+ Yorum Gönder
Eğitim Arşivi ve Öğrenci odası Forumunda Ünlü Düşmesi Nedir Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Asel
    Bayan Üye

    Ünlü Düşmesi Nedir








    Ünlü Düşmesi Nedir

    Ünlü Düşmesi

    Ünlü düşmesi, Türkçe’de görülen bir ses olayıdır. Türkçede birkaç çeşit ünlü düşmesi vardır.


    Ünlü Düşmesi Nedir
    İkinci hecesinde dar ünlü bulunan iki heceli kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerindeki dar ünlüler genellikle düşer: ağız / ağzı, alın / alnı, bağır / bağra, bağrım, beniz / benzi, beyin / beynimiz, boyun / boynu, böğür / böğrüm, burun / burnu, geniz / genzi, göğüs / göğsün, gönül / gönlünüz, karın / karnı, oğul / oğlu; çevir- / çevril-, devir- / devril-.

    Bu ses olayı, kelimenin hece sayısının düşmesine neden olmaktadır. Bu ses olayına aynı zamanda “hece düşmesi” de denilmektedir. Genellikle organ isimlerinde gerçekleşmektedir.

    Ünlü Düşmesine Örnek :
    ağız / ağzı
    alın / alnı
    bağır / bağra, bağrım
    beniz / benzi
    beyin / beynimiz
    boyun / boynu
    böğür / böğrüm
    burun / burnu
    geniz / genzi
    göğüs / göğsün
    gönül / gönlünüz
    karın / karnı
    oğul / oğlu
    çevir- / çevril-
    devir- / devril-







  2. Asel
    Bayan Üye





    Ünlü Düşmesi nedir


    İki heceli olup birinci hecesinde geniş (a, e, o, ö), ikinci hecesinde dar ünlü (ı, i, u, ü) bulunduran bazı Türkçe ve yabancı kelimelere ünlü ile başlayan veya tek ünlüden oluşan bir ek getirildiğinde kelimenin vurgusuz hâle gelen ikinci hecesindeki dar ünlünün düşmesine hece düşmesi denir. Buna orta hece düşmesi de denir:

    Örnekler:
    ağız→ağzı, burun→burnu, koyun(bağır, döş)→koynuna, alın→alnı, oğul→oğlu, gönül→gönlüm, beniz,→benzi,
    ömür→ömrüm, cürüm→cürmü, hüküm→hükmü, fikir→fikri
    ileri-le-mek→ilerlemek, koku-la-mak→koklamak,
    kavuş-ak→kavşak, uyu→uyku, devir-→devril-

    Bazı durumlarda geniş ünlüler de düşebilir:
    nerede→nerde, burada→burda, şurada→şurda

    Bazı Arapça kelimelere (isim) yardımcı fiil getirildiğinde de hece düşmesi görülür:
    kayıp→kaybolmak, emir→emretmek, keşif→keşfetmek, sabır→sabretmek

    Gönülden gönüle, ağıza, buruna, babadan oğula örneklerindeki gibi ekte geniş ünlü varsa hece düşmesi olmayabilir.

    Oyunu, koyunu vb. hece düşmesi olmayan kelimelerdir.

    Özel isimlerde hâliyle hece düşmesi olmaz:
    Gönül’e, Ömür’ü


    Kurallar ve Örnekler

    →İkinci hecesinde dar ünlü ( ı,i,u,ü ) buluna kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıkları zaman ( vurgusu düşen orta hece ) ünlüsü düşer:

    Örnekler:
    Alın-ı→alnı, karın-ı→karnı, oğul-u →oğlu, boyun-u→boynu, akıl-ı→aklı, fikir-i→cisim-i→ cismi, gönül-ü→ gönlü, zülüf-ün→ zülfün ; ayır-ıl→ ayrıl-, çevir-e→ çevre, devir-il-→ devril-, sıyır-ıl-→sıyrıl-, kıvır-ım→ kıvrım, ayır- ıntı→ayrıntı, devir-e→ devre, yalın-ız→yalnız, yanıl-ış→ yanlış…

    →Et-,ol- yardımcı fiilleriyle birleşen birleşik kelimelerde de ünlü düşmesi olabilir:

    Örnekler:
    Sabır-et→sabret, şükür-et→şükret, kayıp-ol→kaybol, emir-et→emret, kahır-ol→kahrol-, hapis-et→hapset-..


    → -la / le ,-ar /-er…gibi bazı ekleri alan kimi kelimelerde de ünlü düşmesi olabilir:

    Örnekler:
    Yumurta-la→yumurtla-, sızı-la→sızla-, ileri-le→ilerle-, sızı-la→sızla-, koku-la →kokla-, uyku-la→uyukla-; oyun-a→ oyna; uyu-ku→uyku; sarı-ar-→sarar-…

    →Bazı birleşik kelimelerde yan yana gelen iki ünlüden biri düşer:

    Örnekler:
    Cuma-ertesi→cumartesi, Pazar-ertesi → pazartesi, sütlü-aş→sütlaç, güllü-aş → güllaç, kahve-altı→kahvaltı, ne-için → niçin, ne-asıl→nasıl, kayın-ana → kaynana…

    →Kimi şiirlerdeyse ölçüye uydurmak için bazı sesler düşürülür ve yerine ’ işareti konur:

    Örnekler:
    Karac’oğlan, n’eylersin…

    →Bazı durumlardaysa iki ünlü yan yana gelmediği halde ünlünün düştüğü görülür.Buna “ünlü aşınması” denir:

    Örnekler:
    Nere-de→nerde, ora-dan→ ordan, bura-da→burda, içeri-de→içerde…


    Ek Fiil Düşmesi ve İle’nin Ekleşmesi

    İsimlere gelerek onların yüklem olmasını sağlayan, basit zamanlı fiilleri ise birleşik zamanlı yapan i- fiili genellikle düşer:

    Örnekler:
    Gelmiş - i - di → gelmişti, sevimli – idi → sevimliydi(i/y)

    →Bağlaç olan ile ise ünsüzle biten kelimelere başındaki i’yi düşürerek; ünlüyle bitenlereyse i’sini y’ye dönüştürerek birleşir ve ek haline gelir. (ÖSS sorusu!)




+ Yorum Gönder