+ Yorum Gönder
Türk Tarihi ve Türk kültürü Forumunda türk milliyetçiliğinin oluşumu Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Harbi @ kız
    Bayan Üye

    türk milliyetçiliğinin oluşumu








    türk milliyetçiliğinin oluşumu


    Türkçülük, İslamcılık, Batıcılık eğilimlerinin ayrım çizgileri kadar kendiaralarındaki geçişleri, süreklilikleri, ortak paydaları da tespit etmektehassas bir kitap. Kavramların, söylemlerin ve tarih-coğrafya malzemesininuğradığı problematik değişimi göstermesi (örneğin 'Anadolu'nun "vatan"olarak değerlendirilmesi' sürecine dikkatimizi çekmesi), bu konudakişematik ayrımların yol açtığı vulgarizasyon karşısında kitabı benceözellikle değerli kılıyor. Ali Engin Oba'nın kitabının ise önceliklekuramsal bir maluliyet taşıdığını söylemeliyim. Yaklaşımı, özcü-organistbir bakışın damgasını taşıyor: Milliyetçiliği modern bir oluşum olarakayırdetmektense, ezeli bir milli varlığın 'kendini' bulmasının hikayesigibi anlamaya yatkın. Böyle olunca, örneğin İslam-Türk tarihinin veOsmanlı İmparatorluğu'nu "Türklerin benliğini yitirmesi" olarakyorumlayarak, 'erken dönem' Kemalizmin veya 'müfrit' Türkçülüğün bakışaçısına yaklaşabiliyor. Bu kitabın yararlanılabilecek iki yanı var bence.Birincisi, Osmanlı'nın son döneminde Türk milliyetçiliğinin tekevvünüsüreciyle ilgili derlediği bolca malzeme. İkincisi, analitik açıdan güçlübir şekilde işlenmiş olmasa da, Balkan milliyetçiliğinin müşevvik rolüne dikkat çekmesi.
    'Ara -sıcaklar': Dönem, akım, kurum monografileri
    Belirli bir döneme veya oluşuma akıl erdirmek için, sözkonusu oluşumunveya dönemin bir kesitini incelemek iyi bir yoldur. Malum, şeytanayrıntıda gizlidir- ayrıntılar işin içine hem 'sahicilik' hem de eğlencekatar. "Modern Türkiye"nin tarihiyle ilgili böyle dip köşe çalışılmayı bekleyen nice konu var.Bu bölükte ele aldığım kitaplardan, Yusuf Sarınay'ın çalışması,dönemden/konudan ilgili çok iyi bir kesit almış (biopsi başarılı); ayrıntıişçiliği bakımından da memnun edici. Türk Ocakları'yla haşır neşir olan bubüyük-orta ölçekli kitap, bence memleketin yakın tarihiyle ilgili sonyılların en iyi çalışılmış monografilerinden birisi. Türk Ocakları örneği,Türkiye Cumhuriyeti'nin milliyetçiliği ile ona öngelen milliyetçi akımlar arasındaki süreklilikleri ve kopuşları görmek için çok elverişli -dahaönemlisi, sürüyor mu kopuyor mu emin olunamayan fikirleri ve tutumları,velhasıl resmi T.C. milliyetçiliğinin muğlaklıklarını, dengesizliklerini,kararsızlıklarını, iki-yanlılıklarını görmeye çok elverişli. Sarınay, TürkOcakları'nın, buralarda ırkçı-etnisist bir milliyetçilik anlayışının boyatışına, bu anlayış ve tasavvurların (herhangi bir anlayış ve tasavvurun)devletten görece özerk ('sivil') seyrine rıza göstermeyen totaliter politikanın gereği olarak kapatıldığını savunuyor. Bu fikriyat vehissiyata, onları (Halkevleri çatısı altında) resmi denetim altınaalmaktan öte bir tahdit getirilmemiştir. Türk Ocakları'na bakıp, resmi Türk milliyetçiliğinin her vakit zuhur edebilen soycu-sopçu yüzünü 'ergen' haliyle görmek mümkün.Masami Arai'nin Jön Türk Dönemi Türk Milliyetçiliği incelemesi,milliyetçiliğin analizinde önem verdiğim bir noktanın açığa çıkmasıbakımından faydalı. O nokta, milliyetçiliğin her ülkede, vatandaşlık/vatantemeline dayalı hümanist-evrenselci model ile ezeli-ebedi bir kültürelsoyçizgisi tasarımına dayalı özcü-etnisist modelin çatışması vebireşimiyle teşekkül ettiğidir. (İlk modelin Batı Tipi, ikincisinin DoğuTipi diye basite indirgenmesini ise benimsemiyorum. Masami Arai'nin galibabuna pek itirazı yok.) Arai Türk milliyetçiliğinin oluşumunu, işte tam dabu iki modelin yanyana ve içiçe durduğu bir evrede büyüteç altına alıyor. Ayrışma- ve bireşim-öncesi bir evre bu: Muğlaklıklar, tutarsızlıklar, bunabağlı olarak da 'saf' (her iki anlamda) fikirler serapaOsmanlılık-Türklük-İslamlık kimlikleri arasındaki binamaz kalınan bu"Osmanlı vatanseverliği" evresine, yazarın önerdiği üzere, modern Türkmilliyetçiliğinin ve milli devlet projesinin öncülü olarak bakmak daimazihin açıcıdır. Bu süreklilik çerçevesinde, bir milli kimlik tasarımıolarak (Yeni) Osmanlılığın, etnik Türklük ile vatandaşlık bağı anlamında"Türk olmak" arasında salınan modern "Türk" milli kimliğini doğurmaya ne denli müsait bir kimlik projesi olduğu, kitabın bence en dikkate değer bulgusu (keşif demiyorum).Baskın Oran'ın Atatürk Milliyetçiliği kitabı, aslında bu kitap bölüğündeboy sırasını biraz bozuyor. Genel kitaplar bölüğüyle 'ara sıcaklar'arasında bir yerde duran bir kitap bu. Bence bu incelemeye düşülecek







  2. Harbi @ kız
    Bayan Üye





    kayıt, "resmi ideoloji dışı" değil, "resmi ideolojinin kıyısında"altbaşlığıdır. Zira netice itibarıyla kitap, 1970'lerden beri resmi devletideolojisinin kıyısına itilmiş bulunan sol-Kemalist görüşü yansıtıyor:Yani Atatürk milliyetçiliğinin, ırkçı ve yayılmacı olmayan,hümanist-evrenselci (Batılılaşmacı), üstelik ilaveten anti-emperyalist bir 'medeni' milliyetçilik biçimi olarak müdafaasını yapan görüşü Fakathakkını teslim etmek için şunu da eklemek lazım: Kitap, resmi ideolojinin'sahih' biçiminin kendisi olduğu iddiasıyla, bu ideolojinin 1960'lardanberi geçirdiğini düşündüğü dönüşümü eleştiren vasat Kemalizmin apolitikilmihaliyle kıyaslanmayacak kadar da ciddi ve soğukkanlı. Atatürkmilliyetçiliğinin anılan bütün şiarlarını, sorunsallaştırarak, veya enazından sorunsallaştırmaya açık okuyucudan gizlemeyerek ortaya koyuyor. Bubakımdan, Baskın Oran'ın (ki kendisi hocamdır) incelemesi, resmiideolojinin kıyısındaki sol-Kemalizmin de kıyısında duruyor!
    Modernleşme ve Milliyetçilik
    Milliyetçiliği bir modernleşme vetiresi (yolu) olarak inceleyen sosyolojikbakış, kuru ve itikadi Ziya Gökalp tesfirlerini saymazsak (tabii kisaymayacağız!), yine düşünsel iskana açılmamış bir saha olarak karşımızdaduruyor. Bu sahadaki iki kitap, bu nedenle özel bir değer kazanıyor. Suavi Aydın'ın kitabı, aslında aynı zamanda 'genel' kitaplar arasında da elealınabilecek ve rahatlıkla onlarla aynı işi görebilecek bir kitap. Onlarafaik olarak, Türk milliyetçiliğinin oluşumunu Cumhuriyetin ilk onyıllarınakadar uzatıyor. Kuramsal açıdan, "ırk", "etni", "millet", "ulus" vb.kavramların farklarını es geçmeyen antropolog hassasiyetiyle 'güvenveriyor'. Kitap, Türk milliyetçiliğinin oluşum süreciyle ilgili, 'genel'çalışmalarda ihmâl edilebilen birçok hususiyetin altını çiziyor. Türkmilliyetçiliğinin Balkanların yanı sıra Ortadoğu bağlamındadeğerlendirilmesi gereği; (Şerif Mardin'in de gösterdiği gibi) İslammodernizmiyle milliyetçilik arasındaki kuvvetli bağ; Rusya kökenlimilliyetçi aydınlarla Osmanlı aydınları arasındaki (toplumsal ve düşünsel)farkın ehemmiyeti. Suavi Aydın'ın, Cumhuriyet döneminde milliyetçiliğinayrışan vektörleri olarak Anadolucu, Orta Asyacı ve uygarlıkçı tutumları kategorileştirmesini de,biraz daha tartışmaya muhtaç olmakla beraber gayet verimli buluyorum.Süleyman Seyfi Öğün'ün -tümü doğrudan milliyetçilikle ilgili olmayan-denemeleri içinde bazıları, Türk milliyetçiliğinin analiziyle ilgili özgünkatkılar içeriyor. Bu katkılar, dini (İslami) ideoloji ile milliyetçilikarasında (çözülmemiş ve çözümlenmemiş) bağın vurgulanmasındabillurlaşıyor. Bu bağlamda Öğün'ün "Türk-İslam Sentezi"ni, 'sıkı' bir öğreti olmaktan öte, İslam(cılık) ile milliyetçilik arasındaki münasebetve nisbet kurmaya dönük asırlık 'debelenmenin' süreği olarak incelemesi,önemli bir nokta. Bir başka yazı, bu vadide ilk debelenenlerden Ahmed Ağaoğlu'nun fikriyatını inceliyor. Öğün'ün doktora tezinin ve ilkkitabının konusunu teşkil eden Nurettin Topçu'nun fikriyatı üzerine bir değinme de aynı bağlamda yerini alıyor. Beri yandan, "Modernite,Liberalizm ve Milliyetçilik" başlıklı makale ise, gerek soy milliyetçiler gerekse soy liberallerce a priori zıtlaştırılan liberalizm ilemilliyetçiliğin ilişkiselliğini vurgulayan önemli bir kuramsal hatırlatma.
    Üç değerli monografi
    Biyografik monografileri hem çok öğretici ve tasvir edici, hem de okumasıçok zevkli bulurum. Türk milliyetçiliğinin, Osmanlı-Türk-İslam kimlik inşanebulasından, Cumhuriyet ideolojisi çerçevesindeki milli doktrine inkılapediş sürecinin üç kritik figürünü konu alan monografilerimiz, bu kanaatidoğruluyor. Ziya Gökalp, Yusuf Akçura ve Tekinalp üzerine yazılmış bueserler, doğrusu, konumuzu ihata etmek açısından rahatça 'genel'kitaplarla rekabet edebilecek kadar kuvvetliler. "Türk milliyetçiliğininoluşumu" konusunu tedris eden bir hoca olsam, bir 'genel' kitabın refakatinde mutlaka bumonografilerden birini 'okutmayı' seçerdim. (Hatta bunları asıl, 'genel' kitabı refakatçi sayardım.)Yukarıda ele aldığım kitapların da bir kısmının saptadığı üzre, T.C'ninresmi milliyetçilik ideolojisinin, Gökalp-Akçura gerilimi ekseninde teşekkül ettiği söylenebilir. Ziya Gökalp




+ Yorum Gönder