+ Yorum Gönder
Eğitim Arşivi ve Okul ve Eğitim Forumunda Kış uykusuna yatan hayvanlar Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Ziyaretçi

    Kış uykusuna yatan hayvanlar








    kış uykusuna yatan hayvanlar







  2. HARBİKIZ
    Moderator





    Kış Uykusu Nedir ?


    Kış Uykusu

    Kış Uykusu, ağır kış koşullarına dayana*bilmek ve yiyecek bulma güçlüğünden kaç*mak için bazı hayvanların başvurdukları bir uyarlanma yöntemidir. Kışı geçirmek üzere sıcak ülkelere göç etmeyen sıcakkanlı hayvan*ların bir bölümü havalar ısınıp yiyecek bollaşıncaya kadar çok derin bir uykuya yatar.
    Kışın soğuğuna ve elverişsiz çevre koşulla*rına göğüs germek aslında bütün canlılar için önemli bir sorundur. Ağaçlardan çoğunun yapraklarını döktüğü, bitki tohumlarının ve böcek yumurtalarının toprağın altında havala*rın ısınmasını beklediği bu mevsimde hayvan*lar da bahar ya da yaz aylarındaki kadar hareketli değildir. Çoğu yuvasına ya da koru*naklı bir yere sığınarak kışı yarı uyuşuk durumda geçirir. Ama bu gerçek anlamda bir kış uykusu değildir. Çünkü gerçek kış uykusu*na yatan hayvanların neredeyse ölüm kadar derin olan uykusu normal uykudan çok farklı*dır. Her iki uykuda da vücutta temel olarak aynı değişiklikler gözlenmekle birlikte, uyku durumunun daha uzun süreli olabilmesi için kış uykusunda bu değişikliklerin etkisi çok daha derin ve kalıcıdır. Hayvanın vücut sıcak*lığı hemen hemen çevre sıcaklığına eşit olun*caya kadar düşer. Kalbin, akciğerlerin ve öbür organların çalışması için çok az enerji tüketileceğinden solunum ve kalp atımları iyice yavaşlar. Vücutta depolanmış olan yağ*ların yakılarak enerjiye dönüşme süreci de normalden çok daha yavaştır. Baharda hava*lar ısınmaya başlayınca kış uykusundan uya*nan hayvan yuvasından ya da barınağından dışarı çıkarak normal yaşamına döner. Eskiye oranla çok zayıflamış, ama güçsüz düşmemiş*tir; baharla birlikte hemen üreme mevsimine girer. Yaz sonunda ya da güz başında da yeni bir kış uykusuna hazırlanmak üzere iki üç hafta boyunca çok fazla beslenerek yeniden yağ depolamaya başlar.
    Memeliler arasında yalnızca kemiriciler, yarasalar ve kirpi, köstebek gibi böcekçiller gerçek kış uykusuna yatarlar. İçlerinde en uykucuları da marmot (dağsıçanı) ile kakırcadır. Bu küçük kemiricilerin bazı türleri yılın yedi sekiz ayını uykuda geçirir. Örneğin kakırca sonbaharda o kadar çok yer ki, kısa sürede bol bol yağ depolayıp şişmanlar. Hava sıcaklığı yaklaşık 8°C'ye kadar düştüğünde de kuyruğunu başının ve sırtının çevresine do-layıp ön ayaklarını yanaklarına dayayarak yusyuvarlak bir top haline gelir. Sonra, içine ağaç kabuğu parçacıkları ile yapraklan döşe*yerek hazırladığı yuvasında derin bir uykuya dalar. Uykuda olduğu sürece hiçbir şey ye*mez; yalnızca vücudunda depoladığı yağları yakarak yaşamını sürdürür.
    Kakırca, marmot ve Avrupa kirpisi gibi bazı memeliler kış uykusuna yatmak için genellikle donma çizgisinin altına kadar inen derin bir oyuk kazıp toprağın altına gömülür*ler. Oyuğun içindeki havanın sıcaklığı donma derecesine kadar düştüğünde kısa bir süre için uyanır ve vücut sıcaklıklarını yükselterek donmaktan kurtulurlar. Yeniden uykuya geç*meden önce de genellikle toprağın daha derin ve sıcak yerlerine ulaşabilmek için oyuklarını biraz daha kazarlar. Yarasaların kış uykusuna yatmak için seçtikleri yerler özellikle mağara*lar, eski yapılar ve ağaç kovuklarıdır. Bu arada bazı yarasa türlerinin zaman zaman uyanıp kış gecelerinde uçuştukları görülebilir.
    Kemiriciler, böcekçiller ve yarasalar dışın*daki bazı memeliler, özellikle ayılar da hava*lar soğuduğunda derin bir uykuya dalarlar. Ama bu hayvanların vücut işlevleri gerçek kış uykusuna yatanlarınki kadar yavaşlamaz; vü*cut sıcaklıkları da yalnızca birkaç derece düşer. Aynı biçimde sincaplar, kokarcalar ve gelengiler de yılın en soğuk dönemlerinde günlerce uyuyabilirler; ama hava birkaç dere*ce ısındığında uykularına ara vererek hemen hareketlenir, sonra soğuklar başlayınca yeni*den uykuya dalarlar.
    Ilıman iklimli bölgelerde yaşayan sürün*genler ve amfibyumlar gibi soğukkanlı hay*vanlar da kışı genellikle yarı uykuda geçirir*ler. Memelilerin gerçek kış uykusundan çok farklı olan bu uykuya yatmak için kurbağalar yerdeki oyukların içine girer ya da göllerin dibindeki balçıkların arasına gömülürler. Yı*lanlar ise topraktaki çukurlara, kaya yarıkla*rına ve küçük mağaralara sığınarak birbirleri*ni ısıtmak için üst üste çöreklenirler. Böcekle*rin çoğu kışı yumurta, larva ya da pupa evresinde geçirir. Bazı kelebek*ler de kışın ağaç kovuklarına, kütüklerin altına, hatta evlerin içine saklanırlar.
    Bilim adamları bazı hayvanların neden kış uykusuna yattıklarına bugün bile tam bir açıklama getirememişlerdir. Hayvanı böyle bir uykuya zorlayan temel nedenler kuşkusuz yaşadığı bölgedeki dondurucu soğuklar ile yiyecek kıtlığıdır. Havalar İsınmadıkça yiye*cek bulma şansı olmayan hayvanların çoğu bu elverişsiz koşullarda açlıktan ölmemek için kış uykusuna yatmak zorundadır. Ne var ki bu durum, kışların çok soğuk geçmediği ve yiyeceğin her mevsimde bol olduğu bölgeler*de yaşayan marmotların neden kış uykusuna yattıklarını açıklayamaz. Büyük olasılıkla bu hayvanların vücutlarında gelişen bazı kimya*sal değişiklikler kış uykusunun programlan*masında önemli bir rol oynar.
    Sıcak ülkelerde yaşayan bazı hayvanlar da yılın en sıcak ve kurak dönemlerinde bu elverişsiz koşullara göğüs gerebilmek için uykuya yatarlar. Bu uyarlanma yöntemine de yaz uykusu denir.




  3. Zühre
    Devamlı Üye
    Kış Uykusuna Yatan Hayvanlar Nelerdir

    Kış Uykusu; bazı hayvanların, kış aylarında, daldıkları uyuşuk haldir. Aylarca süren bu uykunun, normal zamanlardaki uykudan farkı, hayvanların aynı zamanda bazı değişmelere uğramalarıdır. Bu değişmeler o hayvanın, kışın şiddetli soğuğuna, yiyecek bulmak zor olduğundan açlığa dayanabilmesini sağlar. Kış uykusuna yatan bir hayvanın ölüden farkı yok gibidir, çünkü uzun bir süre, yani kış boyunca hayatla ilgisi kalmaz.

    Hayvanların kış uykuları, cinslerine göre değişik özellikler gösterir. Genel olarak, kış uykusuna yatan bütün hayvanlar, soğuk bastırır bastırmaz kuytu bir yere çekilirler. Bu sırada hayvanların vücudunda bazı değişmeler olur: Hareketleri ağırlaşır, şişmanlarlar, gürültüden kaçarlar, uyuşurlar.

    Kış uykusuna yatan hayvanlar, uykuları sırasında hemen hemen hiç soluk almazlar ve kalpleri çok az atar. Bu yüzden, kış uykusundaki bir hayvan, birdenbire ve şiddetle uyandırılacak olursa ölebilir. Uykudayken, hayvanların vücut ısıları çok düşüktür, hatta bazılarında bu ısının, çevrenin ısısına eşit olduğu görülmüştür. Hayvan kendisini çevrenin düşük ısısına göre ayarlamış olduğu için, kış ortasındaki sıcak bir günde, ısının yükselmesi onu uyandırabilir. Yalnız, hayvanların kış uykusundan uyanmalarına, ısının değişmesinden çok, acıkmalar sebep olur, çünkü uyku sırasında hayvan, vücudunda yazdan birikmiş olan yağı kullanır, bu yüzden, kışın sonunda ağırlığının aşağı yukarı üçte biri eksilmiş olur.

    Kış uykusundan uyanan hayvanlar tembel, uyuşuk olurlar. Yiyecek bulup karınlarını doyurmaya başladıktan sonra, kısa bir süre içinde eski kilolarını, kuvvetlerini bulurlar, normal hayatlarına dönerler.

    Kış Uykusuna Yatanlar


    Kış uykusuna yatan hayvanların çoğu ot yiyenlerdir. Yuvaları toprak altında, ya da oyuklarda olan hayvanlar genel olarak kış uykusuna yatarlar. Çok soğuk iklimli yerlerde yaşayan hayvanlar kış uykusuna yattıkları halde, bunların sıcak ülkelerde yaşı-yanları kış uykusuna yatmazlar.

    Böceklerin çoğu, tırtılların yaptığı gibi, ya kuru yaprakların, ya da toprağın altına girerek kış uykusuna yatarlar. Birçok kelebekler, güveler vücutlarının etrafına sert bir kabuk (koza) örerler, bunun içinde uykuya çekilirler. Öte yandan, kelebeklerin bazı cinsleri kışı bir böcek şekline girerek, ağaç kabuklarının içinde geçirirler. Bu kelebeklerin çoğu, kışın sıcak günlerinde uykularından uyanıp dışarı çıkarak güneşlenir, hava soğuyunca yeniden loş köşelerine çekilirler. Bu çeşit hayvanların diğer bir örneği de hanımböceğidir. Yalnız, hanımböceğinin ötekilerden farkı şudur: Bunlar tek başlarına değil, yüzlercesi, hatta binlercesi bir araya gelerek kış uykusuna yatarlar.

    Balıklar arasında da, tatlı su balıklarından olan sazan balığı gibi, bir çeşit kış uykusu hali geçirenler vardır. Sazan balığına kışın bir durgunluk gelir. Suyun dibinde bir köşeye çekilir, bütün kış boyunca hemen hemen hiçbir şey yemez. Bir çeşit pisi balığı, kayabalıklarından olan kurbağa balığı da kışın kıyıya daha da yaklaşarak kendilerini denizin dibindeki çamura gömerler ve böylece kış uykusuna yatarlar.

    Kurbağalar genel olarak bulundukları havuzlardaki, göllerdeki, su birikintilerindeki taşların altına gizlenirler, kışı burada uyuyarak geçirirler, yavruları ise çamura gömülerek kış uykusuna yatarlar. Kurbağaların ayrıca, toprağı oyarak meydana getirdikleri çukurlarda, ağaç kovuklarında kış uykusuna yatan cinsleri de vardır.

    Yılanlar, kış uykularını yer oyuklarında, kayaların arasındaki inlerde, kovuklarda geçirirler. Yılanların kış uykusu için seçtikleri bu yuvalar, bazen dört, beş metre kadar derinlikte de olabilir. Yılanların bulduğu kovuklar yeteri kadar büyük olursa, buralara on, yirmi, hatta bazen yüz tanesi birden dolarak kıvrılırlar, kışı üst üste geçirirler.

    Kuşlar, kışın, çoğunlukla ya yuvalarına çekilirler, ya da sıcak ülkelere göç ederler. Yalnız, kışın tembelleşen, durgunlaşan, hatta zaman zaman uykuya dalarak uzun bir süre uyanmadan yatan kuşlar da vardır.

    Memeli hayvanlar arasında kış uykusuna yatanların başlıca örneği bir çeşit dağ sıçanlarıdır. Bu hayvanlar kış uykularını, yerin bir, bir buçuk metre altında kazdıkları bir çukurda geçirirler. Dağ sıçanlarından başka, hiç uyanmadan dört ayla yedi ay arası sürekli uyuyan hayvanlar arasında sincaplar, bazı fare ve sıçan cinsleri de vardır.

    Kış uykusuna yatanlar, her taraf kar altında kaldığı sürece besinlerini bulmaktan aciz olanlar, önceden tohum, meyva kurusu, ot gibi durmakla bozulmayacak besin maddelerini toprak altındaki kovuklara gömerek saklamasını bilmeyen hayvanlardır.

    Ayılar, kışın sürekli olarak uyuyan hayvanlardan değildir. Ancak, çok soğuk bölgelerdeki ayıların dişileri, kış gelince inlerine girerler, haftalarca, hatta aylarca karların altında uyurlar. Bunlar ancak yavrulayacakları zaman uykudan uyanırlar, kış süresince bir daha uyumadan yavrularını beslerler. Porsuklar ise kışın yalnız çok soğuk günlerinde bir süre için uykuya yatarlar.

    Kış uykusuna yatan hayvanların kimisi havanın ısısı tehlikeli bir şekilde düştüğü zaman fazla soğuktan uyanır, çıkar dolaşır, böylece biraz ısındıktan sonra yeniden uykuya yatarlar. Ancak, bunu hissedemeyecek kadar derin uykuda olanlar ölebilir.

    Serbest oldukları zaman kış uykusuna yatan birçok hayvanlar, hayvanat bahçelerinde bulunuyorlarsa kışı uyumadan geçirirler.





+ Yorum Gönder


kış uykusuna yatan hayvanlar,  köstebek kış uykusuna yatar mı,  kış mevsiminde hayvanlardaki değişiklikler,  kışın hayvanlardaki değişiklikler,  kelebekler kış uykusuna yatar mı,  kış mevsiminde canlılardaki değişiklikler