarak eksik olan nedir: bir psikolog bu haberi okurken nelere dikkat eder. nasil elestiriler getirir?" seklinde bir tartisma açabilir.
    Terimler:
    Davranis
    Psikoloji
    Deneyimcilik
    Tarama
    Örneklem
    Degisken
    Kontrol grubu
    Hümanistik psikoloji
    Biliçsel ( Kognitif)
    teori
    Mülakat ( görüsme )
    anket
    bilimsel yöntem
    dogal gözlem
    psikometri
    davranisçilik
    psikodinamik
    bagimsiz degisken
    psikoloji
    tekrarlanabilirlik.
    deneysel psikoloji uygulamasi psikoloji korelasyonel arastirma
    vaka incelemesi
    bagimli degisken
    bagimsiz degisken
    deney grubu
    hipotez
    davranisçilik

    DEGERLENDIRME
    1. Psikolojinin konusu nedir?
    2. Organizma, davranis, bilim kavramlarini tanimlayiniz.
    3. Psikoloji, psikolog, psikiyatrist kavramlarim tanimlayiniz.
    4. Sistemli çalismanin önemini belininiz,
    5. Psikoloji konulariyla ilgilenme ilk çaglarda haklamis olmasina karsin. deneysel bilim haline gelmesi neden gecikmistir?
    6. Fizik bilimlerle, sosyal bilimler arasinda psikolojinin yerini beli




  4. Uğur Baki
    Devamlı Üye
    ÜNITE II. ORGANIZMA VE: ÇEVRE ILISKILERI
    1. ORGANIZMA VE ÇEVRE
    a. Organizma
    b. Çevre
    (1) dogum öncesi çevre
    (2) dogum sonrasi çevre
    (a)fizik çevre
    (b)sosyal çevre e. fizik çevrenin organizmayi etkilemesi
    (1) Fizik uyaricilar ve organizmanin aliciligi
    (2) uyarici ve uyarim
    (3) tepki, duyum, duyum esigi
    (4) asiri ve yetersiz uyarilma
    (5) alisma, duyarsizlasma (habituation)
    2. UYAR1LMA IHTIYAGI VE GÜDÜLENME
    a. ihtiyaç
    b. dürtü
    c.güdü
    d. güdülenme
    e. güdü türleri
    f. güdülenmis davranisin güdülenmemis davranistan farki
    3. DUYUM VE ALGI
    a. algi nedir
    b. duyu organlari, duyum ve algi
    c. görme duyumu ve görme algisi
    (1) görmenin bey in mekanizmasi
    (2) göz hareketleri
    (3) renk körlügü
    (4) görme algisi: aydinlik-karanlik algisi
    (5) renk algisi
    (6) renk körlügü
    d. isitme duyumu ve isitme algisi
    (1) isitme nedir
    (2) ses uyaricisinin Özellikleri
    (3) isitmenin beyin mekanizmasi
    e. tatma duyumu ve tatma algisi (l) tat alma organi
    (2) tat nitelikleri , koklama duyumu ve koku algisi
    (1) koku duyumu
    (2) koku nitelikleri
    g. dokunma duyumu ve algisi
    (1) derinin fonksiyonu
    (2) aci. sicak, soguk, basinç duyumlari (aci ve agriyi kontrol yöntemleri ve nasil etkili olduklari)
    (3) dokunma algisi h. organ duyumlari
    (1) hal duyumu
    (2) hareket duyumu
    (3) kas duyumu ve denge duyumu
    i. zaman algisi (zaman algisinin biyolojik temeli, bilis ve zaman algisi. zaman ve mekan algisi)
    J. algida organizasyonu (örgütlenmeyi) etkileyen etmenler
    (1) algida organizasyon nedir?
    (2) algidaki organizasyonu etkileyen etmenler
    k. alginin özellikleri
    (1) algi alani
    (2) algi dayanagi
    (3) algida bütünlük
    (4) algida degismezlik
    (5) figür-fon iliskileri
    (6) derinlik algisi
    (7) algida seçicilik (dikkat)
    (a) dikkat nedir, çesitleri
    (h) dikkati etkileyen iç ve dis etmenler
    (8) algi yanilmalari
    (a) yanilsama (illüzyon) nedir?
    (b) fiziksel, psikolojik illüzyonlar
    (c) hallüsinasyon nedir?
    (d) illüzyon ve hallüsinasyon arasindaki farklar
    l. algiyi etkileyen etmenler
    ( l) iç etmenler (fizyolopk. psikolojik)
    (2) algiyi etkileyen dis etmenler (toplumsal, fiziksel)
    m. duyum ve algi ile ilgili bilgileri uygulama alanlari
    Amaç 9. Organizma ve çevre kav ramlari bilgisi
    Davranislar :
    l. Organizma" kavramim açiklama.
    2. "Çevre" terimim tanimlama
    3. Çevre türlerim ayirdetme (doyum öncesi çevre, dogum sonrasi çevre, fizik çevre, sosyal çevre)
    4. Fizik çevrenin organizmayi nasil etkiledigim açiklama.
    Amaç 10. Uyarici ve uyaricinin organizmaya etkileri bilgisi.
    Davranislar :
    1. l varici, uyarim, tepki, duyum, duyum esigi ve uyum (alisma) kavramlarim yazili ve sözlü olarak tanimlama.
    2. Uyaricinin siddet derecelerine bagli olarak asiri ve yetersiz uyarilmayi örnekle açiklama.
    3. Asiri ve yetersiz uyarilmanin etkilerim siralayabilirle.
    4. Uyumun organizma için Önemini kavrama
    Amaç l l. Uyarilma ihtiyaci, dürtü, güdü kavramlari bilgisi.
    Davranislar :
    1. Ihtiyaçlarin, organizma yasamindaki önemini söyleme, yazma.
    2. Dürtü, güdü. güdülenme kavramlarim örnekle açiklama.
    3. Güdülenmis davranisin, güdülenmemis davranistan farkim belirtme.
    Amaç 12. Duyum ve algi kavramlari bilgisi.
    Davranislar
    1. Algi kavramim tanimlama.
    2. Duyum ve algi iliskisini ve aralarindaki farki belirtme.
    Amaç 13. Görme duyumu ve görme algisi bilgisi.
    Davranislar :
    1. Göz ve fonksiyonunu örnekle söyleme, yazma.
    2. Isik ve rengin algi açisindan önemini Örnekle söyleme. yazma.
    3. Göz hareketlerinin görmedeki fonksiyonunu bilme.
    4. Görmenin beyin mekanizmasiyla iliskisini belirleme.
    5. Renk körlügünü açiklama.
    6. Görme algisi içerisinde yer alan. aydinlik-karanlik algisi. parlaklik-matlik algisi. figür-fon. uzay-derinlik algisi. hareket algisi kavramlarim örnekleriyle ifade etme.
    Amaç 14. isitme duyumu ve isitme algisi bilgisi.
    Davranislar :
    1. Kulak ve fonksiyonunu örnekle söyleme yazma.
    2. Isitme uyaricisinin özelliklerim açiklama.
    Amaç 15. Tat duyumu ve tatma algisi bilgisi.
    Davranislar :
    1. Tat alma organinin yapi ve özelliklerim söyleme
    2. Tat niteliklerini tanimlama.
    Amaç 16. Koklama duyumu ve koku algisi bilgisi.
    Davranislar
    1. Koklama duyumu ve koku algisini belirtme
    2. Koku niteliklerim savma.
    3. Tat ve koku algisi arasindaki iliskiyi belirtme.
    Amaç 17. Dokunma duyumu ve algisi bilgisi.
    Davranislar
    1. Derinin yapi ve fonksiyonunu bilme
    2. Aci. sicak, soguk. basinç duyumunun özelliklerim belirtme.
    3. Dokunma algisini dokunma duyumundan ayirdetme.
    Amaç 18. Organ duyumlari bilgisi.
    Davranislar
    1. Hal duyumunu diger duyumlardan ayirdetme.
    2. Hareket duyumunu diger duyumlardan ayirdetme.
    3. Kas duyumunu diger duyumlardan ayirdetme.
    4. Denge duyumunu diger duyumlardan ayirdetme.
    Amaç 10. Algi özelliklerini kavrayabilirle.
    Davranislar
    1. Algi alanim tanimlama ve örnekle açiklama.
    2. Algi dayanagim tanima ve örnekle açiklama.
    3. Algida bütünlügü tanimlama ve örnekle açiklama.
    4. Algida örgütlenmeyi tanimlama ve açiklama.
    5. Benzerlik, zitlik, simetri, devamlilik, gruplama ve tamamlamanin alginin örgütlenmesindeki rolünü örneklerle açiklama.
    6. Algida degismezligi (hacim, sekil, renk) tanimlama ve örnekle açiklama.
    7. Algida seçiciligi tanimlama ve örnekle açiklama.
    8. Dikkati etkileyen etmenleri belirtme.
    9. Algi. dikkat, bellek arasindaki iliskiyi açiklama.
    10. Dikkat degismesini açiklama.
    l l. Dikkati daha uzun süre dinamik tutabilmenin kosullarim kavrama ve uygulama.
    Amaç 20. Algi yanilmalari bilgisi.
    Davranislar ;
    1. Algi yanilmasini örnekle tanimlama.
    2. Fiziksel ve psikolojik illüzyonu ayirdetme.
    3. Illüzyon ve hallüsinasvonu ayirdetme
    Amaç 21. Algiyi etkileyen etmenler bilgisi.
    Davranislar
    l. Algiyi etkileyen iç (psikolojik, fizyolojik) etmenleri örneklerle açiklama.
    2. Algiyi etkileyen dis (toplumsal ve fiziksel) etmenleri örneklerle açiklama.
    ISLENIS:
    Duyum ve algi arastirmalarim psikolojide özel bir önemi vardir. Bu konularda, yogun olarak laboratuar arastirmalari yürütülmektedir. Çagimizda algi. dikkat ve duyum arastirmalari, zihinsel süreçleri de kapsayacak biçimde yeni ve son derece verimli bir döneme girmistir. Bunun nedenlerinden biri gelismis elektronik aygitlarin artik laboratuarlarda kullanilabilmesidir. Diger nedeni de bilgisayarlarin ve robotlarin yeteneklerim arttirmak ve onlari insana daha çok benzetebilmek için yürütülen uluslararasi teknoloji yarisidir. Insanin çok kolaylikla basardigi algi olaylarim bilgisayarlara yaptirmak çok zor. hatta imkansiz olmaktadir. Yakin gelecekte, insanin algi. bellek ve düsünme süreçleri üzerinde yürütülen arastirmalarin daha da yogunlasmasi beklenmektedir. Su anda, "yapay zeka" adi verilen uzmanlik alaninda, psikoloji bilgileriyle, bilgisayar teknolojisi bilgileri birlestirilmektedir. insan, dis çevreden bilgi alan ve aldigi bilgileri de düzenli olarak saklayip. daha sonra kullanabilen (yani ögrenebilen) bir varliktir. Duyum ve algi. insana dis dünyadan bilgi aktaran kanallardir.
    Ögretmenin, algi ile duyum Farkim belirtmesi ve bunun anlasildigindan emin elmasi gerekir. Üzerinde önemle durulacak bir baska konu "algida Örgütlenme"dir. Daha sonra alginin diger özelliklerine geçilebilir. Ögrenci, insanin dis gerçekligi oldugu gibi kaydetmedigim, daima yorumlayarak ve anlam yükleyerek aldigim kavramalidir. Bu yorumlama ve anlam yükleme sirasinda da daha önceden ögrenilmis bilgilerin ve çesitli etmenlerin rolü oldugunu kavrayabilmelidir.
    Uyaranin Fiziksel özellikleriyle, insanin duyumlari arasindaki iliskileri inceleyen dala "psikofizik" adi verilmektedir. Örnegin, isik uyaranlarinin fizik özellikleri dalga boyu olarak ölçülür, insan ise. farkli dalga boylarindaki isik uyaranlarim, farkli renkler, parlaklik dereceleri farkli uyaranlar olarak algilamaktadir. Ayrica, duyu organlari, ancak belirli özellikteki uyaranlari farkedebilirler. (Belirli dalga boylari arasindaki isik uyaranlarim görebiliriz, belirli frekans araligindaki ses uyaranlarim isitebiliriz.)
    Uyarilma konusunu islerken, ögretmen, ögrencilere bir soru sorarak baslayabilir. Örnegin "kendinizi hiçbir duyu organiniza uyaran gelmeyecek bir yerde düsünün. Burasi nasil bir yer olabilir?'* sorusunu sorabilir. Verilecek örneklerde. gerçekten hiçbir uyaranin olup olmadigi tartisilabilir. Ögrenciler genellikle, hiç uyaran bulunmayan ortamlari bulmakta zorluk çekeceklerdir. Cevaplar arasinda "karanlik bir oda" örnegine rastlanabilir. Bu odada hile birçok uyaran bulunmaktadir. (ses. koku. dokunabilirle, odanin sicakligi, soguklugu, nemi vb.) kisiyi dis uyarilmadan tümüyle soyutlayabilmek için özel deney ortamlari yaratildigi belirtilebilir. (Duyu organlarinin tümüyle yalitilmis oldugu hu deneylerde kisilerin bir müddet sonra rahatsizlik duyarak deneye son verdikleri görülmektedir.) Asiri uyarilmanin örnekleri verilerek. kisilerin bu durumlarda gösterdikleri tepkilerden söz edilebilir.
    Uyaricinin yetersizligi veya tekdüzeligi . (monotonlugu) karsisinda organizmanin gösterdigi tepkilerin siralanmasi yapilabilir, hu tepkilerin yetersiz uyarilma ile asiri uyarilma durumlarindaki benzerlik ve farkliliklari siralanabilir.
    Organizmanin sagligim südürebilmesi için, tipki temel ihtiyaçlar gibi bir uyarilma ihtiyacinin bulundugu belirtilebilir. Ögretmen, görme, isitme, koku ve tad alma gibi duyum ve algi konularim islerken, fizyolojik-biyolojik açiklamalara. çok gerekli olmadigi sürece girmemelidir. Psikoloji dersinde hu konularin biyolojide ele alinmayan yönleri islenmelidir. Örnegin, insan gözüne. dis dünyadaki bir nesnenin imaji iki boyutlu olarak düser. Halbuki insan dis dünyayi üç boyutlu olarak algilamaktadir. Uç boyutlu algida insan algi sisteminin yararlandigi ipuçlarinin neler oldugu tartisabilir (derinlik ipuçlari). Ayni sekilde, ögrenci, kulaga gelen ses dalgalarinin. rastgele sesler olarak degil, anlamli sözcükler, cümleler olarak nasil algilandiginin anlasilmasi üzerinde düsündürülebilir.
    Zaman ve mekan algisinin ne oldugu konusunda tartisma açmak için uzun süre bir hücrede dis çevre ile iliskileri kesilerek kapatilmis bir kisinin neler hissedebilecegi sorularak baslanabilir. Insan zihninin kendisine gelen uyaranlari yorumlama ihtiyacindan sözedelirek buna örnekler verilebilir, (hu konuda en çarpici örnekler Gestalt ilkelerinin anlatilmisi sirasinda verilebilir.) Görme algisina ek olarak. isitme algisinda da farkli biçimlerde kaydedilmis ritmlerden veya melodilerden örnekler kullanabilir. Ögretmenin kendi olanaklariyla hazirlamasi zor olan malzemeyi ders kitabindan veya okul idaresinden saglamasi uygun olacaktir. Ögretmen, "algida seçicilik" konusunu ele aldiginda. bunun normal bir algi süreci oldugunu belirterek baslayabilir, günlük yasamdan örnekler verebilir. Seçicilik, algi sisteminin etkili ve ekonomik islemesin! saglayan bir özelliktir. Ancak, özel durumlarda da yanilmalara yol açabilir. Örnegin görgü sahitleri, olaylari, kendi yorumlarim ve beklentilerim de katarak hatirlamaktadirlar.
    Terimler
    duyum
    çevre
    dogum öncesi çevre
    sosyal çevre
    tepki
    alisma/duyarsizlasma
    görme algisi
    isik dalgasi
    çubuksu hücreler
    renk körlügü
    karanliga uyum
    ses dalgasi
    frekans
    deri. epiderm
    tat alma
    benzerlik ilkesi
    tamamlama ilkesi
    dikkat
    bölünmüs dikkat (dikkati bölme)
    organ duyumlari
    organizma
    algi
    Fiziki çevre
    uyarici
    duyum esigi
    asiri/yetersiz uyarilma
    isik/renk algisi
    retina
    konik hücreler
    isiga uyum
    isitme
    frekans
    tizlik
    koku alma
    algisal süreklilik
    yakinlik ilkesi
    algisal set (kurulum, hazirlik)
    seçici dikkat
    sinema illüzyonu
    dürtü, güdü, güdülenme


    degerlendirme
    l. Duyum ve algi arasindaki iliskiyi ve farki belininiz.
    2. Her uyarici organizmayi etkiler mi? Niçin? Açiklayiniz?
    3. Asin uyarilma organizma için zararli midir? Niçin?
    4. Yetersiz uyarilma organizma için zararli midir? Niçin?
    5. Koklama ve tatma duyumu arasinda nasil bir iliski söz konusudur?
    6. Zaman algisini belirleyen etkenler nelerdir?
    7. Üç boyutlu olarak algilamak nasil gerçeklesmektedir?
    8. Algi. dikkat ve bellek arasindaki iliskiyi belininiz.
    9. Algida seçiciligi etkileyen faktörleri açiklayiniz.
    10. Algida örgütlenmeyi örnekler vererek açiklayiniz?
    l l. Fizyolojik güdüler niçin sosyal ve psikolojik güdülerden önce gelir?

  5. Uğur Baki
    Devamlı Üye
    Ünite III. ÖGRENME. DÜSÜNME, BELLEK
    I.ÖGRENME:
    a. Ögrenmenin tanimi
    b. Ögrenme türleri ve süreçleri
    (1) klasik kosullanma yoluyla ögrenme (birlestirerek, bag kurarak ögrenme)
    (a) bag kurma
    (b) klasik kosullanmanin uygulamalari (fobilerin ögrenilmesi. fobilerin tedavisinde klasik kosullanma)
    (2) edimsel (araçli) kosullanma
    (a) olumlu pekistirme (zamanlama, süreklilik, bireysel farkliliklar. birincil/ikincil pekistiriciler. pekistiricilerin programlanmasi)
    (b) biçimlendirme
    (c) olumsuz pekistirme (kaçma, kaçinma, cezalandirma)
    (d) gündelik hayatta edimsel kosullanma örnekleri
    (3) klasik ve edimsel kosullanmanin karsilastirilmasi
    (a) Ögrenme süreçleri
    (b) uyarici genellemesi
    (c) uyarici ayristirmasi
    (d) sönme/kendiliginden geri gelme
    (4) Model alarak ögrenme (Gözleyerek ögrenme)
    (a) modelin benzerligi
    (b) modelin Önemi
    (c) model alarak ögrenmede pekistirme süreci
    (5) Bilissel ögrenme
    (a) içgörü deneyleri (sezgisel ögrenme)
    (b) soyut kavramlarin ögrenilmesi
    (c) motor ögrenme
    (6) Ögrenmede biyolojik faktörler
    (a) ögrenme ve olgunlasma, zeka ve yas
    (7) Ögrenme arastirmalarinin sonuçlarindan nerelerde yararlanilmaktadir?
    (8) Ders çalisma aliskanliklari ve ögrenme
    Amaç 22. Ögrenmenin mahiyetim ve hayattaki önemini kavrayabilirle.
    Davranislar
    1. Ögrenmenin tanimim bilme, söyleme, yazma.
    2. Ögrenmenin hayatimizdaki rolünü tanima
    3. Ögrenmenin kaynaklarim bilme.
    4. Her davranis degisikliginin ögrenme olmadigim kavrama.
    5. ögrenmenin sosyallesmeyle iliskisin! tanima.
    6. Ögrenmede duyu organlarinin önemini kavrama.
    Amaç 23. Kosullanma yoluyla ögrenme bilgisi.
    Davranislar :
    1. Kosullanma yoluyla ögrenmeyi tanimlama.
    2. Klasik kosullanma yoluyla ögrenmeyi açiklama.
    3. Uyarici genellemesini anlatma.
    4. Kosullanmanin sönmesini açiklama.
    5. Tutumlarin kosullanmasini örnekle belirtme.
    6. Edimsal kosullanmayi deney örnegiyle açiklama.
    7. Klasik ve edimsel kosullanma arasindaki farklari belirtme.
    8. Edimsel kosullanmada ayirdetmeyi ögrenmenin önemini belirtme.
    9. Gündelik hayattan örneklerde, tutumlarda, davranis terapilerinde, batil itikatlar ve yanlis inançlarin sürmesinde edimsel kosullanmanin rolünü kavrama.
    10. Kaçinma sartlanmasini kavrama.
    Amaç 24. Model alarak ögrenmeyi kavrayabilirle.
    Davranislar :
    1. Model alarak ögrenmeyi tanimlama.
    2. Model alarak ögrenmeyi örnek vererek açiklama.
    3. Model alarak ögrenmenin sosyallesmedeki önemini belirtme.
    4. Model alarak ögrenmede pekistirmenin, klasik ve edimsel kosullanmadaki pekistirmeden farklarim siralayabilirle.
    Amaç 25. Motor ögrenme bilgisi
    Davranislar
    1. Motor ögrenmeyi deney örnekleriyle açiklama.
    2. Motor ögrenmede pekistirmenin önemini belirtme.
    3. Motor ögrenmede zamanlama ve sekillendirmenin önemini kavrama.
    4. Motor ögrenmenin çevre sartlariyla iliskisin! belirtme.
    Amaç 26. Bilissel ögrenme bilgisi.
    Davranislar :
    1. Bilissel ögrenmeyi örnekle açiklama.
    2. Yer ögrenmeyi, anlam degistirmeyi açiklama.
    3. Bilissel ögrenmenin insan ögrenmesindeki rolünü açiklama.
    4. Taklit ve örnek almanin rolünü belirtme.
    5. Kavrama yoluyla ögrenmeyi örnekle açiklama.
    Amaç 27. Ögrenme yetenegi bilgisi.
    Davranislar
    1. Ögretmenin olgunlasma ile iliskisini açiklama.
    2. Ögrenmede zekanin rolünü açiklama.
    3. Ögrenmede yasin rolünü açiklama.
    4. Genel uyarilmislik hali ve kayginin ögrenmeye etkisini belirtme.
    5. Uyarici ve davranimlar arasindaki benzerligin ögrenmeye etkisini açiklama.
    6. Ögrenmede transferin rolünü açiklama.
    Amaç 28. Ögrenmeyi etkileyen faktörleri kavrama.
    Davranislar :
    1. Ögrenmeye hazir olusun etkisini söyleme, yazma.
    2. Ögrenme ve motivasyon iliskisin! açiklama.
    3. Ögrenmede kullanilan teknikleri siralama.
    a) aralikli ve toplu ögrenme
    b) parça ve bütün ögrenme
    c) okuma ya da anlatma
    d) ögrenmede egzersiz
    e) ögrenmede sonuçlarin bilinmesi
    f) ögrenme sonu faaliyetleri
    g) ögrenmede yardim
    4. Ögrenme tekniklerinin kendisine uygun olanlarim seçme
    5. Programli ögrenmenin önemini belirtme (programli ögrenme, bilgisayarla ögrenme)
    6. Ögrenme tekniklerinin daha iyi ögrenmeye etkisini belirtme
    a) algisal ayirdedebilirlik
    b) çagrisimsal anlam
    c) kavramsal benzerlik
    ISLENIS :
    Ögrenme konusu, psikolojideki temel arastirmalarin ve bu arastirmalarin sonuçlarim uygulamanin en kolay ele alinacagi konulardan biridir. Ögrenme konusundaki çalismalar pek çok alanda genis uygulama imkanlari bulmaktadir.
    Lisede psikoloji dersi alanlarin çogu. daha sonraki yillarda sadece Pavlov'un köpegini veya Skinner"in güvercinim hatirlamaktadirlar. Bu durum, ögrenme konusunu yeterince "ögretemedigimizi" düsündürmektedir.
    Bu bölümde, ögrenmenin temel süreçleriyle birlikte, ögrenme konusundaki bilgilere dayali uygulamalar ele alinmalidir. Ögrenme hakkindaki bilgilerin "insana bakis açisim" nasil etkiledigi gösterilmelidir. Örnegin insanin "normal" ve '"anormal"
    olarak nitelendirilen davranislarinin ögrenme yoluyla kazanildigim ve bunlarin degismesinin de yine ögrenmeye bagli oldugu anlatilabilir.
    Konunun islenisi sirasinda, daha önce islenen ve daha sonra islenecek konulara göndermeler yapilabilir. "Davranisçi yaklasimsin ögrenme konusunu neden temele aldigi kisaca açiklanabilir. Kisilik, ruh sagligi, terapiler, egitim alanlarinda ögrenme konusunun tekrar karsimiza çikacagi belirtilebilir. Örnegin, fobilerin tedavisinde klasik kosullanma ve model alarak ögrenme ilkelerinden genis ölçüde yararlanilmaktadir. Ayni sekilde, depresyon tedavisinde bilissel ögrenme konusundaki bilgilerimizden yararlanilmaktadir.
    "Bag kurma" (association) ilkesi özellikle vurgulanmali ve organizmanin çesitli ögrenme biçimlerinde bu yatkinliktan nasil yararlandigina örnekler verilmelidir.
    Ögrenilmis duygusal tepkilerde ve sosyallesmede ögrenmenin rolüne deginilebilir.
    Ögrenme her zaman iyi ve dogru seyleri kazanmayi saglamaz. Yanlis davranislar da ögrenilebilir. Bunlari düzeltmenin yolu da yine ögrenmedir.
    Ögrenme ile bellek arasindaki yakin iliskiye dikkat çekilmelidir.
    "Birsey yapmamayi "ögrenmenin de mümkün oldugu belirtilmeli ve ögrenilmis çaresizlik kavrami açiklanmalidir.
    Model olarak (gözleyerek) ögrenmenin insanin sosyallesmesinde ve günlük yasantida ne kadar önemli oldugu örneklerle anlatilmalidir. Bu örnekler arasinda televizyonda izlenen siddet içeren filmlerin etkisinden söz edilebilir.
    Terimler
    ögrenme
    biçimlendirme
    kosullanmamis uyarici
    olumsuz pekistirici
    kosullanmis uyarici
    kaçma kosullamasi
    kosullanmamis tepki
    kaçinma kosullamasi
    klasik kosullanma
    ögrenilmis çaresizlik
    edimsel kosullanma
    ceza
    olumlu pekistirici
    uyarici genellemesi
    birincil pekistirici
    sönme
    ikincil pekistirici
    kendiliginden geri gelme
    sabit oranli pekistirme
    içgörü
    degisken oranli pekistirme
    model alma
    sabit aralikli pekistirme
    dolayli pekistirme
    degisken aralikli pekistirme
    dolayli cezalandirma
    gözlem yoluyla ögrenme

    degerlendirme :
    1. Ögrenilmis davranislara örnekler yeriniz.
    2. Ögrenmenin olgunlasma ile iliskisin! örnekle açiklayiniz.
    3. Ögrenmenin sosyallesme ile iliskisini örnekle açiklayiniz.
    4. Davranisçi yaklasimin ögrenme anlayisim belirtiniz.
    5. ögrenilmis çaresizlige örnekler veriniz.
    6. Yeni bilgilerin kazanilmasinda eski bilgilerin yeni anlamlar ve baglar kazanmasini örneklerle açiklayiniz.
    7. Model alarak ögrenmeyi, örnekle açiklayiniz.
    8. Sütten agzi yanan yogurdu üfleyerek yer" atasözünü ögrenme açisindan degerlendiriniz.
    2. BELLEK VE BELLEK SÜREÇLERI
    a. Bellegin tanimi ve türleri
    (1) duyum bellegi, özellikleri, sinirlari
    (2) kisa süreli bellek
    (a) özellikleri, sinirlari
    (b) tekrarlama ve gruplama
    (3) uzun süreli bellek
    (a) Özellikleri, sinirlari, mekanizmalari
    (b) uzun süreli bellekte bilgi örgütleme ilkeleri (anlam iliskileri, kavramlar, çagrisim iliskileri)
    b. Bellegin temel islevleri
    (1) kodlama (bellege giren bilginin kodlanmasi)
    (2) saklama (depolama, bilginin uzun süreli bellekte saklanmasi)
    (3) çagirma (hatirlama)
    c. Hatirlama ve tanima
    d. unutma ve nedenleri
    e. Bellek güçlendirici yöntemler
    f. Bellek üzerindeki arastirma sonuçlarinin günlük yasamda kullanilmasi (daha iyi ögrenme ve hatirlama)
    Amaç 29. Bellek. hatirlama, tanima, unutma terimleri bilgisi Davranislar :
    1. Bellek terimini tanimlama
    2. Kisa ve uzun süreli bellek tanimlarim açiklama.
    3. Hatirlama ve tanima terimlerim tanimlama ve örnekle açiklama.
    4. Hatiralarin kazinilmasi. saklanmasi ve çagrilmasini (retrieval), örneklerle söyleme yazma.
    5. Hatiralarin kazanilmasi ve saklanmasinda zihinsel, duygusal, sosyal etmenlerin rolünü kavrama.
    6. Bellek ve çagrisim arasindaki iliskiyi açiklama.
    7. Kodlama. saklama, çagirma kavramlarim tanimlama.
    8. Unutma teriminin tanimim söyleme, yazma
    9. Unutma çesitlerim ayirdetme.
    10. Ögrenme, hatirlama, algi. unutma arasindaki iliskiyi kavrama. 11 Aralikli tekrar ederek ders çalismanin önemini kavrama.
    Amaç 30. Aliskanlik ve bellek egitimi bilgisi.
    Davranislar :
    1. Bellek ve aliskanlik arasindaki iliskiyi kavrama.
    2. Ögrenilenlerin daha uzun süre bellekte kalmasini saglayan faktörleri siralama.
    ISLENIS:
    Ögretmen, insan zihninin "bilgi saklayabilirle" özelliginin önemini belirterek baslayabilir. Eger, ögrenilenler hemen unutulsaydi ve daha sonra kullanilacak hiçbir i. kalmasaydi. bu durumun kisinin gelismesini imkansiz hale getirecegim belirtebilir.
    Bilgi saklamanin birkaç türü oldugu açiklanabilir. Bunlara örnek olarak duyum bellegi (duyu organlarinda. özellikle göz ve kulakta isik ve sesin meydana getirdigi dis uyaranlarin çok kisa bir süre tutulabildigi) verilebilir. Bunun ikinci bir uyaran gelmedigi takdirde gözde 199- ms. kulakta ise çok daha uzun. yaklasik 100 ms. olarak tutulabildiginin saptandigi belirtilebilir. Kulakta daha uzun olmasinin ise insanlari dili konusma ve anlamasini mümkün kildigi belirtilebilir. Ayni sekilde, gözde daha kisa olmasinin da çevreye uyumu kolaylastirici bir degeri oldugu açiklanabilir.
    Bilginin daha sonra "kisa süreli bellek" adi verilen bir saklama biçiminde tutulabildigi tekrarlanabilir. Buna örnek olarak duydugumuz bir telefon numarasin! telefonu çevirinceye kadar aklimizda tutup. isimiz bitikten sonra unutmamiz. yeni bir sözcügü, yeni tanistigimiz bir kisinin adim sonra unutmamiz verilebilir. Kisa süreli bellegin zaman sinirlari (yaklasik olarak en çok 30 saniye oldugu) tekrarlanabilir. Kisa süreli bellekte bilginin kalabilmesi için tekrarlanmasi gerektigi ve tekrarlandikça da bilgi içindeki düzenliliklerin daha kolay görülebildigi söylenebilir. 11 54 78 veya 115 478 olarak hazirlamanin bazen daha kolay oldugu belirtilebilir. Kisa süreli bellekte zaman sinirim asmak için "tekrarlama" yöntemim kullandigimiz. bilgi miktari yönünden olan sinirlamayi asmak için de gruplama yöntemim kullandigimiz belirtilebilir. Kisa süreli bellegin bilgi birimleri yönünden de bir sinirlamasi vardir. 5-7 birim arasinda bilgi tutabildigi ortaya çikarilmistir, yeni karsilasilan ve çok tanidik olunmayan bilgi türleri için bu sinirin 7 birim oldugu ve 5-9 birim arasinda degisebildigi kabul edilmektedir. Ögrenciler bu konuda deney yapabilirler ve kendilerine rastgele seçilmis sözcük listelerinden sözcükler okunabilir. Okuma bitikten sonra da ayni sirada veya kendi istedikleri sirada tekrarlamalari istenebilir. Böylece hem kisa süreli bellek hem de sirali bellek ile serbest hatirlama arasindaki farka da örnek verilmis olabilir.
    Uzun süreli bellegin ne oldugu ve hu bellekteki bilgilerin her zaman orada kaldiginin kabul edildigi anlatilabilir. Buraya giren bilginin anlam iliskileri yönünden örgütlenmis bilgi oldugu ve rastgele sirada durmadigi belirtilebilir. Ögrencilerden su sözcükleri duyduklarinda hatirladiklari ilk sözcükleri yazmalari istenebilir, (büyük. uzun. soguk, altinda). Bu sözcüklere cevap olarak hatirlayacaklari sözcüklerin çogu. hu sözcüklerin karsit anlamim tasiyan sözcükler olacaktir. Birçok dilde de bu tür hatirlamalarin oldugu ve bunun bilginin bellekte örgütlenisi yüzünden ortaya çikan bir durum oldugu anlatilabilir. Eger bazi ögrenciler, yukaridaki sözcüklerden birinde. örnegin "uzun" dendiginde karsit anlamim degil normal oldugu ve bellekte nesnelerin özellikleri yönünden bir baska ve önemli gruplamaya (uzun olan nesneler gruplamasina) örnek oldugu belirtilebilir. Uzun süreli bellekteki hu çagrisim iliskilerinin rastgele olmadigi ve çok kesin düzenlilikler tasidiginin ortaya çikarildigi vurgulanabilir.
    Sirali hazirlama egrisinin ne oldugunu ve sirali hatirlamanin, özellikle 7 maddeden daha çok maddesi bulunan listelerde hissedilir derecede zorlastigi (serbest sira ile hatirlamaya kiyasla) anlatilmali, mümkünse sinifta yapilacak basit deneylerle sirali hatirlama egrisi tahtaya çizilmelidir.
    Bellegin her düzeyi için bilgi kaybina "unutma" dendigi belirtilmelidir. Günlük hayatta "unutma" sözcügü, daha çok. kisa ve uzun süreli bellekten bilgi kaybi anlaminda kullanilmaktadir. Kisa süreli bellekten bilgi kaybi, gerçekte bir daha geri gelmeyen hatirlanamayan bilgi kaybidir. Örnegin, yeni duydugumuz bir telefon mimarisin ögrenemezsek. uzun süreli bellege aktaramazsak, bir daha hatirlamamiz mümkün degildir. Ögrenme, günlük hayatta en sik kullanildigi anlaminda uzun süreli bellege bilgi aktarmak demektir. "Unutma" dendiginde ise. henüz ögrenmemis oldugumuz ve kisa süreli bellekte bulunan yeni bilgilerin bir daha hatirlanamayacak biçimde kaybi anlasildigi gibi. uzun süreli bellekten bilgiyi bulup çikaramama da anlatilmak istenir.
    Uzun süreli bellekte bilgi yok olmaz, sadece hatirlama, bulup çikarma güçlükleri yasanir. Bu yüzden "unutma" ile "hatirlayamama" anlamlarinin (günlük konusmalarda yapilmasa hile) bilimsel çalismalarda birbirine karistirilmamasi gerektigi vurgulanmalidir.
    Unutmayi kolaylastiran ve zorlastiran etmenler, ayni zamanda etkili ögrenme yöntemlerinin de taninmasi demektir. Ileriye ve geriye dogru ket vurma, karistirma ve kullanilmamaktan dogan çagirma güçlükleri, "unutmanin" nedenleri arasinda sayilmalidir.
    Bellek hakkindaki temel arastirma bilgilerinin birçok uygulamaya da katkida bulundugu belirtilebilir. Bunlar arasinda bellegi güçlendirici yöntemlerden söz edilebilir, (benzerlikler kurma, mekan iliskilerinden yararlanarak göz önünde canlandirma, ögrenilen maddelere hareket ve görüntü ekleme vb.)
    Beyinde bellegin bölümleriyle, kisa ve uzun süreli bellekle yakindan iliskili oldugu sanilan bölgeler bulunmustur. Ancak insan beyni bilgileri tek bir noktada veya merkezde degil, beynin genis bir alaninda saklamaktadir, kisa ve uzun süreli bellegin temelinde hücresel faaliyet bulundugu bilinmektedir. Bir deneyde, farelere yeni bir labirent içinde yol bulmalari ögretilmistir. Ögrenmenin hemen arkasindan. farelerin beynine ilk 30 saniye içinde elektrik soku uygulanirsa. ögrendiklerim tamamen unuttuklari görülmüstür. Halbuki bu sok daha geç uygulanirsa. bilgilerinde bir kayip olmadigi ortaya çikarilmistir. Insanlarda da ögrenmeden sonra dinlenme ve uyumanin yararli etkileri oldugu bilinmektedir. Ögrenilen konularin beyinde yeniden örgütlenmesi ve saglamlasmasi için zamana ihtiyaç bulundugu bilinmektedir. Karmasik konularin (örnegin lise derslerinin büyük çogunlugu hu gruba girer) çok kisa süre içinde ögrenilmeye çalisilmasi. bu yüzden bellek hakkinda bilinenler açisindan da uygun degildir.
    Bellege giren bilgiyi kodlama. saklama ve gerektiginde bellekten geri çagirma islemleri otomatik ve aktif (katilimli) süreçler olarak görülmelidir. Kisi gördügü veya duydugu seyleri bellege kodlamak istemese hile hu bilgiler otomatik olarak kodlanir. Örnegin, görülen nesnelerin adi. otomatik olarak aktif hale gelir. (çagrisim iliskileri yoluyla). Fakat, dikkatimizi yönlendirerek ve gelen bilgiyi daha sonra hatirlamamiz gerektigim düsünerek dinlersek (veya incelersek) bir takim ek kodlamalar yapariz ve hu bilgi ileride daha kolay hazirlanacak hiçime sokulur. Etkili ders çalisma yollarindan biri de. kisinin ögrenme sirasinda, ileride bilgiyi nasil
    hatirlayacagim ve bilgiledik hangi noktalarin kendisi için özel güçlük yaratacagim önceden kestirebilmesi. bunun için gerekli önlemleri almasidir.
    Insanin uzun süreli belleginde bulunan ve miktar olarak sinirsiz oldugu kabul edilen bilginin, miktarindan çok. örgütlenis biçimi dikkati çekmektedir. Insan zihni hu kadar çok bilgiyi, rastgele degil çok yönlü örgütlenmis olarak sakliyor ve çok kisa zamanda da (genellikle milisaniyeler içinde) hu bilgiye ulasabiliyor. Bilgisayari bu sekilde programlayabilmek için de insan zihninin bilgi örgütleme ilkelerim bilmek gerekiyor, Bu yüzden, bellek ve zihinsel süreçler üzerindeki arastirmalar çagimizda büyük ilgi çekmektedir.
    Terimler
    bellek duyum bellegi
    kisa süreli bellek uzun süreli bellek
    tekrarlama akustik bilgi
    gruplama bilgi birimi siniri
    zaman siniri anlam iliskileri
    anlam aglari çagrisim iliskileri
    otomatik süreçler gelen bilgiyi kodlama
    kontrollü süreçler çagirma, tekrar çagirma
    bellek stratejisi islem bellegi
    benzestirme (bilgisayar) ana bellek

    degerlendirme :
    1. Kisa süreli bellekte zaman ve bilgi birimi sinirlamalarim asmak için hangi yöntemler kullanilmaktadir, örnek vererek açiklayiniz.
    2. "Unutmak" ile "hatirlayamamak" arasindaki farklari tartisiniz.
    3. Bilginin uzun süreli bellekte tutulmasi (saklanmasi) sirasinda en belirgin olarak kullanilan örgütleme ilkesin nedir, örnekler vererek açiklayiniz.
    4. Gelen bilgiyi kodlama nedir?
    5. Bilgisayarlari insan zihnine benzer biçimde çalisir hale getirmek için. insan zihninin en çok hangi özelligi taklit edilmege ve anlasilmaga çalisilmaktadir?
    3. DÜSÜNME. PROBEEM ÇÖZME. DIL
    a. Düsünmenin tanimi
    b. Düsünmenin temel birimleri (sembol, imge)
    (1) basit ve karmasik kavramlar
    (2) kavram olusturma, yeni kavramlarin ögrenilmesi
    c. Problem çözme : bilgilerin amaçlara ulasmak için kullanilmasi
    (l) problem çözmedeki bilissel islemler
    (a) problemin ne oldugunu belirlemek
    (b) problemin parçalarinin anlasilmasi
    (c) çesitli çözümlerin üretilmesi ve degerlendirilmesi
    (2) kesin çözüme götürücü yöntemler ve kestirme islemler
    (3) yaratici problem çözme (alisilmis kaliplarla düsünme ve farkli düsünme)
    (a) yaratici kisilerin özellikleri
    (b) yaratici düsünmeyi engelleyen faktörler
    (1) duygusal engeller
    (2) kültürel engeller
    (3) geçmis deneyimlerin etkisi
    (4) algisal engeller
    d. Dil : Sembolik iletisim
    (1) dilin özellikleri
    (2) dilin kazanilmasi (ögrenilmesi)
    (3) hayvanlarda iletisim
    (4) dil ile düsünme iliskisi
    (a) sessiz konusma olarak düsünme
    (b) dilin düsünme üstündeki etkileri
    (5) dilin anlasilmasi
    Amaç 31. Düsünme süreci bilgisi
    Davranislar :
    1. Düsünmenin ne oldugunu tanimlama ve temel birimlerim belirtme
    2. Düsünme taniminda geçen terimleri açiklama (dil. sembol)
    3.Basit kavramlar, karmasik kavramlar dogal kavramlar arasindaki farkliliklari belirteni.
    4. Kavramlarin nasil ögrenildigim açiklama.
    Amaç 32. Düsünme süreci asamalari bilgisi.
    Davranislar :
    1. “Imge”nin tanimim söyleme, yazma.
    2. Içsel konusma ve hareketi söyleme yazma.
    3. Kavramsal düsünmeyi söyleme, yazma.
    4. Sözel düsünmeyi söyleme, yazma.
    5. Düsünme sürecindeki asamalari ayirdetme.
    Amaç 33. Problem çözme bilgisi. Davranislar
    1. Problem çözmeyi tanimlama.
    2. Problem çözme asamalarim kavrama.
    a) hazirlik asamasini tanima
    b) kuluçka asamasini tanima
    c) aydinlanma asamasini tanima
    d) degerlendirme ve düzeltme asamasini tanima
    3. Yaratici problem çözmenin neve bagli oldugunu belirtme
    Amaç 34. Problem çözmede bireysel etkenleri kavrayabilirle.
    Davranislar :
    1. Zeka ve problem çözme arasindaki iliskiyi kavrama.
    2. Güdülenme ve problem çözme arasindaki iliskiyi kavrama.
    3. Kurulum (set) ve aliskanlik ile problem çözme arasindaki iliskiyi kavrama.
    4. "Isleve takilma"nin. (tek islev düsünme "functional fixity") problem Çözmeyi engellemesine örnek verebilir.
    Amaç 35. Yaratici düsünmeyi kavrama bilgisi.
    Davranislar :
    1. Yaratici kisilere örnekler vererek yaraticilik özelliklerim belirleme.
    2. Yaratici düsünme} i engelleyen faktörleri siralama.
    3. Yaratici düsünmeyi engelleyen aktörlere örnekler verme.
    Amaç 36 . Dilin düsünme açisindan önemini kavrayabilirle.
    Davranislar :
    1. Dil ve sembolleri tanima.
    2. Dilin özelliklerim söyleme yazma.
    3. Dilin ne oldugunu. nasil bir yapisi oldugunu özetleme (ses. sözdizimi. anlam ve kullanim iliskileri)
    4. Iletisim araci olarak dilin önemini anlama.
    5. Çocuklarin ana dillerim ögrenirken hangi asamalardan geçtiklerim belirtme.
    6. Dil ve düsünme arasindaki etkilesimi tanimlama.
    ISLENIS:
    Bu konu islenirken ögrencilere. kendi düsünme ve problem çözme süreçlerim inceleme firsati verilebilir. Bu amaçla sinif ortaminda kolayca basvurulabilecek bazi oyunlardan ve problem örneklerinden yararlanilabilir. Örnegin, "aklimda ne tutuyorum?*', "nesi var'\ "hu hangi meslek?*', gibi oyunlarin ortak noktasi. bir baslangiç hipotezim yeni bilgiler isiginda adim adim gelistirmektir. Bu sirada zihinsel olarak. kavram siniflarinin nasil kullanildigi gösterilebilir. Bu sirada zihinsel olarak, kavram siniflarinin nasil kullanildigi gösterilebilir. Dogru cevabi bulmak için gereken bütün bilgileri elde etmeye çalisan ögrencilerle, kestirme çözüm yollarina basvuran ögrencilerin cevaplari ele alinarak tartisilabilir.
    Problem çözmede zihinsel hazirlik halinin (kurulumun) yararli oldugu durumlara ve çözümü zorlastirabilecegi durumlara örnekler verilerek hu kavram tartisilmalidir. Ögretmen bu konuda pek çok örnek bulabilir. Ögrenciler birçok matematik problemim, gerçekte çok basit bir yolla çözülebilecekleri halde, daha önceki zihinsel hazirliklari yüzünden çok daha uzun ve karmasik çözüm yollarina basvurmaktadirlar.
    Insan zihni, nesneleri en belirgin islevleriyle hazirlama ve problem çözme durumunda bu islevleri ön planda tutma egilimindedir. Örnegin, "makas" deyince aklimiza kesme islemi gelir. Halbuki makas ayni zamanda agirligi olan bir nesnedir. hu yüzden baska birçok problemde, agirlik gerektiren durumda araç olarak kullanilabilir. Ayni sekilde metal bir nesne olarak. gerektiginde elektrik akimi geçiren bir araç da olabilir. Sivrilik, parlaklik, açilip-kapanma gibi özellikleri. gerektiginde baska problemlerin çözümünde gerekli olabilir. Yaratici düsünmenin bir yönü de. nesneleri alisilmis özelliklerinin disinda ele alabilmektir. Fek isleve (veya tek çözüm yoluna) takilip kalmanin günlük yasamdaki problemleri çözme sirasinda da güçlükler yarattigi belirtilebilir. (Klini kaldirmadan zarf çizmek, el kaldirilmadan ) noktanin 4 çizgi ile birlestirilmesi gibi örneklerle konu açiklanabilir.)
    Dil. bir iletisim ve düsünme araci olarak, problem çözmede de önemli rol oynayabilir. Problemi çözmek için, önce zihinde canlandirmak, eldeki bilgilerin ne oldugunu ve ulasilmak istenilen sonucun ne oldugunu belirlemek gerekir. Problemin iyi ifade edilip ortaya konmasi ve dogru anlasilmasi. çözüm yollarinin bulunmasini kolaylastirir.
    Terimler

    zihin (bilis)
    kavram
    basit kavramlar
    karmasik kavramlar
    dogal kavramlar
    problem çözme
    iyi tanimlanmis problemler
    kötü tanimlanmis problemler
    alisilmis kaliplarla düsünme
    yaratici düsünme
    zihinsel kurulum (set. hazirlik)
    isleve takilip kalma
    tümevarim yoluyla düsünme
    tümdengelim yoluyla düsünme
    kesin çözüme götürücü yol
    kestirme çözüm yollari
    dil
    semantik içerik
    dilsel görecelik
    dilsel determinizm

    degerlendirme :
    1. Düsünme sürecinin asamalarim siralayiniz.
    2. Basit ve karmasik kavramlarin farkliliklarim belirtiniz.
    3. Problem çözme nedir? Tanimlayiniz.
    4. Problem çözmede olumlu rolü olan bireysel etkenleri siralayiniz.
    5. Yaratici düsünmeyi engelleyen faktörleri siralayiniz.
    6. Çocuklukta dil ögrenmek çok daha kolaydir, yas ilerledikçe zorlasir. neden?
    7. Dil ile düsünme iliskisin! açiklayiniz.
    4. BILINCIN degisik BIÇIMLERI
    a. Bilinç nedir?
    b. Normal bilinç durumlari
    (1) bilince fizyolojik yaklasimlar
    (2) zihin/beden sorunu
    (3) nörofizyoloji
    (4) lokalizasyon (beyinde islevlerin özel yerleri var mi)
    (5) beyin dalgalarinin kaydedilmesi (EEG elektoansefalogram)
    c. Farkli bilinç durumlari
    (1) uyku ve rüyalar
    (a) biyolojik saat, biyolojik ritm (bioritm)
    (b) uykunun bilinen yapisi
    (c) REM (Hizli Göz Hareketleri HGH) uykusu ve rüyalar
    (d) rüyalarin ve uykunun islevleri
    (e) uyku bozukluklari
    (2) diger bilinç durumlari
    (a) meditasyon
    (b) hipnoz
    (c) bilinçli kontrolün sinirlari
    d. Beden islevlerinin bilinç ve dikkat yoluyla kontrolü (biofeedback)
    (1) beyin dalgalarinin kontrolü
    (2) beden islevlerinin ve iç organlarin kontrolü (visceral control)
    (3) klinik ve sagliktaki uygulamalari
    Amaç 37. Normal bilinç durumu ile degisik bilinç durumlari ve aralarindaki farklar bilgisi.
    Davranislar :
    1. Çesitli bilinç durumlarim sayma.
    2. Farkli bilinç durumlarinin ne oldugunu söyleme-yazma.
    Amaç 38. Uykunun temel asamalari, birbirlerine izleme siralari ve özellikleri bilgisi.
    Davranislar :
    1. Uykunun temel asamalarim belirtme.
    2. Biyolojik saat- biyolojik ritm kavramlarim açiklama.
    3. Uykuda birbirini izleyen dört asamanin yaklasik sürelerim ve özelliklerim belirtme.
    Amaç 39. REM uykusunun özellikleri, genel saglik, zihin isleyisi ve duygusal tepkilerle iliskileri bilgisi.
    Davranislar :
    1. REM uykusunun ö/.elliklerini belirtme.
    2. REM uykusu ile rüya iliskisin! açiklama.
    Amaç 40. Rüyanin niteligi bilgisi.
    Davranislar :
    1. Rüya ile ögrenme arasindaki iliskiyi belirtme.
    2. Rüya ile duygusal denge arasindaki iliskiyi belirtme.
    3. Uyku ve rüyanin islevlerim açiklama.
    Amaç 41. Bilinç \oluyla vücut islevlerinin kontrol edilebilecegi bilgisi (hioteedback)
    Davranislar :
    1. Bilincin vücut islevlerine etkisini belirtme.
    2. Vücut islevlerim kontrol etmenin günlük hayatta ve tipta kullanimina örnekler verme.
    Amaç 42. Madde bagimliliginin psikolojik ve fizyolojik yönlerim ayirdedebilme.
    Davranislar :
    1. Madde bagimliligina yönelme nedenlerim söyleme, yazma.
    2. îlaç. alkol ve sigara bagimliliginin fizyolojik temellerim söyleme, yazma.
    3. Madde bagimliligindan kurtulma yollarim ve kurtulmayi güçlestiren etmenleri söyleme, yazma.
    ISLENIS:
    Bu konuda de alinan alt basliklar, bilimsel tartismalarin disina çikmaya elverislidir. Ögrenciler, kitle iletisim araçlarindan edindikleri ve büyük çogunlugu bilimsel gerçekleri yansitmayan bilgilerle gelebilirler. Ögretmen, bu bölümde ele alinan konularin ögrencinin dogal olarak merakim uyandiracagim kabullenerek. tartismalari bilimsel çerçeveye oturtabilmelidir.
    Bilimin, her konuya bilimsel yöntemlerle yaklastigi ve hiçbir konuyu arastirmalar disinda tutmak gibi bir ön yargisi olmadigi belirtilerek baslanabilir. Teknolojinin gelismesiyle, daha Önce somut olarak ve bilimsel olarak incelenemeyen konularin artik bazi fizyolojik özelliklerim ele alabildigimizi söyleyebilir. Örnek olarak da uykunun geçirdigi asamalari anlayabilmenin ancak, kafatasina yerlestirilen küçük elektrotlarla mümkün oldugu verilebilir. Beyin dalgalarinin ortaya çikarilmasiyla, bu dalgalar ve bunlarin iliskide bulundugu fizyolojik durumlarin iliskisinin incelenebildigi anlatilabilir (uyku. beyin tümörleri, sara (epilespi) hastalarinin incelenmesi. beyin isleyisindeki anormallikler vb). t3u konular örnek alinarak uyku konusuna geçilebilir:
    Özellikle uykunun asamalarina. bu asamalarin herbirinin bilinen islevlerine deginilmelidir. Bir kisinin hiç uyumadan ne kadar süreyle uyanik kalabilecegi üzerindeki deneylere. normal uyku süresinin ne kadar olduguna. yasa göre uyku ihtiyacinin nasil degistigine. günes isigi hiç görülmeyen magara, maden gibi yerlerde bedenin kendi progr----- göre uyku devrelerim nasil ayarlayabildigine deginilebilir. REM sirasinda uyandirilan kisilerin neler anlattiklarina. REM dönemlerinin azalmasi veya çogalmasiyla davranislar arasindaki iliskilere deginilebilir. Su ana kadar yapilmis bütün bilimsel çalismalarda ortak olarak beliren nokta sudur: kisi yeni ögrendigi konulari, rüya sirasinda beyne yeniden yerlestirmektedir. Uyku sirasinda beyin aktiftir ve kisinin gündelik sikintilari ve beklentileri rüyalarinda ortaya çikmaktadir. Rüya tabirleri tarzindaki yaklasimlarin bilimsel bir anlami ve önemi olmadigi, ancak bir kisinin rüyalarim sürekli izlemekle, onun bilinç alti korku, kaygi v beklentileri hakkinda ipuçlari elde edilebildigi söylenebilir.
    Ögretmen, ögrencilerden, bildikleri bazi uyku bozukluklarim siralamalarim isteyebilir. Bunlarin nedenleri ve hangi yaslarda ortaya çiktiklari kitapta ele alindigi kadariyla tartisilabilir, (uykuda yürüme, uykuda konusma, nefessiz kalma, kabuslar. gece korkulari ve birdenbire bastiran uyku nöbetleri -narkolepsi- konulari ögrencilerin merak ettigi konular olabilir. Ögretmen bu uyku bozukluklarinin "uyku laboratuarlarinda*' incelendigim ve Ülkemizde de Tip Fakültelerinde bu tür laboratuarlarin hizmet verdigim belirtebilir.)
    Ögretmen, telkin hipnoz ve bilinçli kontrol konularina geçmeden önce. bu etkilerin ortak mekanizmalarindan biri olarak. insan beyninin kendi sinir hücreleri arasinda mesaj iletici islevi gören (nörotransmitter) maddelerden sözedebilir. Bunlarin arasinda en önemli ve çok sayida kimyasal benzeri bulunan endorfin adi verilen kimyasal maddelerin, sinir uçlari geçirgenliginde etkili oldugunu ve bazi durumlarda hu maddelerin agri ve aci etkisin! azalttigim söyleyebilir. Kisinin. gevseme ve rahatlama durumunda da bu maddeler daha fazla salgilanmaktadir. Hipnoz ve biyofeedback olaylarinda mistik bir yan blunmadigi ve bunlarin bilinen diger telkin ve gevseme yöntemlerinden pek farkli olmadigi belirtilmelidir.
    Hipnoz, bir insanin, diger bir kisinin davranis, duygu, düsünce ve algilarim kontrol etmesi olarak tanimlanmalidir. Buradan hipnozun olusmasi için gerekli kosullara ve hipnozun sinirlarina geçilmesinde yarar vardir. Önemle vurgulanmasi gereken konu. hipnotize edilmis kisinin, hipnoz etkisi altindayken baska bir kisi haline gelmedigidir. Hipnoz altina girmenin temel kosulunun, kisinin kendi istegi ile telkine razi elmasi ve kendini karsisindaki kisinin etkisine birakmasi oldugu belirtilmelidir. Hipnoz altinda bu telkinlerin normalde görülenden daha ileri gidebildigi, ancak, kisiye, normal hayatta yaptirilamayacak seylerin, hipnoz etkisi altinda da hiçbir zaman yaptirilamayacagi belirtilmelidir. Örnegin, hipnoz etkisi altinda kisinin fiziksel gücünde degisiklik saglanamaz, bellek ve zeka düzeyi degistirilemez (hipnoz etkisi altinda geçmiste hiç hatirlayamadigi seyleri hatirladigim söyleyen kisilerin çogunda bu hatirlamanin yanlislarla dolu oldugu ve telkini yapan kisiyi memnun etmek için yaratildigi gösterilmektedir.) Kisinin motivasyonunda ve dikkatinde degismeler saglanabilir. Belli konularin telkinle unutturulmasi konusundaki gözlemler tartismalidir, fizyolojik düzeyde bellek izlerinin silindigim gösteren kanit yoktur. Hipnoz etkisi -altinda aci duyumu azaltilabilir, kisiler aci duyumunu algilayamayabilirler. Bu nedenle ilaç vererek uyusturmanin sakincali oldugu durumlarda hipnoz etkisiyle tibbi müdaheleler. ameliyatlar yapilabilmektedir.
    îlaç ve madde bagimliliginin psikolojik sorunlarin çözümünde basvurulmamasi gereken bir yol oldugu ve çünkü bu yöntemlerle hem kisinin kendi kontrol ve düsünce mekanizmalarim gelistirmekten mahrum kaldigi hem de bu aldatici etkinin kisa zamanda fizyolojik haline dönüstügü daha sonra kisi istese de kurtulmasinda zorluklar çekecegi belirtilebilir, ögrenciler bu konularda sorular soracak olurlarsa, özellikle gençlik kitlesinin bu maddelerin pazarlamasini yapan yasa disi örgütlerin hedefi oldugu ve kendilerine bu konuda yaklasildigi zaman uyanik bulunmalari teklin edilmelidir "Bir kez denemekle birsey olmaz," "sonra birakirim" gibi akil yürütmelerin çok tehlikeli oldugu, çünkü bazi maddelerde fizyolojik bagimliligin çok kisa sürede yerlestigi belirtilmelidir.
    Terimler
    bilinç durumlari
    farkli bilinç durumlari
    beden/zihin sorunu, ayrimi
    beynin plastikligi
    EEG
    beyin dalgalari
    alfa dalgalari
    beta dalgalari
    duruma bagimli ögrenme
    günlük biyolojik ritm
    teta dalgalari
    uykuya geçis hali (hipnogogic)
    delta dalgalari
    REM (hizli göz hareketleri)
    narkolepsi
    uykusuzluk
    karabasan (kabus)
    bilinçli beden kontrolü (biofeedback)
    meditasyon
    konsantrasyon (bilinci yogunlastirma)
    hipnoz, telkin
    hipnoz sonrasi telkin
    hipnoz sonrasi unutma
    psikoaktif ilaçlar
    alkol bagimliligi
    madde bagimliligi
    uyarici ilaçlar
    yatistirici sakinlestirici ilaçlar
    agri kesiciler
    anestezi (locak, genel anestezi)

    degerlendirme :
    1. Bilinç nedir? Normal bilinç durumunu belirtiniz.
    2. Uykunun asamalari nelerdir?
    3. REM uykusu döneminin özellikleri nelerdir?
    4. REM uykusundan mahrum birakilan kisilerde gözlenen davranis problemleri, sikayetler nelerdir?
    5. Uyku ile ögrenme iliskisi nedir?
    6. Bilinç yoluyla, bilinci yogunlastirarak veya gevseyerek kisi kendi iç organlarinin isleyisim kontrol edebilir mi, bu kontrolün sinirlari nedir?
    7. Madde bagimliligi nedir, psikolojik ve fizyolojik bagimlilik nedir?
    8. Uyku bozukluklari nelerdir?
    9. Hipnoz ve telkinin bedensel acilarin azaltmasindaki temel etken nedir?

  6. Uğur Baki
    Devamlı Üye
    ÜNITE IV. ZEKA VE KISILIK
    l. ZEKA VE ÖLÇÜLMESI
    a. Zekanin tanimlanmasi
    b. Zekayi açiklayici kuramlar
    (1) yapisal kuramlar
    (2) bilgi islemleme kurami
    c. Zekanin belirleyicileri
    (1) kalitim/çevre tartismasi
    (2) kalitsal etkiler
    (3) çevresel etkiler
    (4) zekada, yasa bagli olarak görülen degismeler
    d. Zekanin ölçülmesi
    (1) zeka testlerinin degerlendirilmesi
    (a) norm, normal dagilim
    (b) güvenirlik (güvenirlilik)
    (c) geçerlik (geçerlilik)
    (d) iyi bir zeka testinin özellikleri
    (2) zeka testlerinin olusturulmasi
    (a) Stantbrd-Binet testi
    (b) Wechsler ölçekleri
    (c) yeni yaklasimlar
    (3) zeka testlerini elestirisi
    (a) ahlaki, hukuki ve sosyal sorunlar
    (b) "etiketleme" ve etkileri
    e. Zeka yönünden özel gruplar
    (1) zeka geriligi
    (2) üstün zeka
    f. Özel yetenekler
    g. Zeka ve yaratici düsünme
    Amaç 43. Zeka ile ilgili terimler bilgisi
    Davranislar :
    l. Zekayi tanimlama.
    2. Zeka ile ilgili "kalitim, çevre, zeka testi" gibi terimleri tanima.
    3. "Akil. bellek, zeka** gibi terimleri ayirdetme.
    4. Bellek, zeka. yaratici düsünme iliskisin! kavrama.
    Amaç 44. Zekayi açiklayan kuramlar bilgisi.
    Davranislar :
    1. Zekayi açiklama güçlügünün nedenlerim söyleme, yazma.
    2. Zekayi açiklayan kuramlarin neler oldugunu belirtme.
    Amaç 45. Zeka gelisimi ve zekayi etkileyen faktörler bilgisi.
    Davranislar :
    1. Zeka üzerinde kalitimin etkisini anlama
    2. Zeka testlerinin türlerim tanima.
    3. Zeka bölümünü tanimlama.
    4. Normal dagilim egrisine göre zeka bölümü dagilimim yorumlama.
    5. Egitim açisindan üstün ve geri zekalilik durumlarim degerlendirme.
    6. "Norm" kavramim açiklayabilme, zeka testi içine giren maddelerin kültürden bagimsiz olmadiklarim farketme.
    7. iyi bir zeka testinde bulunmasi gereken özellikleri siralayabilirle.
    Amaç 7. Özel yetenekler bilgisi.
    Davranislar :
    1. Özel yeteneklere örnekler verme.
    2. Egitimde özel yetenekleri gelistirmenin önemini kavrama.
    ISLENIS:
    Bu bölüm, ögretmene. pratik sorunlara çözüm bulmak için ele alinan bir konunun, bilimsel açidan birçok eksigi bulunsa bile. uygulamalarinin nasil bilimsel tutum içinde tutulabilecegim göstermek firsati saglayabilir.
    Zeka testlerinin ortaya çikmasi toplumsal bir ihtiyaca cevap vermek amacim tasimaktaydi. Zorunlu ilkögretim yasasi sonunda Fransa'da ilkokulu basaramayacak durumda olan zeka özürlü çocuklarin da okullara girmesi üzerine, bu çocuklari önceden taniyabilmek ve özel okullara ayirabilmek ihtiyaci dogmustur. Ancak, bu pratik sorun, bilimsel bilgiler ve yaklasimlar çerçevesinde çözülmeye çalisilmis, bir yandan da bu alandaki teorik çalismalar hizlanmistir.
    Zeka testleri bilimsel açidan mükemmel testler degildir ve bir kisinin yeteneklerim ölçmek için psikolojide çok daha ayrintili ve kontrollü yöntemleri bulunmaktadir.
    Zeka bölümü, bir kisinin norm grubu (karsilastirildigi grup) içindeki yerini belirtir. Mutlak bir ölçüm gibi alinmamalidir. Zeka bölümü degismez bir özelligi göstermez, testin güvenirligine bagli olarak, ayni kisi ikinci bir uygulamada bir sinir dahilinde daha düsük veya yüksek puan alabilir. Eger farkli bir norm grubu kullanilirsa, bu grup içindeki zeka bölümü puani (veya zeka yasi) degisik çikabilir.
    Zeka geriligi de toplumsal bir sorundur. Bu insanlarin, egitilebilecekleri noktaya kadar iyi egitilmeleri ve kendi baslarina yasayabilen, kendi ihtiyaçlarim karsilayabilen kisiler haline getirilmeleri toplum açisindan önemlidir.
    Ayni sekilde, üstün zekali bireylerin egitiminden de toplumlarin kazançlari büyüktür. Bu kisilere potansiyellerini gerçeklestirme olanagi saglanmalidir.
    Toplumun özel egitim konusundaki duyarlilik derecesi. üstün yetenekleri olan veya zeka özürlü bireylerin egitimine ayrilan kaynaklarin miktarim belirlemektedir.
    Zeka geriligi tanisi ancak ayrintili psikolojik, tibbi muayene sonunda konabilir, tek bir testle zeka geriligi tanisi konmasi sakincalidir.
    Zeka testlerinden alinan puanlara. testin verilme kosullari etki edebilir. Zeka testlerim uygulayacak kisilerin, bu konuda çok iyi egitilmis olmalari gerekir. Test sonuçlarinin yorumlanmasi oldukça karmasik islemler gerektirir. Bu konuda mesleki yeterliligi olmayan kisilerin uygulama ve degerlendirmeleri yanlis kararlar verilmesine sebep olabilir. Zeka testlerim kimlerin kullanabilecegi, psikolojik meslek örgütleri tarafindan belirlenmektedir. Bunun disinda mesleki ehliyeti olmadigi halde bu testleri kullanan kisiler hakkinda yasal islemler yapilabilir.
    Kisinin basarili, yaratici ve yararli bir insan elmasi zeka kadar motivasyon ve kisilik özelliklerim de gerektirir. Zeka tek basma bir kisi hakkindaki kararlari belirlemez.
    Psikoloji bir yandan yeteneklerin objektif ve güvenilir evrensel ölçülerim arastirmakta, bir yandan da var olan yetenekleri gelistirebilmek için nelerin gerekli oldugunu saptamaya çalismaktadir. Bunun da altinda, insana yönelik tutumun, insan potansiyelim ve mutlulugunu en üst düzeyde gerçeklestirme çabalarinin rolü ve yaklasimlarin etkisi bulunmaktadir.
    Zeka ve yaraticilik ayni sey degildir, aralarinda bir iliski olmakla birlikte, bu iliski yüksek degildir.
    Çagimizda. teknoloji toplumuna uyum saglamak için insanlarin daha karmasik zihinsel islemleri yapabilmeleri gerekmektedir. Diger deyisle, insanlarin daha zeki olmalari gerekmekledir. Öte yandan da. teknolojinin sundugu olanaklarla. zeka üretken hale gelmelerine yardim edici araçlar üretilmektedir. Toplumlar, üstün zekali bireylerinin egitimine özel önem vererek. onlardan yararlanmayi daha bilinçli olarak planlarken, ayni zamanda zeka özürlü kisilere de kendine yeterli olma olanaklarim yaratmaktadir.
    Terimler
    Zeka
    Zeka yasi
    normal dagilim egrisi
    norm
    standardizasyon
    objektiflik
    geçerlik
    güvenirlik
    gelen yetenek
    özel yetenekler
    temel zihinsel yetenekler
    bilgi islemleme kurami
    Stanford Binet testi
    zeka bölümü, (ZB, IQ)
    Wechsler ölçekleri )WAIS, WISC)
    yetenek testleri
    basari testleri
    yordayici geçerlik
    ögrenme potansiyeli testleri
    uyarilmis potansiyel (EP)
    kültürel yanlilik
    etiketleme etkisi
    hatif zeka geriligi
    orta derecede zeka geriligi
    ciddi zeka geriligi
    Mongolizm (Down hastaligi)
    tek yumurta ikizleri
    çift yumurta ikizleri

    degerlendirme
    1. "Norm, norm grubu" nedir?
    2. Normal dagilim egrisinin anlamim, önemini açiklayiniz. zeka testlerinin gelistirilmesinde nasil kullanildigina örnek veriniz.
    3. Güvenirlik ve geçerlik kavramlarim açiklayiniz.
    4. Standardizasyon (kültüre uyarlama) nedir, neden yapilir?
    5. Genel ve özel zeka farkliliklarim belirtiniz.
    6. Zeka arastirmalarinda. tek ve çift yumurta ikizlerinden meydana gelen gruplarin kullanilmasinda amaç nedir?
    7. "Zeka bölümü ve "zeka yasi" kavramlarim açiklayiniz.
    2. KÎSÎLÎK
    a. Kisilik nedir.
    b. Kisilik gelisimi ve örgütlenmesinin çesitli kuramlara göre açiklanmasi.
    (1) temel egilim kuramlari (dispositional / dogustan getirilen özelliklere göre açiklama)
    (2) psikodinamik kuramlar
    (3) ögrenme kuramlari
    (4) Hümanistik ve varolusçu kuramlar
    c. Kisiligin ölçülmesi
    a) kisilik testleri nasil hazirlanir
    b) kisilik testlerinin çesitleri
    c) kisilik testlerinin genel olarak degerlendirilmesi ve elestirisi
    Amaç 48. Kisilikle ilgili terimler bilgisi
    Davranislar :
    1. Kisiligi tanimlama.
    2. Kisiligin çesitli tanimlari arasindan uygun olani seçme.
    3. Mizaç, huy, karakter kavramlarim tanimlama.
    4. Mizaç, huy. karakter kavramlari arasindaki farklari kavrama.
    5. Bu kavramlarin kisilikle ilgisini kavrama.
    6. Bu bölümde ögrendigi kavramlari dogru olarak kullanma.
    Amaç 49. Kisiligi olusturan etmenler bilgisi.
    Davranislar :
    1. Kisiligin olusumunda biyolojik etkenlerin rolünü belirtme.
    2. Kisiligin olusumunda fizyolojik etkenlerin rolünü belirtme.
    3. Kisiligin olusumunda kimyasal etkenlerin rolünü belirtme.
    4. Kisiligin olusumunda bilinçalti etkenlerin rolünü belirtme.
    5. Kisiligin olusumunda sosyal ve kültürel etkenlerin rolünü belirtme.
    6. Kisiligin, biyolojik, fizyolojik, sosyal vb. etkenlerin bir sentezi oldugunu anlama.
    7. Basa çikma davranislari ile kisilik arasindaki iliskileri kavrama.
    Amaç 50. Kisiligin gelisimi ve ölçülmesi bilgisi.
    Davranislar :
    1. Kisiligin gelisimim tanima.
    2. Kisilik ölçülebilir mi? sorusunu tartisma.
    3. Kisiligin ölçülmesindeki ön kabulleri bilme, diger pozitif bilimlerdeki ölçme tekniklerinden farkim kavrama.
    4. Kisiligi ölçme tekniklerin sayma.
    5. Görüsme tekniginin kisiligi ölçmedeki rolünü kavrama.
    6. Dereceleme cetvellerinin kisiligi ölçmedeki rolünü kavrama.
    7. Test tekniklerinin kisiligi ölçmedeki rolünü kavrama.
    8. Tavirlarin, düsüncelerin ve kanaatlerin kisilikle iliskisin! kavrama.
    ÎSLENÎS:
    Kisilik konusu, psikoloji konulan içinde ögrencilerin en çok zevk alacaklari konulardan biri olabilecegi gibi, en çok sikildiklari konulardan biri de olabilir. Bu nedenle bu konunun islenisi son derece Önemlidir. Ögretmenin bu konuya yaklasimi sadece kisilik kuramlarim açiklamak ve siralamak düzeyinde kalmamali, ezbere dayali ayrintilar üzerinde durulmamalidir.
    Kisilik kuramlari açiklanirken, kisilik gelisimim olumsuz yönde etkileyen örnekler ve olaylardan da söz edilebileceginden, ögrencinin okuduklarindan etkilenerek kendinde kusurlar aramasina ve etiketler koymasina (veya ögrencilerin birbirlerine etiketler koymasina) izin verilmemelidir. Bu yüzden, ögretmenin ilk olarak yapacagi islerden biri, kisiligin son derece karmasik bir olgu oldugunu iyice vurgulamasi ve bu bölümde ele alinan kuramlarin veya yaklasimlarin da temelde bu karmasiklik içinde bir düzenlilik arayisi oldugunu iyice vurgulamaktir. Kisiligin karmasikligi nedeniyle bu kadar çok kuramin ortaya çiktigi ve hiçbir kuramin tek basma kisiligi açiklamaya yeterli olmadigi belirtilmelidir.
    Kuramlarin çoklugu yüzünden ögrencinin kalasim karistirmamak için. belirli kisilik özelliklerim ele alip- bu özelliklerin nasil ortaya çiktigim )hep ayni özellikler) çesitli kuramlar açisindan ele almak yararli bir yol olabilir, (atilganlik-çekingenlik:
    güvenlilik-güvensizlik; disa dönüklük-içe dönüklük gibi çizgiler)
    Freud'un "psisik determinizm" ilkesine göre her davranisin bir nedeni oldugu açiklanirken, bu ilkenin tam olarak ne anlama geldigi tartismaya açilabilir. Bu ilke, insanlarin özgürce seçim yapamayacaklari anl----- gelir mi? Ya da insanlarin davranislarindan kendilerinin sorumlu olmadigi anl----- gelir mi?
    Ögrencilerden, çevrelerinde simdiye kadar gözledikleri diger kisileri düsünerek, bu insanlarin basarisizlik karsisinda misil tepkiler gösterdiklerim, yapmak istemedikleri bir sey kendilerinden istenince neler yaptiklarim özetlemeleri istenebilir. Sonra da bu davranislar çesitli kuramlara göre degerlendirilebilir.
    Ögretmen, örnek getirmek amaciyla da olsa ögrencilerden birinin kisiligim irdelemeye veya örnekler vermeye kalkmamalidir. Bunun daha sonra önemli bir etiketlenme ve birçok yanlis anlamaya yol açabilecegi unutulmamalidir. Örnekler tipik ve hipotetik olmali, "farzedelim ki bil kisi" '"eger bir kisi" gibi genel örnekler ele alinmalidir.
    Ögrencilerden hafta sonu magazinlerinde yayinlanan kisilik testlerinden örnekler bulmalari istenebilir ve bunlarin sinifta tartismasi yapilarak, bilimsel bir kisilik testinin nasil gelistirildigi açiklanabilir Özellikle vurgulanmasi gereken
    nokta, kisilik gibi çok karmasik bir olguyu gerçekten ölçebilen hiç bir testin bugüne kadar gelistirilememis oldugudur.
    Kisiligin kültürden bagimsiz olmadigi, bu yüzden de baska kültür ortamlarinda gelistirilmis testlerin, kendi ülkemizin kültürel sartlarina uyarlanmadan kullanilarak insanlar hakkinda kararlar vermenin yaniltici olacagi üzerinde durulmalidir. Bu tür girisimlerin psikolojik meslegi disinda kazanç amaciyla yapilabilecegi belirtilebilir.
    Bütün bilimsel gerekler yerine getirmis testlerin bile kisilik hakkinda ancak sinirli ve genel bir bilgi ve ipuçlari verebilecegi, tek tek bireyler düzeyinde yargilarda bulunmanin çok zor oldugunu belirtilmelidir. Kisilik testlerinden arastirma amaciyla ve gruplar üzerinde yapilan çalismalarda yararlanildigi anlatilabilir.
    Terimler
    Kisilik
    karakter, mizaç
    psikoanalitik kuram
    psisik determinizm
    bilinçalti
    id, haz ilkesi
    ego, gerçeklik ilkesi
    süperego
    yasam içgüdüsü
    ölüm içgüdüsü
    psikoseksüel gelisim dönemleri
    ego psikologlari
    sosyal ögrenme
    kendine yeterli olma
    hümanistlik kuram
    içten yönlenme
    distan yönlenme
    benlik kavrami
    kendini gerçeklestirme
    varolusçu kuram
    projektif testler
    objektif testler

    degerlendirme
    1. Mizaç ve karakter kavramlarim tanimlayiniz.
    2. Kisiligin ölçülmesinde temel yaklasimlar nelerdir?
    3. Kisiligi olusturan etmenler nelerdir?
    4. Kisiligin gelisimim açiklayiniz.
    5. Kisilik testleri hangi özelliklere sahip olmalidir? Beli

  7. Uğur Baki
    Devamlı Üye
    ÜNITE V. RUH sagligi VE DAVRANIS BOZUKLUKLARI
    l. RUH sagligi VE KORUNMASI
    a. Ruh sagligi
    (1) tanimi
    (2) saglikli olmanin ölçüleri
    (3) saglik/hastalik siniri
    (4) çatisma/engellenme
    (a) çatisma türleri (Yaklasma/yaklasma, yaklasma/kaçinma ve ikili yaklasma/kaçinma)
    (5) dengelenme (homeostatis) b. Stres (zorlanma)
    (1) tanimi
    (2) stres yaratan faktörler
    (a) dissal, çevresel: Kisinin kontrolü disinda, biyolojik dengeyi bozan hersey (virüsler, bakteriler, iklim, fizik mekan, gürültü, hava kirliligi, hizli degisen yasam biçimleri, bazi is türleri :
    Doktorluk, avukatlik, ögretmenlik, ögretim üyeligi vardiya isçiligi)
    (b) içsel/psikolojik : istenirse kisinin kontrolü altina alinabilen. psikolojik dengeyi bozan hersey
    - düsünceler, olaylara verilen anlamlar, olaylar hakkinda yapilan yorumlar
    - gelisimsel olaylar (ergenlik, yetiskinlik, yaslilik dönemlerinde karsilasilan sorunlar)
    - yasam olaylari (isten ayrilma, ailede birinin hastaligi. Tasinma vb.)
    (3) Stres çesitleri
    (a) iyi stress
    (b) kötü stress
    (4) Steres gösterilen tepkiler
    (a) bedenin gösterdigi tepkiler
    - anlik
    - savasma/kaçma
    - sürekli (kronik)
    (b) zihnin gösterdigi tepkiler
    - yararli olanlar
    - yararsiz olanlar
    (c) Ruh sagliginin korunmasi
    (1) stresle basa çikma
    (a) bedene yönelik yöntemler
    (b) duygulara yönelik yöntemler
    (c) duruma bagli yöntemler
    (2) ruh sagliginin korunmasinda basvurulabilecek meslek uzmanlari ve kuruluslar
    Amaç 51. Ruh sagligi kavramlari bilgisi
    Davranislar :
    1. Saglik ve ruh sagligi kavramlarim tanimlama.
    2. Hastalik hali ile saglik hali arasindaki göreceligi belirtme.
    Amaç 52. Temel ihtiyaçlarin doyurulmasi, engellenme, çatisma, stres kavramlari bilgisi.
    Davranislar :
    1. Temel ihtiyaçlarin doyurulmasinin önemini anlama.
    2. Engellenme, hayal kirikligi kavramlarim söyleme, yazma.
    3. Engellenmede dis ve iç faktörlerin etkisini belirtme.
    4. Psikolojik çatisma, kararsizlik, kurtulma, pismanlik kavramlarinin anlamlarim söyleme yazma.
    5. Çatisma türlerim örneklerle belirtme.
    6. Stres (zorlanma) kavraminin tanimini söyleme, yazma.
    7. Stres kavraminin fizyoloji ve psikolojide nasil ele alindigim belirtme.
    Amaç 53. Stres kaynaklari bilgisi.
    Davranislar :
    1. Kisinin denetimi disinda olan etkenleri belirtme.
    2. Kisinin denetleyebilecegi etkenleri belirtme.
    Amaç 54. Stres türleri bilgisi
    Davranislar :
    1. Kütü ve iyi stres arasindaki farkliligi belirtme.
    2. Kötü stresin iyi strese nasil dönüstürülebilecegini söyleme, yazma.
    Amaç 55. Strese gösterilen tepkiler bilgisi.
    Davranislar :
    1. Strese gösterilen bedensel tepkileri belirtme.
    2. Strese gösterilen bedensel tepkilerden anlik ve sürekli tepkiler arasindaki farklari anlama.
    3. Strese gösterilen zihinsel tepkileri açiklama.
    4. Strese gösterilen zihinsel tepkilerden hangilerinin neden yararli, hangilerinin de neden yararsiz oldugunu belirtme.
    5. Savunma mekanizmalarinin türlerim örnekle açiklama.
    6. Savunma mekanizmalarinin stresten kurtulmadaki rolünü yorumlama.
    7. Strese gösterilen yararsiz bedensel ve zihinsel tepkilerin nasil olup da basli basma stres yaratan bir faktör haline dönüstügünü belirtme
    Amaç 56. Ruh sagligim koruma bilgisi.
    Davranislar :
    1. Ruh ve beden sagligim korunmanin önemini kavrama.
    2. Stresle basa çikmanin ne anlama geldigini anlama.
    3. Stresle basa çikmadan bedene, duygulara. duruma yönelik yöntemlerin neler oldugunu belirtme.
    4. Ruh sagligim korumak için neler yapilabilecegim, bu konuda gerektiginde kimlerden nasil yardimlar anilabilecegim bilme.
    ÎSLENÎS:
    Ruh sagligi ve ruh sagliginin korunmasiyla ilgili bu bölüm, ögrencilerin en çok ilgi duyacaklari ve günlük yasamlarinda uygulamaya çalisacaklari konu olabilir. Bu nedenle, ögretmen sinifta yapabilecegi bazi uygulamalarla, dersi çok canli ve ilginç hale getirebilir. Örnegin, ögretmen o gün derse girdiginde ögrencilerden kitaplarim kaldirmalarim kagit kalem çikarip sinav düzeni içine girmelerini isteyebilir. Bu ani haberle, ögrencilere kisa süreli de olsa bir stres yasatmis olacaktir. Bu hazirlik 4-5 dakika sürebilir. Ögretmenin bu sirada inandirici olmasinda yarar vardir. Daha sonra ögretmen, ögrencilerden 5 dakika öncesine dönüp kendisinin sinav haberini verdigi andan itibaren bedenlerinde ve zihinlerinde ne gibi
    degisiklikler oldugunu hatirlamalarim isteyebilir. Bu sirada ögretmen de anlik stress sirasinda bedenin gösterdigi tepkileri ele almaya baslayabilir. Eger bu tepkileri tahtaya yazmissa anlik bedensel tepkilerden hangilerinin biraz önce siniftaki sinav heyecani sirasinda yasandigim çetele tutarak gösterebilir. Daha sonra da ögretmen, önceden hazirlamis oldugu otomatik düsünce örneklerinden hangilerinin, ögrencilerin de aklindan geçtigini sorabilir. Bundan sonra da, bu düsüncelerden hangilerinin savasma hangilerinin de kaçma tepkisi sinifina girebilecegim belirleyerek, stresin ne oldugu, strese gösterilen tepkilerin türleri gibi ders konularina geçebilir.
    Bu konu islenirken, ögretmen stres sözcügünün gerçek anlamiyla ögrenilmesini saglamalidir. Günlük yasamda bu kavrama verilen anlam, bilimsel anlamindan ve bu derste ele alinan anlamindan oldukça farklidir. Örnegi, stres her zaman kötü bir sey gibi algilanmamalidir. Stres, canli organizmalara yasamlarim sürdürmek için gereklidir. Ancak özellikle çagdas yasamda, kisilerin yasamim güçlestirici ve sorunlar yaratan bir hale dönüsmüstür.
    Üzerinde durulmasinda yarar olan bir baska nokta da, psikoloji açisindan bakildiginda, stresin bireyin içinde olan bir degisme oldugu, distan gelen bir etki olmadigidir. Bu nedenle de stresin kontrol edilebilmesi mümkündür. Stresi "iyi stres" düzey inde tutabilmek için bedensel ve zihinsel olarak neler yapilabilecegi ve ne tür davranis becerilerinin gelistirilebilecegi Üzerinde durulmalidir.
    Ögretmen, problem çözme becerilerine örnek olarak, ögrencilerin günlük yasamlarinda karsilasabilecekleri tipik bir sorunu alip tahtaya yazabilir. Daha sonra problem çözücü davranisin ne oldugu (bu problemin taniminin yapilmasi, seçeneklerin belirlenmesi, her seçenegin yarari ve zararinin tartisilmasi, belli bir seçenegin seçilip bunun uygulanmasi için gereken süre ve araçlarin saptanmasi, karsilasilabilecek güçlüklerin belirlenmesi) tartisilabilir.
    Ayni sekilde ögreten, ögrencilerin yas grubuna uygun tipik bir arkadaslar arasi iletisim sorununu ele alabilir, bunu kisa bir diyalog olarak tahtaya yazabilir veya önceden teksir ederek hazirlayabilir. Daha sonra, ayni iletisimin, daha yapici olarak nasil gerçeklestirilebilecegi Üzerinde durabilir. Bu sirada ögretmen, iletisim sirasinda güçlük çikaran (yapici iletisime katkida bulunmayan) neden'li niçin'li sorulara, karsidaki kisiyi savunmaya sokan (karsidaki kisinin kisiligine ve motivasyonuna yönelik) genel yorumlara dikkat çekebilir. Daha sonra, yapici bir iletisim için dikkat edilecek noktalari belirleyebilir. Bunlar arasinda ben'le baslayan ve kisininkendi duygu ve düsüncelerine yönelik cümleler, karsisindaki kisinin belirgin davranislarinin birey üstünde biraktigi etkiye yönelik cümlelelr Üzerinde durulabilir. Elestiri verebilmek ve elestiri alabilmek gibi becerilerin neler oldugu açiklanabilir.
    Terimler
    ruh sagligi
    çatisma
    yaklasma/yaklasma
    bilissel çeliski
    kaçma/kaçinma
    ikili yaklasma/kaçinma
    engellenme
    içine kapanma
    saldirganlik
    stres (zorlanma)
    alkol, madde bagimliligi
    stres kaynaklari
    stresle basa çikma
    yasam olaylari
    savasma/kaçma tepkisi
    alarm tepkisi (panik)
    kisiler arasi iletisim becerileri
    asiri genelleme '
    kisisellestirme
    psikoterapi
    problem çözücü davranis
    uyum mekanizmalari
    savunma mekanizmalari
    bastirma, yer degistirme
    yansitma, yok sayma
    akla uydurma
    yüceltme (süblimasyon)
    kaygi (anksiyete)
    depresyon (ruhsal çöküntü)
    homeostatis (dengelenme)
    iyi stres/kötü stres
    gevseme
    strese gösterilen tepkiler
    genel uyum sendromu
    direnç ve tükenme
    zihinsel çarpitmalar
    "ya hep ya hiç" tarzi düsünme
    psikolojik danisma

    degerlendirme
    1. Saglikli olmanin ölçütleri sizce nelerdir?
    2. Ayni anda televizyonun üç kanalinda da seyretmek istediginiz programlar oldugunda içinde bulundugunuz durumu açiklayiniz.
    3. Stresle, dengelenme (homeostatis) arasindaki iliskiyi açiklayiniz.
    4. Stresin içsel ve dissal kaynaklarim belirtiniz.
    5. Kötü stres nasil iyi strese dönüstürülür, açiklayiniz.
    6. Savunma mekanizmalarinin amaci nedir? Hangi durumlarda yararli, hangi durumlarda da yararsiz olduklarim belirtiniz.
    2. DAVRANIS BOZUKLUKLARI, RUH HASTALIKLARI
    a. Normal ve anormal kavramlarinin tanimi.
    (1) tarihsel gelisim içinde normal ve anormal kavramlarinin degisimi
    (2) anormal davranislara çevresel yaklasimlar
    (3) anormal davranislara psikolojik yaklasimlar
    (4) anormal davranislara biyolojik/organik yaklasimlar b. Anormal davranislarin nedenleri c. Anormal davranislarin sinirlandirilmasi
    (1) nevrotik bozukluklar (a) özellikleri (h) tipleri
    - kaygi kaynakli bozukluklar
    - bedensel bozukluklari taklit eden psikolojik kökenli bozukluklar (somatotbrm bozukluklar)
    - kisilikte kopmalar tarzinda görünen bozukluklar (dissosiatif bozukluklar: hafiza kaybi, çoklu kisilik vb.)
    (2) psikotik bozukluklar
    (a) özellikleri
    (b) tipleri
    d. Anormal davranisin tedavisi
    (1) biyolojik-medikal yaklasimlar
    (2) psikoterapiler
    Amaç 57. Normallik, anormallik kavramlari bilgisi
    Davranislar :
    1. Toplumsal hayatta normallik. anormallik kavramlarim yorumlama.
    2. Davranista normallik anormallik kavramlarim yorumlama.
    3. Salt normal davranisin imkansizligim kavrama.
    4. Anormal davranislarin açiklanmasi ve tedavisindeki gelisme ve degismeleri tarihsel boyutta ve "insanca bakis çerçevesinde tartisma
    Amaç 58. Davranis bozukluklari bilgisi
    Davranislar :
    1. Nevrotik ve psikotik düzeydeki davranis bozukluklarinin temel farkliliklarim ve benzerliklerim siralama.
    2. Davranis bozukluklarim siralama.
    3. Çocuklarda görülen davranis bozukluklarim belirtme
    4. Çocuklarda görülen bazi davranis bozukluklarinin anormallik belirtisi olmadigim kavrama.
    Amaç 59. Savunma mekanizmalari-ruh hastaliklari iliskisi bilgisi.
    Davranislar
    1. Savunma mekanizmalarinin gündelik yasamda kullanimi sirasinda hangi asamada "yararsiz" duruma geldiklerini söyleme-yazma.
    2. Gerçeklerden uzaklasmada savunma mekanizmalarinin rolünü belirtme.
    Amaç 60. Ruh hastaliklarinin tedavi yollari bilgisi
    Davranislar
    1. Tibbi tedavi yollarim söyleme, yazma.
    2. Psikolojik tedavi yollarim söyleme, yazma.
    3. Ruh hastaliklarinda hastanin hasta oldugunu kabul etmesi ve tedavi olmayi istemesinin önemini belirtme.
    ISLENIS:
    Bu konunun en önemli amaçlarindan biri ögrenciye "normal" ve "anormal" kavramlarinin ne kadar degisebilir oldugunu göstermektir. Bu nedenle, ögretmen, konuya bir baska kültürde "normal" sayilan, bizim kültürümüzde ise anormal sayilan bir davranisi örnek göstererek baslayabilir. Bu davranis belirlendikten sonra neden normal olmadigi, hangi ölçülere göre normal olmadigi tartisilabilir.
    Tarihsel gelisim içinde bu kavramin geçirdigi degisiklikler anlatilirken, bugünün bilgileriyle bakildiginda ne kadar büyük yanlislarin yapilmis olabilecegini vurgulayabilir. Frengi hastaligim meydana getiren mikro organizma bulununcaya kadar, frengili hastalarda görülen psikotik bozukluklarin sebebinin bilinmedigini söyleyebilir. (Burada "anormallik" beynin zedelenmesine baglidir) Histerik körlük. felç vb. hastaliklarin nasil ele alindigi tartisilabilir. Ortaçagda bugday ve çavdar gibi tahillarda üreyen bazi mantarlarin bu tahillari yiyen insanlarda ciddi ve uzun süren bilinç bozukluklari yarattigi ve bu insanlarin seytanin etkisine girmis gibi
    görüldükleri, bazilarinin bu yüzden yakildiklari anlatilabilir. Bazi ruh hastalarin, toplum tarafindan doga üstü güçlere sahip kisiler olarak görülebildikleri de invurgulanabilir.
    Ögretmen, ögrencileriyle psikolojik sorunlarin temelindeki faktörleri tartisabilir. Bu tartisma sirasinda genetik biliminden, aile ve çevre, kültür ve toplumun da arastirildigi çalismalardan söz ederek konunun karmasikligim vurgulayabilir.
    Tip fakültelerinde medikal hastaliklarla ilgili konular okutulurken, ögrencilerin her hastalik belirtisinden bir ya da birkaçim kendilerinde bulma egilimi vardir. Bu egilim çok yaygindir ve "tip ögrencisi sendromu" adi bile verilmistir. Benzer sekilde, psikoloji ögrencilerinin de psikolojik hastaliklar bölümü ele alindiginda bazi hastalik belirtilerini kendilerinde bulma egilimi olabilir. Bunun, ögrenciye rahatsizlik yasatmamasi için ögretmen "su semptom su hastalik demektir tarzinda basite indirgeyen bir tutuma girmemeli, bir hastalik tanisi konabilmesi için çok sayida belirtinin birlikte gözlenmesi gerektigini belirtmeli ve önlem almalidir. (zaman zaman depressif belirtiler göstermek, bir majör depresyon degildir, vb.). Bu tartismalarin sonunda iki noktanin özellikle vurgulanmasinda yarar vardir:
    1. Ruh hastaliklari diger hastaliklar gibi birer basliliktir ve büyük çogunlugu tedavi edilebilirler. Bu hastaliklara karsi geçmis yüzyillardan gelen önyargilarimiz vardir. Bunlardan kurtulmaliyiz. Bugün akil hastaligi dedigimiz bir rahatsizligin yakin gelecekte beynin kimyasi ve salgilariyla iliskili, beynin isleyisindeki bir organik nedene bagli oldugunun ortaya çikarilmasi mümkündür. Toplumda ruh hastaliklarina da diger organik hastaliklara gösterilen sefkat ve anlayisin gösterilmesi gerekir.
    2. Psikolojik faktörlerin bedeni etkiledigi çok iyi bilinmektedir. Psikolojik ve organik faktörler ayrimi ve bir noktadan sonra saglikli degildir. Çünkü örnegin kaygi ve korkunun mide asidi salgisini etkileyerek mide ülserine yol açmasi gibi, uzun süren gerginlik durumlarmin da beyin kimyasini degistirdigi bilinmektedir.
    Terimler
    normal
    anormal
    nevroz
    psikoz
    savunma mekanizmalari
    psikoterapi
    bireysel terapi
    aile terapisi
    nevrotik, psikotik davranis
    sizofreni
    paranoya
    manik-depresif
    fobi
    obsesyon

    degerlendirme
    1. Nevrotik davranis bozukluklarinin ortak özellikleri nelerdir?
    2. Psikotik davranislarin özellikleri nelerdir?
    3. Fobi ile korku arasinda ne fark vardir?
    4. Psikoterapi (psikolojik tedavi) ile tibbi tedavinin farkliliklari nelerdir? Dayandiklari temel varsayimlar ve tedavinin yürütülüsü açisindan karsilastir

  8. Uğur Baki
    Devamlı Üye
    ÜNÎTE VI. BIREYIN DAVRANISINDA SOSYAL ETKILER
    1. SOSYAL DAVRANIS
    a. Sosyal psikoloji
    (1) tanimi
    (2)konusu
    (3) psikolojinin diger alt uzmanlik alanlarindan farki
    b) Sosyal etki: diger kisiler tarafindan degistirilme
    (1) grupta olmanin etkileri
    (2) grup normlarinin olusumu
    (3) uyma davranisi
    (4) ikna olma
    (a) mesaji verenin özellikleri
    (b) mesajin özellikleri
    (e) mesaji dinleyenin özellikleri
    (5) itaat etme (boyun egme)
    c. Birey grup iliskileri ve liderlik
    (1) küçük gruplar ve grup çesitleri
    (2) grup üyeliginin bireyler için önemi
    (3) liderlik ve çesitleri
    (4) farkli liderlik tarzlarinin etkileri
    d. Tutumlar ve sosyal davranis
    (1) tutum ve önyargilarin kaynagi
    (2) tutumlarin özellikleri ve islevleri
    (3) tutum-davranis iliskisi
    (4) tutumlarin degismesi
    (a) bilissel çeliski kurami
    (b) yüklemleme (atif) kurami
    e. Sosyal algi (ilk izlenimlerin önemi)
    Amaç 61. Sosyal davranis ve sosyal psikoloji bilgisi
    Davranislar
    1. Sosyal psikolojiyi tanimlama.
    2. Sosyal psikolojinin, psikolojideki diger alt uzmanlik alanlarindan ve sosyolojiden farkini ayirdetme.
    3. Sosyal davranisi örnekleriyle anlatma.
    4. Diger insanlarin varliginin, bireyin davranislari üzerindeki etkilerine Örnekler verme.
    5. Bu etkilerin olumlu ve olumsuz sonuçlar dogurdugu durum ve kosullari açiklama (örnekler verme)
    Amaç 62. Sosyal davranisi kavrayabilirle.
    Davranislar :
    1. Bireyin grup içinde daha farkli davrandigim örneklerle açiklama.
    2. Kisilerarasi iliskileri ve yapisim tanima.
    3. Benzerlik-karsitlik durumlarim tanima.
    4. Sosyal etkilesimi (uyma, karsi olma. taklit) kavrama.
    5. Toplum öncesi ve toplum disi kavramlarim tanimlama ve ayirdetme. Amaç 63. Grup ve grup normlari bilgisi. Davranislar :
    1. Grup kavraminin tanimim yapma.
    2. Grup normlarinin olusum sürecim anlatma.
    3. Muzaffer Seririn otokinetik deneyini sözel olarak tekrarlama.
    4. Asch'in uzunluk tahmini deneyini ve sonuçlarim açiklama.
    5. Sosyal psikolojideki gelismelerin davranislari açiklamadaki önemini kavrama.
    6. Gruba üye olma kosullarinin. grubun islevinin bireyin duygularim etkilemesini kavrama.
    7. Sosyal etki ve uyma (eonformity) olgusunun anlami ve önemini açiklama.
    Amaç 64- Birey ve grup iliskileri ve liderlik kavraminin bilgisi.
    Davranislar :
    1. Küçük gruplari ve grup çesitlerim açiklama.
    2. Grup üyeliginin bireyler için önemi ve anlamim belirtme.
    3. Birey açisindan grubun islevlerim belirtme (grubun bireyin hangi ihtiyaçlarina cevap verdigim, neden önemli oldugunu siralama)
    4. "Liderliksin ve çesitlerinin tanimim söyleme, yazma.
    5. Farkli liderlik tarzlarinin olumlu ve olumsuz sonuçlarim siralama.
    Amaç 65- 'futum ve önyargilarin bilgisi.
    Davranislar
    1. Tutumlarin tanimim yapma.
    2. Tutumlarin özelliklerim ve islevlerim açiklama.
    3. Tutum-davranis iliskilerini belirtme.
    4. Önyargilarin tanimim yapma.
    5. Önyargilarin özelliklerim ve islevlerim açiklama.
    6. Tutum degisimim etkileyen etmenleri açiklama.
    7. Tutum ve önyargilar konusunu günlük hayattan örneklere uygulama.
    ISLENIS:
    Ögretmen, konuya. sosyal psikolojinin tanimi ve çalisma alanlarim anlatarak baslayabilir. Sosyal psikolojinin, psikolojinin diger uzmanlik alanlarindan ve sosyolojiden farklari vurgulayabilir. Bu çerçevede, sosyal davranisin ne oldugunu anlatabilmek için ögrencilerden yalniz olduklarinda ve baskalariyla birlikteyken davranislarinda degismeler olup olmadigim düsünmelerim ve tartismalarim isteyebilir. Ögrencilerin tartismasini degerlendirdikten sonra hayvan davranislarinda da örnekler verebilir. Diger insanlarin varliginin bireyin davranislarinda ne tür etkileri oldugunu. bu etkinin hangi kosullarda performansi .arttirdigim veya azalttigim açiklayabilir. Ögretmen, grup normlarinin olusumunu açiklarken. ögrencilere otokinetik etki deneyini kabaca yaptirabilir. Ögretmenin, bu konuda gruptan etkilenmenin, bireyin veya grubun özel bir cabasi olmaksizin kendiliginden ortaya çikan bir süreç oldugunu vurgulamasi yararli olacaktir.
    ögretmen, gruplar konusunu islerken, herkesin dogustan itibaren bir grup içinde (aile) yer almaya basladigim ve hayati boyunca çesitli gruplara girdigim anlatmakla baslayabilir. Grup içinde yer almanin nedenleri ve bunun önemi üzerinde durabilir.
    Gruplarda liderlik konusunu islerken, liderligin nasil oluslugunu ve grubun isleyisi bakimdan önemini belirtebilir. Çesitli liderlik tiplerinden örnekler vererek,demokratik ve otoriter (olokratik) liderlik tarzlarim anlatabilir. Burada örneklerin toplum veya büyük topluluklardan ziyade, aile. isletme veya arkadaslik grubu gibi küçük gruplardan seçilmesi uygun olacaktir.
    Ögretmen, diger insanlarin varliginin bizim sadece davranislarimizi degil. inanç ve düsüncelerimizi. tutum ve kanaatlerimizi de etkiledigim belirterek tutum ve önyargilar konusuna geçebilir. Tulum ve önyargilari anlatirken, dogmatik tutumlardan, kalip önyargilardan örnekler vererek. bunlarin insanlar arasi iliskilerde ve toplum hayatinda yarattigi sorunlara deginebilir. Hazir kaliplarla düsünmenin, olaylara kategorik bakmanin, farkli insanlar ve düsüncelere hosgörüsüzlükle yaklasmanin sonuçlari üzerinde tartisma açabilir.
    Tutum-davranis iliskisi incelenirken, tutumlarin hangi durumlarda davranisimizi öngörmeyi (kestirmeyi) sagladigi üzerinde durulabilir. Tutum ve davranis arasi tutarlilik ve tutarsizlik konusu ele alinip sigara içme davranisi incelenebilir, (istenirse hu örnekte bilissel çeliski konusundaki arastirmalardan yararlanilabilir, kisilerin yanlis oldugunu bildikleri ve söyledikleri halde, yakinlarinin içmesine karsi çiktiklari halde kendilerinin sigara içmeye devam etmeleri örnegi verilebilir.)
    Terimler:
    sosyal psikoloji
    sosyal davranis
    sosyal kolaylastirma
    sosyal ket vurma grup normu
    otokinetik etki sosyal uyma
    sosyal karsilastirma
    küçük grup
    (affiliation)
    gruplara baglanma ihtiyaci
    liderlik
    demokratik liderlik
    otoriter liderlik
    dogmatik düsünce
    tutum. Önyargi
    bilissel tutarlilik
    bilissel çeliski (tutarsizlik)

    DEGERLENDIRME:
    1. Diger insanlarin bireyin davranisina etkilerim belininiz.
    2. Grup normlarinin olusumunu anlatiniz.
    3. Asch'in deneyinden hareketle, sosyal uyma olgusunu açiklayiniz.
    4. Bireyleri çesitli gruplara üye olmaya iten nedenleri tartisiniz.
    5. Liderlik ve liderin özelliklerim tanitiniz.
    6. Çesitli liderlik tarzlarinin tanimim yapiniz ve bireyler üzerindeki etkilerinin neler oldugunu açiklayiniz.
    7. Tutum ve önyargilarin tanimim yapiniz ve özelliklerim belirtiniz.
    8. Tutumlarin nasil degistiklerim ve nasil degistirilebileceklerim açiklayiniz.
    2. GENÇLIK DÖNEMI VE KIMLIK OLUSUMU
    a. Gençlik ve ergenlik terimlerinin tanitilmasi ve hu terimler bilimsel arastirmalarda verilen anlamlar
    b. Gelisimsel göre (ödev) kavrami
    c. Gençlik döneminin gelisimsel görevleri
    d. Geçis dönemi olarak gençlik ve ergenlik
    (1) fizyolojik degismeler
    (2) sosyal degismeler (statü, sosyal beklentiler, aile ve okuldaki degismeler)
    (3) psikolojik degismeler (duygular, kendiliden beklentiler, karar verme, meslek seçimi, sosyal beceriler vb.)
    e. Kimlik kavrami, kimlik olusumu
    (1) çocukluktan gençlige ve yetiskinlige geçis
    (2) kimlik arayisi, özdesim ve gelecek yönelisi
    (3) kimlik olusumu süreçleri
    (4) kimlik olusumu asamalari
    (5) kiz ve erkeklerde farkliliklar, kültürel sosyal etkiler l. Kimlik ve ruh sagligi iliskileri
    Amaç 66- Kimlik olusumu asamalari bilgisi.
    Davranislar
    1. Kimlik olusumundaki asamalari söyleme, yazma, (basarili kimlik çözümü. askiya alip bekleme dönemine girme, erken kapanma, kimlik karmasasi)
    2. Kimlik olusumunda çocukluk ve gençlik dönemlerinin rolünü kavrama.
    3. Kimligin distan verilen bir kisilik olmayip, bireyin kendi katkisiyla elde edildigim anlama.
    4. Kimlik olusumunda kendi sorumlulugunu üstlenebilmenin önemim belirtme.
    Amaç 67- Kimlik olusturma-ruh sagligi iliskisi bilgisi.
    Davranislar
    1. Kimlik olusturma ile ruh sagligi arasindaki iliskiyi belirtme.
    2. Basarili kimlik olusturmanin ruh sagligim olumlu yönde etkiledigim açiklama.
    3. Basarisiz kimlik olusturmanin ruh sagligina olumsuz yönde etkisini açiklama.
    ISLENIS:
    Bu bölümde, gençlik döneminin psikolojik açidan incelenmesi ve özelliklerim de almak amaçlanmaktadir. Bu dersi almak durumunda olan lise ögrencileri de "gençlik döneminde" kabul edilmektedirler. Kimlik olusumu yasam boyu süren ve degisik asamalardan geçen bir süreçtir. Kimlik olusumunun en kritik ve önemli olaylari ergenlik döneminde ortaya çikar.
    Bu konunun ögrencinin kendi çagma ait bir evrensel olaya yönelik olduguna dikkat çekilmeli ve bu derste ele alinacak alt basliklarin degisik biçimlerde ögrencilerin kendi hayatlarinda da yasanmakta oldugu belirtilmelidir. Bu bölümde özellikle ergenlik-gençlik geçisinin bir kriz dönemi olmadigi belirtilecek ve bu konudaki bilimsel çalismalar özetlenecektir. Gençlerin % 8Ü'e yakin bir bölümü hayatlarinda önemli bir sorun olmadigim belirtmekte. % 15 gibi bir bölümü basit günlük sorunlar belirtmekte ancak % 5"\ ciddi sorunlardan söz etmektedir. Bu yüzdeler toplumun diger yas gruplarindan elde edilen cevaplardan farkli degildir. Kamu oyunda var olan. gençlik ve ergenligi biraz "anormal, dengesiz" görme egiliminin gerçekleri yansitmadigi belirtilmelidir. Gençler, basinda veya kamu oyundaki yanlis degerlendirmelerin etkisiyle kendilerim anormal veya sorunlu olmalari kaçinilmaz insanlar gibi görmemelidirler.
    Her degisme, bir takim zorluklari, yeni sartlara uyum yapmanin sorunlarim da getirir. Bir dönemi hasariyla geçebilmek için bireyin yapmasi gereken isler, vermesi gereken kararlar vb. "gelisimsel ödevler" adiyla anilir.
    Kimlik olusumu dedigimiz olgunun, ayni zamanda insanin kendi potansiyelim gerçeklestirmesi oldugu belirtilmelidir. Kimlik olusturma sosyal prestiji olan mesleklere girmek demek degildir. Kimlik olusturma cabasi içindeki kisi. tutarli, kendi isteklerini ve potansiyelim gerçeklestirmeye çalisan ve bunu yaparken de baska insanlari ve birtakim önemli degerleri gözeten bir kisidir.
    Kimlik olusturmada basarili olan kisi yasamin güçlüklerine karsi direnebilir. duygularinda da kendinden memnun ve doyumlu olur. Basarili kimlik olusumu daha sonraki dönemlerde, (örnegin yetiskinlik ve yaslilikta) karsilasilacak zorluklarin daha kolay asilmasina katkida bulunur.
    Kimlik olusturmada (ve kisinin yasamindaki bütün sorunlar karsisinda) "sihirli çözümler" yoktur. Bu tür aldatici çözümler, kisiligi gelistirici degil, hapsedici ve daraltici etkiler yaparlar. Tekdüze ve otoriter toplumlarda kimlikler yukaridan biçimlendirilirse bunun ortaya çikardigi tekdüzelik (birbirine benzemek), görünüste rahatlik saglasa da. bireysel arayislari ve farkliliklari yok ederek. yaraticiligi azaltir. Bu anlamda, kimlik olusturma toplumdaki hosgörü Ile yakindan iliskilidir.
    Kimlik olusturma, yasamin bir döneminde olup biten bir olay degil, yasam boyu devam eden bir süreçtir. Kisi. daha önce yaptigi seçimleri, verdigi kararlari. yeni tecrübeler isiginda tekrar degerlendirerek özümler ve kendinde gerekli degisiklikleri yapar. Bu yüzden, kendini elestirebilmek ve gerektiginde degistirebilmek basarili kimlik olusturmak için gerekli özelliklerdir.
    Kimlik olusturan kisi. pasif bir alici degil, seçimleri ve kararlariyla kendini yönlendiren aktif bir kisidir. Çevresindeki çok sayida örnek arasindan, nasil bir insan olacagi, hangi meslege girecegi, hangi degerleri benimseyecegi konusunda örnekler alan ve bu seçimler arasinda uyum saglamaya çalisan bir kisidir.
    Ögretmen, ögrencilerin, kendilerine bazi sorular sorup. cevaplarim da sadece kendileri için yazmalarim isteyebilir. "Ben kimim, nasil bir insan olmak istiyorum. su anda nasil bir Insanim, nelerden hoslaniyorum, nelere inaniyorum, kendimi nasil bir insan olarak görüyorum, baskalari beni nasil bir insan olarak görüyor" gibi sorular baslangiç noktasi yapilabilir, ögretmen bu alistirmalari isim yazdirarak toplamamali. ögrencilerden birinin cevaplarim sergilememelidir. Ayni sekilde. ögrencileri kimlik olusturma asamalarina göre siniflandirmamalidir.
    Ögrenciler, özellikle meslek seçimi konusunda sikintilarim dile getirebilir. aile baskisindan veya üniversite giris sisteminden yakinabilirler. Bu yakinmalarin
    çogu haklidir. Dersin, ailelerin ve egitim sisteminin elestirisine dönüsmemesi için. bu gerçek sorunlarin kimlik olusturma ile iliskisin! kurabilmek gerekir, ögrenciler gördükleri eksikleri elestirmeye ve daha iyi kosullarin neler olabilecegim düsünmeye devam etmeli, ancak mevcut kosullar içinde yapabileceklerinin en iyisini yapmaya çaba göstermelidirler.
    Ayni sekilde, kiz ögrenciler. kendilerinin toplum ve aile tarafindan daha çok sinirlandiklarim hakli olarak ileri sürebilirler. Bunun bir kültür degisimi süreci oldugunu ve yakinmak yerine uzun donemdeki bir degismenin çabuklasmasi için neler yapilmasi gerektigim düsünmenin daha yapici olacagi belirtilebilir.
    Gelecegin anne bahalari ve yetiskinleri olarak bunlarin degismesine nasil katkida bulunabileceklerim düsünmeleri söylenebilir, ögretmen, anne babalarin sürekli suçlanmasina yol açacak bir tartisma yaratmamali, bu tür suçlamalarin hakli da olabilecegim, ancak o insanlari da kendi kimlikleri çerçevesinde anlamak gerektigim vurgulamalidir. Anne babayi anlamanin onlari degistirmek için iyi bir baslangiç oldugu, sert çatismalarin ise genellikle tam aksi etkiyi yarattigi söylenebilir.
    "Kimlik bunalimi" terimi yayin organlarindan genellikle degisik anlamlarda kullanilmaktadir. Sikinti, mutsuzluk ve kararsizlik belirtileri kimlik bunalimi oldugunu göstermeyebilir. Çünkü normal, saglikli kimlik olusturma süreci içinde de zaman zaman bu duygular yasanir.
    Terimler
    kimlik
    geçis dönemi
    kiriz dönemi
    özdesim
    kendiyle ilgili karar verme
    kimlik denemeleri
    model alma
    kestirme çözümler arayisi
    idealizm
    gençligin enerjisi
    gelisim dönemleri
    gelisimsel ödevler
    insanlararasi yakinlik, içtenlik
    yetiskin rolü
    çocukluk benligi
    kendini tanimlama ihtiyaci
    ideal benlik
    gerçek benlik sosyal benlik

    degerlendirme :
    1. Kimlik nedir tanimim yapiniz?
    2. "Gelisimsel ödevler" teriminden ne anliyorsunuz, örnekler veriniz.
    3. Gençlik döneminin gelisimsel ödevlerim siralayiniz ve her birini kisaca açiklayiniz.
    4. Kimlik ve özdesim arasindaki farklari ve benzerlikleri yaziniz.
    5. Kimlik gelisiminde var oldugu ileri sürülen asamalari siralayiniz.
    6. Erken kimlik kazanma (kapanma) döneminin özelliklerim, olumlu ve olumsuz yönlerim belirtiniz.
    7. "Askiya alma" adi verilen dönemin özellikleri nelerdir?
    8. Göç. yer degistirme ve çok hizli sosyal degisme durumlarinda kisilerin kimlik sorunlari neden ön plana çikar, tartisiniz.
    9. "Kimlik bunalimi" teriminden ne anladiginizi açiklay

  9. aydan_1
    Yeni Üye
    Teşekkürler

+ Yorum Gönder


psikoloji müfredatı,  lise psikoloji dersi müfredatı,  lise psikoloji müfredatı,  lıse 4 psıkolojı.dersı mufredatı,  psikoloji dersi müfredat programı