+ Yorum Gönder
Tarih Arşivi ve Türk Tarihi Forumunda Azerbaycana yerleşen türk boyları Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Harbi @ kız
    Bayan Üye

    Azerbaycana yerleşen türk boyları








    Azerbaycana yerleşen türk boyları



    Azerbaycan’ın Türkleşmesi Türk boylarının buraya gelip yerleşmesiyle mümkünolmuştur. Türklerin Azerbaycan’a gelip yerleşmeleri çok eski zamandan başlamış ve 16.yüzyıla kadar devam etmiştir. Kuzey Azerbaycan müellifleri, hele son zamanlarda bukanaate varmışlar ki Azerbaycan tâ eskiden Türklerin yurdu olmuş ve sonradan gelenTürkler de bunlara karışarak yerlileşmişlerdir. Hata bazıları (Mahmut İsmailov vb.) eskiTürklerin veya Prototürklerin önce Ön Asya’da oturduklarını ve şayet oradan Orta Asya’ya göçtüklerini yazıyorlar. Mesela, rahmetli Aydın Mehmedov (1989), TofikHacıyev ve Nizami Hudiyev (1990) kendi kitaplarında bazı Sümer-Türk sözlerininbenzerliğine değinerek Sümer uygarlığının oluşumunda Türk soyunun doğrudan veyaherhangi bir vasıtayla iştirak ettiğini yazıyorlar. Bu hususta Türk bilginlerinden Prof.Osman Nedim Tuna uzun süre araştırmadan sonra 150’den çok Sümer sözünü sistemlişekilde fonetik değişmeleri izlemekle Türk sözleriyle karşılaştırmış ve eski dönemdeSümer-Türk dillerinin arasında ilişki olduğunu göstermiştir (N. Tuna 1990). 20. yüzyılınbaşlangıcında F. Hommel, Sümer-Türk dillerini karşılaştırarak incelemiş, Sümer dilininde Altay dillerinden olduğu kanaatine varmıştır. Ünlü çağdaş Kazak bilgini OlcasSüleymanov da Sümer-Türk dillerini karşılaştırarak tetkik ederek, 60 kelimede yakınlıkolduğunu tespit etmiş ve sonuçta Sümer diliyle eski Türk dili arasında kültürel bağlılık veilişki olduğunu kanıtlamaya çalışmıştır (Süleymanov 1992). Y. B. Yusufov ve Z. VelidiTogan gibi birçok müellif, Herodot, Bizans müellifleri Menander Feonan ve FeofilaSimokattadan naklen Sakaların hâkim kesiminin Türk olduklarını yazmaktadırlar.Sakalar MÖ (7-6) doğudan batıya gelerek Azerbaycan ve Kafkasya’da Sakaİmparatorluğunu kurmuşlar ve Alp Ertunga (Efrâsiyab) da onların hakanı olmuştur. Persimparatoru Kûroş da Ceyhun (Amuderya) nehri kıyısında Sakalarla savaşırken Tomirisonların kraliçesi olmuştur (V. Togan 1984; Kafesoğlu 1984). Sakalardan sonra Türkboyları değişik adlarla Orta Asya’dan batıya, Kafkasya ve Azerbaycan’a gelmişler.Bunlardan Hunlar, Bulgarlar, Sarı Ogurlar Miladın ilk asırlarında bu bölgeye gelipyerleşmişler. Bu boyların göç tarihleri ile ilgili müelliflerin kayıtları farklıdır. Örneğin, 5.yüzyılda yaşayan Ermeni müelliflerinden Musa Horen ve Abbas Katina’nın yazdığınagöre, Bulgarlar Milattan 200 yıl önce Kafkasya’da yaşıyor ve onlara On Oğur dadiyorlarmış.Batılı müelliflerin yazdıklarına göre, Hunlar 4-5. yüzyılda Orta Asya’dan batıya ve Azerbaycan’a doğru gelip hükümet kurmuşlar. Balasagun şehri de (Aras’ın güneykıyısındaki Muğan’da) onların merkezi olmuştur (Grosset 1969). Bugün Hunları bütün Avrupa müellifleri Türk sayıyorlar.

    azerbaycan turk.jpg

    Hunlar kuzey Azerbaycan’da (Ablan) diğer Türkboylarıyla birlikte konfederasyon kurmuşlardır. Koksayan, Varaşili (Odinlerden) eskiErmeni kaynaklarına dayanarak şöyle yazmıştır:5. yüzyılın sonlarında ve bu asrın başlarında Türkler Azerbaycan’ın her tarafındayerleşmiş olup, Hun-Savir birliğine On Oğur ve Kengerler de dahil olmuşlardır. Hazarlar 350 yılında Kafkasya’ya gelip yerleşmişlerdir. Ablan müellifleri Musa Kalankaytunun

    yazdığına göre, 6. yüzyılda Albanya (Aran) da Türk dili o kadar yayılmıştı ki 520 yılında Aran Papazı Sabirler arasında Türk dilinde Hıristiyanlık propagandası yapıyormuş(İsmailov 1992). Albanya’da 3. yüzyıldan başlayarak (3-8. yy.) Türk boyları (Hunlar,Bulgarlar, Hazarlar, Savirler, Kengerler, Peçenekler vs.) ve boy birlikleri Alban halkınınTürkleşmesine sebep olmuşlar (Hudiyev 1991). Hazarlar Kafkasya’da yerleştikten sonraönce Göktürk İmparatorluğuna tâbi olmuşlar; 7. yüzyılda Göktürk İmparatorluğuçöktükten sonra bağımsız olarak kendileri imparatorluk kurmuşlar ve resmî dilleri deHazar Türkçesi olmuştur.Sâsânîler’den Kubad’ın (486-531) saltanatının sonuna kadar Aran, Gürcistan, Vaspuragan ve Sisecan Hazarlar ve Türk boylarının elinde kalmış,dolayısıyla da bütün Azerbaycan’a Hazar ülkesi denmiştir (Taberî, Belâzûrî, İbnHurdâdbeh, Yâkûbî). Kubad’ın oğlu Anûşîrvan bütün bu bölgeyi Derbend’e kadar aldı veorada Derbend kalesini yaptırdı.Yukarıdaki olayları göz önünde bulundurduğumuzda Vahb İbn Münebbeh’in İbnHişam’ın Al-Tican kitabında Muaviye’den naklettiği rivayet pek doğal görülmektedir: Bir gün Muaviye Azerbaycan’a ordu göndermeden önce danışmanı Übeyd ibn Sâriye’den Azerbaycan nedir diye sordu. Übeyd de orası eskiden beri Türklerin ülkesidir diye cevapverdi. 10. yüzyılda Ruslar güçlendikten sonra Hazarlar’a saldırıp onları yendiler (965);daha sonra Hazarların bir kısmı Azerbaycan’a diğer kısmı da Doğu Avrupa’ya göçtüler.Kıpçaklar da 9. yüzyılın sonlarından itibaren Hazarın kuzeyinden batıya doğru göçettiler; bunların bir kısmı Azerbaycan’a gelip Müslüman oldular; bir kısmı da Hıristiyanlığıkabul edip Gürcistan’a gittiler ve Gürcülerin arasında eriyip Gürcüleştiler.Bazıkaynaklarda Kıpçakların Miladın ilk asırlarından Kafkasya ve Azerbaycan’a geldikleriyazılmıştır. İşte Kuzey Azerbaycan müellifleri ve Ruslar bu tarihî olayları göz önünealarak Azerbaycan’ın 7. yüzyılda tamamen Türkleştiğini ve Azerbaycan Türkçesinin 8.yüzyılda vahit bir dil olarak şekillendiğini ileri sürmektedirler. Fakat, aşağıda izahedeceğimiz gibi, bu asırlarda ancak Kuzey Azerbaycan’ın Türkleşmiş olduğunu Kabuledebiliriz. Çünkü tarihî belgelerin gösterdiğine göre, Güney Azerbaycan’da Selcuklular ve hatta Moğollar geldikleri zaman bile değişik bölgelerde çeşitli dil ve lehçeler konuşulmaktaymış. İslam tarihçilerinin yazdıklarına göre, Azerbaycan İslam ordusutarafından alındığı sırada, burada din ve dil birliği olmadığı gibi, birçok şehirlerde Azerbaycani, Tat lehçeleri yaygınmış. Mukaddasî’nin yazdığına göre, 10. Yüzyılınsonunda Erdebil’in çevresinde Savalan bölgesinde yaşayan halk 70’den fazla dildekonuşuyorlarmış.İbn Havkal’a göre, bu bölgenin köylerinde Fars, Tat dillerinden başkadiller de yaygınmış ve bu dil-lehçelerde konuşan ahali birbirlerini anlamıyorlarmış. Arapların hâkim olduğu yıllarda (iki asra yakın) da Türkler Azerbaycan’a gelmişlerdir. Budönemde İslam diniyle beraber Arap dili ve az-çok Fars dili de bu bölgede yayılmayabaşlamıştır. Bu dönemde din ve medeniyet birliği oluşmuş ve Azerbaycan gelişmiştir








  2. Acil

    Azerbaycana yerleşen türk boyları isimli yazıya yorum yazın.





  3. Sponsor Bağlantılar
+ Yorum Gönder


hunlar ve azerbaycan