+ Yorum Gönder
Türk Dili ve Kullanımı ve Türkçe Dersi Forumunda Sıfat, Sıfatların İşlevleri ve Anlamları Konusunu Okuyorsunuz..
  1. RüzgarGülü
    Devamlı Üye

    Sıfat, Sıfatların İşlevleri ve Anlamları








    Sıfat, Sıfatların İşlevleri ve Anlamları
    Sıfat

    Sıfat, varlıkların niteliğini gösteren ya da onu belirten sözcüklerdir.


    Türkçe'de sıfatlar söz diziminde kesinlikle bulunması gereken bir nitelik taşımaz. Cüm*le örgüsü içinde isim türü sözcüklerin çeşit*li niteliklerini göstermek ya da belirtmek için yer alır. Bu amaçla da isimlerin önüne getirilir.
    Türkçe'de sıfatlar yapılarına göre üçe ayrılır:



    1. Yalın sıfatlar
    2. Türemiş sıfatlar
    3. Bileşik sıfatlar

    Herhangi bir yapım eki almamış ya da başka bir sözcükle bileşmemiş olan sıfatlara "yalın sıfat" denir:

    • az
    • çok
    • iyi
    • bir

    İsim ya da eylem kök ve gövdelerinden sıfat yapma ekleriyle türetilmiş olan sıfatlar "türemiş sıfat"tır:

    • Çiçek-li (bahçe)
    • şekersiz (çay)
    • ulus-al (dil)
    • yap-ay (madde)
    • sevil-en (insanlar)
    • beş-inci (sınıf)

    "Bileşik sıfatlar" bileşik sözcük yapısındadır; iki ya da daha çok sıfat ya da başka sözcük türleriyle kurulur:

    • ağır+başlı (insan)
    • açık+yürekli (insan)
    • kara+biberli (yemek)
    • bir+kaç (gün)
    • elden+düşme (araba)
    • gün+görmüş (insan)








  2. Harbi @ kız
    Bayan Üye





    Sıfatların İşlevleri ve Anlamları

    Niteleme sıfatları isimlerin biçimlerini, renkle*rini, durumlarını, yerlerini, bağıntılarını ve buna benzer durumlarını belirtir:


    • yuvarlak (masa)
    • eğri (çizgi)
    • mavi (deniz)
    • kırmızı (şapka)
    • gerçekçi (yaklaşım)
    • kimyasal, fizik*sel (özellikler)

    Belirtme sıfatları, isimleri sayı belirterek, soru sorarak, gösterme yoluyla ya da belgisiz olarak belirten sıfatlardır. Belirtme sıfatları da anlam ve işlevlerine göre dörde ayrılır:

    1. Gösterme sıfatları
    2. Soru sıfatları
    3. Belgisiz sı*fatlar
    4. Sayı sıfatları



    Gösterme sıfatları (işaret sıfatları), isimleri göstererek belirten sıfatlardır. Genellikle isimlerden önce bu, şu, o sıfatları getirilerek gösterme olayı gerçekleştirilir:

    Bu (kitap), şu (araba), o (ağaç).


    Soru sıfatları, isimleri soru yoluyla belirtir*ler:

    Hangi (filmi seyrettiniz?), kaç (liranız var?), nasıl (bir insan?), kaçıncı (durakta ine*cekler?), kaçar (elma veriyor?).


    Belgisiz sıfatlar, isimleri belgisiz olarak belirtirler:

    Bazı (insanlar), bir (gün), bütün (hayaller), birkaç (kilogram), nice (yıllar), fazla (telaş), çoğu (zaman) gibi.


    Sayı sıfatları, sayı isimleriyle kurulan ve ismin sayısını çeşitli biçimlerde belirten sıfat*lardır. Sayı sıfatları;


    1. asıl sayı sıfatları,
    2. üleştir*me sayı sıfatları,
    3. kesir sayı sıfatları,
    4. sıra sayı sıfatları

    olarak dörde ayrılır.


    Asıl sayı sıfatları isimlerin kesin sayısını belirtir: Bir (lira), yüz (gün), bin (asker), on milyon (buzdolabı).
    Üleştirme sayı sıfatları isimlerin sayılarını bölüştürülmüş biçimde be*lirtir: Birer (hafta), beşer (ceviz).
    Kesir sayı sıfatları, isimlerin sayılarını kesirli olarak be*lirtir: Yüzde kırk (faiz), yüzde iki yüz (zam), dörtte bir (ekmek).
    Sıra sayı sıfatları da isimlerin sıralama ve bölümlemedeki yerlerini belirtir: Birinci (sıra), onuncu (araba), ellinci (yıldönümü).




    Sıfatların çeşitli karşılaştırma dereceleri de vardır. Bu "daha, çok, pek, en, kadar" gibi belirteç ve ilgeçlerle oluşturulur: Yılan kadar sinsi, tilki gibi kurnaz (eşitlik derecesi); en güzel, çok çalışkan, daha sıcak, pek kibar (üstünlük derecesi).


    Sıfatlar bazı eklerle anlam yönünden de birtakım değişikliklere uğramaktadır. Sözge*limi -ca, -msı, -mtırak ekleri sıfatlarda yakın*lık, benzerlik belirtir:


    • güzelce
    • hınzırca
    • ya*vaşça
    • tenhaca
    • insanca
    • acımsı
    • tatlımsı
    • yeşilimtrak

    Sıfatlarda küçüklük belirten ekler ise -cık, -cak, -rak ekleridir:


    • ufacık
    • küçücük
    • yumuşacık
    • büyücek
    • ufarak



    Sıfatların ilk hecelerinin sonundaki ünsüz p, m, r, s ünsüzlerinden biriyle değiştirilerek ya da ilk hecenin sonuna bu ünsüzlerden biri eklenerek pekiştirme yapılabilir:


    • kırmızı/ kıpkırmızı
    • kara/kapkara
    • boş/bomboş
    • be*yaz/bembeyaz
    • temiz/tertemiz
    • çıplak/çırçıplak
    • bütün/büsbütün
    • mavi/masmavi






  3. IŞILAY
    Devamlı Üye
    Sıfatların İşlevleri ve Anlamları

    Sıfat ya da önad;[1] isimlerin ya da diğer sıfatların önüne gelerek onları miktar, sıra, konum, renk, biçim, bıraktığı izlenim vb. gibi çeşitli yönlerden tanımlayan, tarif eden sözcük türü. Sıfat ile nitelediği veya belirttiği ismin oluşturduğu sözcük grubuna "sıfat tamlaması" denir.
    Sıfatlar genellikle diğer sıfatlardan veya isimlerden önce gelirler. Varlıkları tarif ederler, anlatıma zenginlik kazandırırlar ve çıkartılmaları durumunda cümle devrik duruma gelmez. Örneğin aşağıdaki cümlede kalın yazılmış olan sıfatların çıkartılması durumunda cümle hala anlaşılır durumdadır:
    Büyük balkon kapılarından içeriye ıhlamur kokulu hoş bir bahar havası geliyordu. -Orhan Pamuk, Masumiyet Müzesi
    Balkon kapılarından içeriye bahar havası geliyordu.
    Aşağıdaki örnekteki gibi bazı kullanımlarda sıfatın çıkartılması hangi varlıktan bahsedildiğinin anlaşılmasını imkansız hale getirdiğinden, anlatım zenginliğinden ziyade anlam kaybına neden olur.
    Okul futbol takımındaki sarışın çocuk benim küçük kardeşim.
    Türkçede sıfat olarak kullanılan sözcüklerin hemen hemen hepsi, farklı görevlerde de kullanılabilirler. Bu nedenle, örneğin "Kırmızı sözcüğü bir sıfattır," gibi bir genelleme yapılamaz; sözcüğün cümledeki görevi incelenir:
    Kırmızı ceketimi giydim. (sıfat)
    Kırmızıyı giydim. (isim, bkz. adlaşma)
    Şu çocuk Özge'nin kardeşi. (sıfat)
    Şu, Özge'nin kardeşi. (zamir)
    Güzel havalarda gezintiye çıkarım. (sıfat)
    Yeni sıra arkadaşım çok güzel piyano çalıyor. (zarf)
    Sıfatlar niteleme ve belirtme olmak üzere başlıca iki ana gruba ayrılırlar.





+ Yorum Gönder


sıfatlarda anlam dereceleri