+ Yorum Gönder
Türk Tarihi ve Türk kültürü Forumunda Üçgen Dağın Türk Yazıtı Hakkında Orjinal Bilgi Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Mine
    Devamlı Üye

    Üçgen Dağın Türk Yazıtı Hakkında Orjinal Bilgi








    Üçgen Dağın Türk Yazıtı Hakkında Orjinal Bilgi


    Üçgen Dağın Türk Yazıtı (Gurvaljin Uul), bugün Moğolistan Halk Cumhuriyetinin Bulgan Aymag bölgesinin sınırları içinde, Gurvanbulag Sum'un 17 km güneydoğusundaki Gurvaljin Uulda (1176 m yükseklik) bulunmaktadır. Yazıt, 130-103 x 98-92 cm boyutundaki granitten bir kaya üzerine yazılmıştır. Yazıt başka bir yere (bir anıt mezara) götürülmek üzere burada hazırlanmıştır. Yazılı olduğu granit kaya parçası, üçgen şeklindeki bir dağın eteğinde bulunduğundan, Moğol bilginlerce Gurvaljin Uulın Türeg Biçes (Üçgen Dağın Türk yazıtı) diye adlandırılmıştır. Gurvaljin sözcüğü Moğolcada "üçgen", uul ise, "dağ" anlamına gelir. Yeri O. Namnandorj tarafından saptanan yazıt üzerinde ilk yayınlar Moğol ve Rus bilginlerce yapılmıştır. Türk bilginler ise, yazıtı "Gürbelçin Yazıtı", "Gürbelcin Yazıtı", "Gürbelçin Abidesi", "Gurbalcin Yazıtı", "Gurvaljin Yazıtı", "Gurvaljin Uul Yazıtı" biçiminde adlandırmışlardır. Fakat bu şekilde adlandırılmasıyla "üçgen yazıtı" anlamına gelmektedir. Oysa yazıtın adı, Moğolcada "Gurvaljin Uulın Türeg Biçes" sözcük kümesiyle karşılanmıştır. Bu sözcük kümesinin Türkçedeki karşılığı "Üçgen Dağın Türk Yazıtı" şeklindedir. Dolayısıyla, bu Eski Türk yazıtının Üçgen Dağın Türk Yazıtı diye adlandırılması daha uygun olacaktır.






    Kimi bilginler yazıtın 3 satırdan, kimi bilginler ise 1 satırdan oluştuğunu belirtmişlerdir. Yrd. Doç. Dr. Cengiz Alyılmaz tarafından yapılan incelemede yazıtın, 130-103 x 98-92 cm boyutundaki granit blokun 70 cmlik bir alanına 13 harfle, 1 satır hâlinde ustaca kazındığı, 8 cm büyüklüğündeki 15 karakterden oluştuğu, yazılı yüzeyin 16 cm üst tarafında Uygur dönemine özgü iki damganın bulunduğu belirlenmiştir. Bu karışıklık, Türkiyede yazıt hakkında ilk kez bilgi veren, yazıtın estampajlı görüntüsünü yayımlayan ve yazıtın 3 satırdan oluştuğunu kaydeden Hüseyin Namık Orkun'dan kaynaklanmaktadır. Hüseyin Namık Orkunun Samoiloviç'ten alıp "Eski Türk Yazıtları" adlı yapıtına koymuş olduğu estampajlı görüntü, yazıtın özgünüyle uyuşmamaktadır. Çünkü yazıtın özgününde 1 satır olan metin, Samoiloviçin yayınında 3 satır halinde yer almaktadır. Hüseyin Namık Orkunun yapıtını esas alan başka bilginlerin, yazıtın 3 satırdan oluştuğunu kaydetmelerinin nedeni de budur.





    Üçgen Dağın Türk Yazıtı (Gurvaljin Uul Yazıtı), bugün özgün yerinde ve açık alanda koruma ve örtü olmadan durmaktadır. Yazıtta hem geçen tarihî süreçten hem de açık alanda, örtüsüz ve korumasız biçimde durmasından kaynaklanan yıpranma ve aşınma vardır.

    Üçgen Dağın Türk Yazıtı'nda bulunan ibare şudur:



    Tengri Kulı, Bitidim


    Bu ibare, günümüz Türkçesi ile "Ben Tanrı kulu, yazdım." anlamına gelmektedir.

    Yazıttaki bu ibare, Kaşgarlı Mahmud'un anlatmış olduğu Kulbak adlı Eski Türk erenini akla getirmektedir. Kaşgarlı Mahmud, Divan-ı Lugaat-it Türk adlı eserinin Kulbak maddesinde, Kulbak adının bir Türk ermişinin adı olduğunu kaydeder. Kulbak, Balasagun Dağları'nda taşlara Tengri kulı Kulbak diye yazardı. Kulbak, bu yazıyı kara bir taşa yazdığında yazı ak olur, ak bir taşa yazdığında ise yazı kara olurdu. Kaşgarlı Mahmud, Kulbak hakkında bu bilgileri vermektedir.







  2. Zahra
    Üye





    Divanı Lügatit Türk te Kaşgarlı Mahmud tarafından söz edilen Üçgen Dağı, bu eser yazıldıktan binlerce yıl sonra Rus Bilginler tarafından Moğolistan da keşfedildi. Granit bir kaya parçası olan bu yazıt Üçgen şeklinde olduğundan dolayı bu ismi almıştır.




+ Yorum Gönder


türk üçgeni hakkında bilgi,  kulbak bilge kimdir,  üçgen dağın türk yazıtı,  üçgen dağın türk yazıtı kime