+ Yorum Gönder
Türk Dili ve Kullanımı ve Türkçe Dersi Forumunda Dil Yanlışları ve Anlatım Bozuklukları Konusunu Okuyorsunuz..
  1. RüzgarGülü
    Devamlı Üye

    Dil Yanlışları ve Anlatım Bozuklukları








    Dil Yanlışları ve Anlatım Bozuklukları

    Cümle Bozuklukları



    Bugün; ilkokul mezunu vatandaşımızdan yüksek öğrenim yapan öğrencimize, memurumuzdan amirimize, işçimizden işverenimize varıncaya kadar, toplumun bütün kademelerinde -Türkçe sevdalıları ve bu konuda hassasiyet gösterenler hariç- dilimizin imlâsı ve telâffuzu hesaba alınmamakta ve tam anlamıyla bir Türkçe konuşulup yazılmamaktadır.
    Şüphesiz, herkes ; yazısında ve konuşmasında, kelime ve cümlelerinin ses, ahenk ve anlam bakımından kusursuz olmasını arzu eder. Ama, bunu istisnaların dışında birçoğumuz beceremeyiz.
    İyi bir cümle; dilbilgisi, açıklık, duruluk, sadelik, tabiîlik, mantık ve bilgi yönlerinden doğru olan cümledir. İyi bir cümlenin niteliklerini taşımayan cümlelerde anlatım bozukluğu vardır.
    Bu bölümde; bir daha tekrarlanmaması, üzerine yenilerinin eklenmemesi ümit ve arzusuyla, Türk dilinin imlâsı ve telâffuzuyla ilgili olarak yapılemm yanlışlar ve anlatım bozuklukları ile güzel yazmak, güzel konuşmak için nelerin yapılması ve yapılmaması gerektiği üzerinde duracağız.

    Cümle Bozuklukları
    Doğrudan doğruya cümlenin yapısını bozan anlatım bozukluklarına, cümle bozuklukları denir. Cümle bozukluklarına yol açan asıl sebep, cümleyi meydana getiren unsurların söz dizimi kaidelerine aykırı olarak kullanılmasıdır. Cümle bozuklukları, başlıca dört şekilde ortaya çıkar.

    1. Eksiklik
    Cümlede herhangi bir unsurun eksik olmasıdır.
    Hava şartları nedeniyle maçlar ertelendi. ( Elverişsiz hava şartları nedeniyle maçlar ertelendi. ) Bu cümlede, elverişsiz sözü unutulmuştur.
    Veteriner Serap Hanım görevine bugün başladı. ( Veteriner Hekim Serap Hanım görevine bugün başladı. ) Bu cümlede hekim sözü unutulmuştur.
    Teyzem bana ne sarıldı, ne de öptü. (Teyzem bana ne sarıldı, ne de beni öptü. ) Bu cümlede beni sözü unutulmuştur.
    Cephanelik nöbetçisinin silahı elinden alındı ve soyuldu. ( Cephanelik nöbetçisinin silahı elinden alındı ve cephanelik soyuldu. ) Bu cümlede, cephanelik sözü unutulmuştur.
    Bu acı feryatlar ve bu son sahne, bugün bile gözümün önünde ve kulaklarımda çınlıyor. ( Bu acı feryatlar ve bu son sahne, bugün bile gözümün önünde canlanıyor ve kulaklarımda çınlıyor. ) Bu cümlede, canlanıyor sözü unutulmuştur.
    Kuzu eti, sağlıklı ve yaşlı olmayan kimselerce yenmelidir. ( Kuzu eti, sağlıklı olan ve yaşlı olmayan kimselerce yenmelidir.) Bu cümlede, olan sözü unutulmuştur.
    Durmadan gazoz ve çekirdek yenilen bu yerden hemen uzaklaşalım. ( Durmadan gazoz içilen ve çekirdek yenilen bu yerden hemen uzaklaşalım.) Bu cümlede, içilen sözü unutulmuştur.
    Şimdi artık kimi sevdiğimi, saygı duyduğumu bilmiyorum. ( Şimdi artık kimi sevdiğimi, kime saygı duyduğumu bilmiyorum. ) Bu cümlede, kime sözü unutulmuştur.

    2. Fazlalık
    Cümlede bazı eklerin, kelime veya kelime gruplarının lüzumsuz olarak kullanılmasıdır.
    Ömer Seyfettinin hikâyelerinde ve bu tür eserlerinde şu özellikler göze çarpar. ( Ömer Seyfettinin hikâyelerinde şu özellikler göze çarpar. )
    Zaten o sistemin adı da vardır : Başkanlık sistemidir. ( Zaten o sistemin adı da vardır : Başkanlık sistemi. )
    Öğrenciler arasındaki mevcut ikilik büyüyor.(Öğrenciler arasındaki ikilik büyüyor.)
    Haksız yere uğradığı iftiraya kurban gitti. ( İftiraya kurban gitti. )
    Ben de, bundan böyle artık çalışmalarınıza katılacağım. ( Ben de, artık çalışmalarınıza katılacağım. )
    Bundan aşağı yukarı tam 20 gün önce... ( Bundan aşağı yukarı 20 gün önce... )
    Her isteği yerine gelse, yüzü yine de gülmez. ( Her isteği yerine gelse, yüzü gülmez. )
    Çeşme açıklarında ölmüş bir erkek cesedi bulundu. ( Çeşme açıklarında bir erkek cesedi bulundu.)
    İzleyicilerimizle canlı telefon bağlantısı kuracağız. (İzleyicilerimizle telefon bağlantısı kuracağız. )

    3. Sıra yanlışlığı
    Bir cümlede önce gelmesi gereken unsurların sonra, sonra gelmesi gereken unsurların da önce bulunmasıdır. Buna takdim tehir yanlışı denir.
    Yüzme, en iyi denizde öğrenilir. ( En iyi yüzme denizde öğrenilir. )
    Davetiyesiz salona girilmez. ( Salona davetiyesiz girilmez. )
    İzinsiz inşaata girilmez. ( İnşaata izinsiz girilmez. )
    Yapılemm oylamada önerge 235e karşı 17 oyla reddedilmiştir. (Yapılemm oylamada önerge 17ye karşı 235 oyla reddedilmiştir. )
    Meram yeni yolda oturuyoruz. ( Yeni Meram yolunda oturuyoruz. )
    İçişleri Eski Bakanı... ( Eski İçişleri Bakanı... )
    Ziraat Yüksek Mühendisi Ahmet Bey... ( Yüksek Ziraat Mühendisi Ahmet Bey... )
    Son iki örnekte, söyleyiş esnasında hassasiyet göstermek gerekmektedir. Eğer, eski ve yüksek sözlerini söyledikten sonra birkaç saniye beklenmez ve tamlamayı oluşturan diğer unsurlar vurgulu biçimde söylenmezse, yanlış anlamaya sebep olunacak ve bu sıfatlar sadece önlerindeki ilk kelimeyi niteleyeceklerdir.

    4. Uyumsuzluk
    Cümledeki unsurların birbirleriyle uyum hâlinde olmamaları demektir. Bilhassa, fiil ile cümlenin veya kelime gruplarının diğer unsurları arasında uyumsuzluklara sık sık rastlanmaktadır.
    Devlet memurlarının hayat şartlarının artırılması gerekir. ( Devlet memurlarının hayat şartlarının düzeltilmesi gerekir. )
    Şurası da muhakkak ki, öğrencilerin isteklerini de göz önünde tutmak gerekir sanıyorum. (Şurası da muhakkak ki, öğrencilerin isteklerini de göz önünde tutmak gerekir. )
    Galiba büyük bir ihtimalle bayramdan sonra sizinle görüşeceğiz. ( Galiba bayramdan sonra sizinle görüşeceğiz.)
    Anlatım Bozuklukları
    Ses ve Ahenk Kusurları
    İşitme ile ilgili olan, kulağa hoş gelmeyen, kulağı tırmalayan kusurlardır.

    1. Tenafür : Bir kelime veya kelime grubundaki seslerin telâffuz bakımından birbiriyle uyuşmaması ,kulağa hoş gelmeyen bir izlenim uyandırmasıdır. Böyle durumlarda dil, bazen kendi kendine tedbir alarak tenafürü önler. Meselâ ufak, küçük, büyük gibi kelimeler, küçültme ekleri alınca; ufacık, küçücük, büyücek şekillerine girer. azcık yerine azıcık , bircik yerine biricik denmesi de , dilin tenafüre karşı kendi kendine uyguladığı bir tedbirdir. Söyleyiş güzelliğini bozan kelimelere, mütenafir kelimeler denir.

    Mütenafir kelime, kelime grubu ve cümle örnekleri : koşullaştırılmışlık,bilinçlilik, batılılaşmışlık, biçimselleştirilebilirlik, basınç ölçer, Bu biçim işleyiş içinde...,Çok şaşacaktır...
    Çocuklar arasında söylenen ve aynı zamanda diksiyon eğitiminde de kullanılemm yanıltmacalar, tenafürün en aşırı örnekleridir.
    Üç tas has hoşaf, Bir dalda bir kartal dal tartar kartal kalkar....

    2. Zincirlenme : Kelime grubunda veya cümlede aynı eklerin zincirleme olarak birbirine bağlanması demektir.
    Selçuk Üniversitesinin Fen - Edebiyat Fakültesinin Doğu Dilleri ve Edebiyatları Bölümünün Fars Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi...
    Kapıyı açıp, ayakkabılarını çıkarıp, salona yürüyüp koltuğa oturdu.
    Günlerce durmadan, dinlenmeden, uyumadan çalıştı.

    3 Tekrar sıklığı : Bir cümlede aynı sözü lüzumsuz yere sıkça tekrarlamak demektir.
    Televizyon programları içerisinde, Türkçeyi doğru kullanmayı öğütleyen ve dil yanışlarından bahseden programlara çok az rastlanmaktadır.
    Dikkate alınması gereken bir nokta da, oyun yerinde az sayıda büyük olması, olanak varsa hiç olmamasıdır.








  2. RüzgarGülü
    Devamlı Üye





    Anlam Kusurları

    Bir cümlenin anlaşılmasını zorlaştıran kusurlardır. Bu kusurların başlıcaları şunlardır :

    1. Eş anlamlı veya anlamca birbirine yakın kelimeleri bir arada kullanmak.
    Eldeki malûmatları, ipuçlarını bir araya getirdiğimizde; gayet faydalı, faydalı olduğu kadar da yararlı bilgiler elde ettik.
    Mecburen bu caddeden geçmek zorundayız.
    Babıâli nin yüksek kapısından firar edip kaçarken, yek süvari bir atlıya tesadüfen rast geldi.
    Hayat, ne kadar yaşam dolu görüyor musun?
    En derin saygılarımla hürmetlerimi arz ederim.
    Lezzetli bir sessizlik ve sükûnet içerisindeyiz. (Lezzetli sessizlik ??! ??!)
    Çağdaş ve muasır medeniyet seviyesine ulaşmak istiyoruz.
    Çok lezzetli tatlar almamız mümkündür.
    Vaziyet durumlar nasıl?
    İyi ki, size tesadüfen denk geldim.
    Elimizdeki değerlerin kıymetini bilmiyoruz.
    Bugün, okula mutlaka gitmek lâzım gerekir.
    Bu iki kelimenin arasında, çok küçük bir nüans farkı vardır.
    Parfümeri ve ıtriyat mağazamızın açılışına bekliyoruz.
    Bundan sonraki yaşamında hayata bakışı değişmişti.
    Bu kitabı size geri iade etmeye karar verdim.
    Gücümüz yettiği ölçüde fakirlere ve yoksullara yardım edelim.
    - 40 derece soğukta da yaşanmaz ki !
    Çocuklar, lütfen ayrıntıları detaylarıyla anlatınız.
    Ürettiğimiz margarinle lezzetin tadına varın.
    En sevdiğim taşıt aracıdır uçak.
    Ayrıntılar detaylarda gizlidir.
    Ben bizzat kendim şahsen fakültenizde öğrenciyim.
    Ayrıca, eş anlamlı veya anlamca birbirine yakın kelimeleri, deyimlerde ve atasözlerinde birbirlerinin yerine kullanmak da doğru değildir. .
    kara mürekkep ( siyah mürekkep ), siyah talih ( kara talih ), Tanrı aşkına ( Allah aşkına), Tanrıya ısmarladık ( Allaha ısmarladık ), yüreksiz ( kalpsiz ), başsız ( kafasız ), Beyaz akçe beyaz gün içindir. ( Ak akçe kara gün içindir.), Zaman nakittir. ( Vakit nakittir.), Sakla samanı gelir vakti. ( Sakla samanı gelir zamanı. )

    2. Herkesçe tam olarak benimsenmemiş ve anlamı öğrenilememiş yeni kelimeleri kullanmak.
    Kenya ve Yugoslavyada çıkarılemm taşları, Eskişehirdeki lületaşıyla karşılaştırmak olası değildir. ( olası / mümkün ? )
    Herkes, bir uğraşı vermektedir. (uğraşı / uğraş ?)
    Büyük olasılıksızlıklar içinde (olasılıksızlık / imkânsızlık?)
    Sizinle bir türlü görüşme olasılığı bulamadım. (olasılığı / fırsatı, imkânı ?)

    3. Kullanıştan düşmüş kelime ve tamlamaları kullanmak.
    Yazıklı ( günahkâr ) , sağaltman ( doktor ), bark ( apartman ), gözgü ( ayna ) , selce ( istiridye ) , zaviyetan-mütekabiletan-ı dahiletan ( iç ters açılar )
    Dilimizin, telâffuzunu değiştirdiği bazı kelimeleri aslî şekilleriyle kullanmak da doğru değildir.
    müşkil ( müşkül ), mümkin ( mümkün ), terceme ( tercüme ), sebeb ( sebep ), kitab ( kitap ), mahabbet ( muhabbet ), club ( kulüp ), coiffure ( kuaför ), cart ( kart ), auto ( oto ), laser ( lâzer )


    4. Bir kelimenin Türkçesi varken, yabancı dillerden alınan karşılığını kullanmak.
    generation ( kuşak ) , moncher ( azizim ) , test drive ( deneme sürüşü ) , correlation ( karşılıklı ilişki ) , hello ( merhaba ) , showroom ( teşhir salonu, satış yeri ), shopping center ( alış veriş merkezi ), gross market ( büyük alış veriş merkezi ), consensus ( uzlaşma ) , mösyö ( bay ) , shoe ( ayakkabı ), sock ( çorap ), discount market ( indirim marketi ), final four ( çeyrek final )
    yabancı ekler,

    5. Yabancı kelimelerle, Türkçe kelimeleri birleştirmek ve Türkçe kelimelere yabancı kelimelere de Türkçe ekler getirmek.
    makro düzey, mikro düzey, makro dilbilim, gayri pratik, gayri sosyal, en asgarî, en azamî, güzergâh üzerinde, hakem triosu ( hakem üçlüsü ), drive etmek ( sürmek )
    derskolik, çaykolik, dokunmatik, ayrıyeten, direkman, kardeşane

    6. İş yerlerine, televizyon kanallarına, radyo istasyonlarına ve ürünlere; yarı Türkçe yarı yabancı veya tamamen yabancı adlar vermek ve bu adların kısaltmalarını Batı aksanıyla söylemek.
    Millenium Flowers, Blue Radio, MMC ( Mega Music Channel ), Bilgi Bilişim Center, Show, İnter Star, Cine 5, Number One FM, Mega Market, Pasta Bank, Ali s Hause, Narin Shoes, Lâle Socks, MMC ( Mega Music Channel / em em si / me me ce ? ), NTV ( Nergis Televizyonu / en ti vi / ne te ve ), BBC ( Bilgi Bilişim Center / bi bi si / be be ce ? ), Tv ( ti vi / te ve )
    Türkçe kelime gruplarının, dilimizde çok sık kullanılarak bizden bir unsur hâline gelen yabancı ifadelerin ve özellikle Türk yayın kurumu isimlerinin, mutlaka dilimizin kısaltma kurallarına göre okunması gerekir.
    Lâtin asıllı Türk alfabesinde, ünsüzler - k hariç - e ünlüsüyle seslendirilir. Özellikle h ünsüzünde çok farklı söyleyişler dikkat çekmektedir. h ünsüzü için kullanılemm; ha, aş, haş, eyç.. gibi şekiller asla doğru değildir.
    Bir konfeksiyoncu, imal ettiği ürünlerin üzerini, tamamen yabancı ve çoğu da anlamsız, uydurma kelimelerle ve garip garip resimlerle dolduruyor, bu ürünleri de herkes kapış kapış alıyor. Nedense, alış verişlerde isimleri yabancı olan iş yerleri tercih ediliyor.
    Eğer, o ürünlerin üzerindeki yazılar Türkçe olsa, kimse dönüp bakmayacak, çünkü yazılanların çoğu anlamsız ve uydurma!.. Eğer, o iş yerlerinin ismi Türkçe olsa, müşteri sayısında azalma oluyor. Bir malın markası ve üzerindeki yazılar,anlamı bilinmeyen kelimelerden ibaretse, daha çok alıcı buluyor. Maalesef arz talep meselesi !
    Sevgili M.Engin Noyanın aşağıdaki yazısını, bu konuyla ilgili olduğu için buraya almayı uygun bulduk.
    M: Engin Noyan

    TÜRKÇE KONUŞACAKSAK TÜRKÇE KONUŞALIM
    Çağdaş Türk alfabesi dünyanın en ileri, en kullanışlı, en mükemmel alfabelerinden biridir.
    Çağdaş Türk alfabesi, Türkçemizin yapısına en uygun alfabedir. 29 harftir ve her harf tek tek Türkçemize uygun olarak isimlendirilmiştir.
    Çağdaş Türk alfabesinin resmen kabul edilmesinden beri tüm ilk öğretmenlerimiz,çağdaş ve genç Türk Cumhuriyetinin pırıl pırıl çocuklarına, önce çağdaş Türk alfabesini öğretirler; özenle ve sevgiyle, harf harf.
    Gelin, ana baba yarısı ilk öğretmenlerimizin sevgi dolu emeklerini boşa çıkartmayalım! Çağdaş ve genç Türk Cumhuriyetinin, çağdaş alfabesine hiç ihtiyaç duymadığı yabancı harflerin sızmasına engel olalım!
    Güzel, anlamlı ve doğru Türkçe için, yeni harflere ihtiyaç yoktur!
    gelin, hep birlikte davetsiz misafir yabancı harfleri, yazılışları ve söylenişleriyle, ait oldukları alfabelere uğurlayalım:

    güle güle x!
    güle güle w !
    güle güle ti , güle güle vi !
    güle güle eyç aş, güle güle ef, en, em, si !

    Gelin, herkesi tvye ti-vi yerine te-ve, radyolar için ef-em yerine fe-me, cd ler için si-di yerine ce-de, kişisel bilgisayarlar anlamında kullanılemm pclere pi-si yerine pe-cedemeye, özellikle de Türk televizyon kurumlarını , kendi isimlerinin kısaltmalarını, bu örnekler doğrultusunda Türkçe telaffuz etmeye davet edelim ki, yarın torunlarımız kendilerini Türkiye Cumhuriyeti, te-ce yerine ti-si vatandaşı olarak tanımlamasınlar.; te-ce yani Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak kalmaya devam etsinler., tıpkı ilk öğretmenleri ,anaları babaları, dedeleri gibi ve te-ce , yani Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmakla gurur duysunlar!
    Gelin, ilk öğretmenimize sevgi ve saygımızı gösterelim, alfabemizi doğru yazıp telaffuz etmeye herkesi davet edelim!
    Gelin, imza toplayalım; gereken kişi ve kurumlara gönderip, onları Türk olmaya, Türk kalmaya davet edelim. kendimizi hayatın her sahasında Türk olarak ifade etmenin önemi ve değeri konusunda herkesi içtenlikle uyaralım ve diyelim ki:
    Türkçe konuşacaksak, Türkçe konuşalım!





  3. RüzgarGülü
    Devamlı Üye
    23. Yanlış kelime kullanmak.
    Vapur rıhtıma yaklaştı. ( Vapur rıhtıma yanaştı. )
    Dilerseniz bir şarkı söyleyelim. ( İsterseniz / arzu ederseniz bir şarkı söyleyelim.)
    Beyaz Lâle diye bir hikâye okudum. ( Beyaz Lâle adlı bir hikâye okudum. )
    Şu iki olay arasında hiçbir ayrıcalık yoktur. ( Şu iki olay arasında hiçbir fark yoktur. )
    Büyük apartmanları birbirine yaklaşık olarak yapmaktayız. ( Büyük apartmanları birbirine yakın olarak yapmaktayız.
    Aşağıdaki tebliğin yayın ve ilânına karar verilmiştir. ( Aşağıdaki tebliğin yayım ve ilânına karar verilmiştir.
    Çekirdek yiyilip gazoz içilen, bol bol ıslık çalınıp tempo tutulan ve arada bir nara atılemm bir gazino. ( Çekirdek yenilip gazoz içilen, bol bol ıslık çalınıp tempo tutulan ve arada bir nara atılemm bir gazino. )
    Oyun oynayan bir çocuk,ister istemez hoşgörülük kazanır. ( Oyun oynayan bir çocuk, ister istemez hoşgörü kazanır. )

    24. Bazı sesleri yanlış söylemek.
    katip (kâtip ), lamba ( lâmba ), lavanta ( lâvanta ), ikâmetgâh ( ikametgâh ), şikayet ( şikâyet ), hikaye ( hikâye ), kağıt (kâğıt )...

    25. Aslı çoğul olan veya anlamca çokluk ifade eden kelimelere lüzumsuz yere -lar/-ler çoğul ekini getirmek.
    efkârlar ( efkâr ), maruzatlar ( maruzat ), beyanatlar (beyanat ) ...
    İş yerlerinde her çeşit insanlarla karşılaşıyoruz. ( İş yerlerinde her çeşit insanla karşılaşıyoruz. )
    Bizde Tanzimat tan bu yana iki türlü düşünürler vardır. ( Bizde Tanzimattan bu yana iki türlü düşünür vardır. )
    beş bin evler ( beş bin ev ), binlerce kaza ve çarpışmalar ( binlerce kaza ve çarpışma ), yüzlerce insanlar ( yüzlerce insan )...
    Belirsiz sıfatlardan birkaç, her, herhangi bir, birçok ... tan sonraki isimlerin de, çoğul eki alması doğru değildir.
    birçok insanlar ( birçok insan ), birkaç evler ( birkaç ev ), her fikirler ( her fikir), herhangi bir adamlar ( herhangi bir adam ), pek çok örnekler ( pek çok örnek ),...
    Yalnız, bu gruba girdiği hâlde, yıllardan beri kullanılarak galat-ı meşhur hâline gelen bazı kelime grupları ve özel isimler vardır. Bunları mevcut şekliyle kullanmak daha doğru olacaktır.
    Beşevler, Üçkuyular, Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler, dört silahşörler, beş kardeşler, Çifte Minareler, üç aylar, 41 Evler, 500 Evler ..
    Arapçada çoğul oldukları hâlde, tekil anlamı kazanmış bulunan evrak, enbiya, eşkıya, evliya, ukalâ... gibi kelimeler de tekrar çoğul yapılabilir.

    26. Hâl eklerinden birini diğerinin yerine kullanmak. Bu durum, daha çok Batı Anadolu ve Doğu Karadeniz ağızlarında görülür.
    beni öğretmek ( bana öğretmek ), beni bir çay yap arkadaşımı da gazoz ( bana bir çay yap arkadaşıma da gazoz ), evi gitmek ( eve gitmek ), nereyesun ( neredesin )...

    27. Dilde bulunmayan gramer şekillerini kullanmak.
    pahalılatmak ( pahalılaştırmak ), dedi kine (dedi ki) kullanılabilinir (kullanılabilir)...

    28. etmek ve yapmak yardımcı fiillerini, ya birbirlerinin yerine veya lüzumsuz olarak kullanmak.
    bindirme yapmak ( bindirmek ), umut etmek ( ummak ), bekleme yapmak ( beklemek), ayar yapmak ( ayar etmek ), gecikme yapmak ( gecikmek ), film yapmak (film çevirmek ), şampuan yapmak.( şampuan kullanmak ), gazete yapmak ( gazete çıkarmak ), müzakere yapmak ( müzakere etmek ), Bebek yapmak ( Bebeke gitmek ), indirme yapmak (indirmek),...

    29. Türkçe de yardımcı fiil olarak kullanılmayan almak fiilini,- Batı dillerinin etkisiyle - bazen yardımcı fiil olarak kullanmak.
    banyo almak ( banyo yapmak ), çay almak (çay içmek ), yemek almak( yemek yemek), istek almak ( istenmek ), kahve almak ( kahve içmek.), yenilgi almak ( yenilmek ), duş almak ( duş yapmak ), sahne almak ( sahneye çıkmak )

    30. Yılı, ayı ve günü belli bir zamandan söz ederken, yılında /senesinde demek.
    30 Ağustos 2000 yılında Zafer Bayramını coşkulu törenlerle kutladık. ( 30 Ağustos 2000 tarihinde / 30 Ağustos 2000de Zafer Bayramını coşkulu törenlerle kutladık.)

    31. Geniş zamanın olumsuzu için - mamaz / - memez şekillerini kullanmak.
    Eller gibi davranıp görmemezlikten gelme. ( Eller gibi davranıp görmezlikten gelme.)

    32. Ne...........ne de........ li cümlelerde, yüklemi olumsuz değil de olumlu kullanmak.
    Ne kızı, ne de gelini gelmedi. ( Ne kızı, ne de gelini geldi.)

    33. Bazı resmî kurum adlarını yanlış kullanmak.
    MTA / Maden Teknik Arama Müdürlüğü ( Maden Tetkik Arama Müdürlüğü )

    34. Ağızlara ait şekilleri yazı dilinde de kullanmak. Bu tür bir imlânın, ancak edebî metinlerde birine ait sözlerin, tırnak içerisinde veya konuşma çizgisinden sonra yazılması durumunda doğru olacağı bilinmelidir.
    gelsane ( gelsene ), dursane ( dursana ), yapsane ( yapsana ), ener ( eğer ), gelek ( gelelim ), gidek ( gidelim ), yaparakdan ( yaparak ), bekliyen ( bekleyen ), gelmiycanı ( gelmeyeceğini ), eşki ( ekşi ), tekrardan ( tekrar ), naber ( ne haber), nörüyon ( ne görüyorsun ), napıyoz ( ne yapıyoruz ), del ( değil ), gelicek ( gelecek ), alıcağız ( alacağız ), yapıcağız ( yapacağız )...

    35. Noktalama işaretlerini hiç kullanmamak veya lüzumsuz yere kullanmak ya da anlamı bozacak şekilde yanlış kullanmak
    Adam ol, baban gibi tembel olma. ( Adam ol baban gibi, tembel olma. )
    Bugün hava güzel mi ? güzel. ( Bugün hava güzel mi güzel ).
    Küçük çam ağacının arkasına saklandı. ( Küçük, çam ağacının arkasına saklandı. )
    Yurdumuz üzerinde bulunan nemli havanın etkisinde kalmaktadır.( Yurdumuz, üzerinde bulunan nemli havanın etkisinde kalmaktadır. )

    36. İsim ve sıfat tamlamalarında, tamlayanla tamlananın yerini değiştirmek ve tamlanana getirilmesi gereken iyelik ekini unutmak. Dilimizde; isim ve sıfat tamlaması yaparken, tamlayan önce, tamlanan ise sonra gelir. Son yıllarda, Batı dillerinden sadece kelime almakla yetinmeyip, tamlama kurallarını da aldığımız için, artık isim ve sıfat tamlamalarımızı da Batı dillerinin kurallarına göre yapıyoruz.
    Eczane Şifa ( Şifa Eczahanesi ), Otel Kardelen ( Kardelen Oteli ), Lokanta Lezzet ( Lezzet Lokantası ), Pastane Yağmur ( Yağmur Pastahanesi ), Reşat Nuri Güntekin Sokak ( Reşat Nuri Güntekin Sokağı ) ...

    37. Farsça hane kelimesiyle kurulan birleşik kelimelerde ha hecesini kullanmamak.
    pastane ( pastahane ), eczane ( eczahane ), hastane ( hastahane ), postane ( postahane )...





  4. RüzgarGülü
    Devamlı Üye
    38. Kelime aralarındaki boşluğu, çok geniş tutmak.
    Ey Türk Milleti! Üstte mavi gök çökmedikçe, altta yağız yer delinmedikçe, senin ilini ve töreni kim bozabilir? ( Ey Türk Milleti! Üstte mavi gök çökmedikçe, altta yağız yer delinmedikçe, senin ilini ve töreni kim bozabilir? )

    39. Satır sonuna denk gelen kelimelerin kalan hecelerini, kurallara uygun biçimde diğer satıra aktarmamak.
    kur-ulu, say-esinde, yurd-umuzun
    Bazı kişilerin yazılarında hiç hece çizgisi kullanmadıkları görülürken, bazılarının da hem satır sonunda hem de satır başında olmak üzere iki kez hece çizgisine yer verdiklerine şahit olmaktayız. Kelime bittiği hâlde, satır sonunda hece çizgisi kullanan kişilere de maalesef rastlanmaktadır.

    40. Konuşurken, eeee, efendim, efendime söyleyeyim, anladın mı, ne buyurdun, haksız değil miyim gibi bazı kelimeleri , kelime gruplarını ve cümleleri dinleyicileri bıktıracak derecede çok miktarda kullanmak.

    41. ilâ sözünün yerine kullanılemm - işaretini ile şeklinde okumak.
    30-40 yaşlarında bir dinleyici topluluğuna hitap ettim. ( 30 ile 40 yaşlarında bir dinleyici topluluğuna hitap ettim./ 30 ilâ 40 yaşlarında bir dinleyici topluluğuna hitap ettim. )

    42. Üst üste iki kez iyelik eki kullanmak veya ki aitlik ekiyle iyelik ekini birlikte kullanmak.
    şeyisi, şeysi ( şeyi ), çoğusu ( çoğu ), seninkisi ( seninki ), benimkisi ( benimki ), sizinkisi ( sizinki ), bizimkisi ( bizimki )

    43. Bazı meslek adlarını yanlış kullanmak.
    kasapçı ( kasap ), bakkalcı ( bakkal ), manavcı ( manav ),berberci ( berber )

    44. atıyorum sözünü , meselâ, farzedelim , farzedelim ki, farzımuhal, varsayalım sözlerinin yerine kullanmak.
    Bugünkü toplantımıza atıyorum 150 kişi katılsın. ( Bugünkü toplantımıza farzedelim 150 kişi katılsın. )

    45. olay sözünü olur olmaz her yerde kullanmak.
    Kitap olayını hallettiniz mi ? ( Kitap meselesini hallettiniz mi ? )
    Sınav olayını gözünde bu kadar büyütme ne olur. ( Sınavı gözünde bu kadar büyütme ne olur. )


  5. Haberler
    Devamlı Üye
    Anlatım bozuklukları ve Dil yanlışları

    İmlâ ve noktalama yanlışları
    Söylenmek istenen ile yazılanın aynı anlamda olması için imlâya dikkat edilmeli ve noktalama işaretleri yerli yerinde kullanılmalıdır.

    Bu yıl karınızı ortaklarınızla paylaştınız mı? (Bu yıl kârınızı … biçiminde yazılmazsa paylaşılan kâr olmaz.)

    Farklı hizmet, karlı alış veriş.(Farklı hizmet, kârlı alış veriş.)

    Kendisini taktir ediyoruz.(taktir: damıtma, takdir:beğenip değer verme)

    de & ki

    Dahi Anlamındaki ”de”
    Gayet kolay: “dahi” anlamına gelen “de” ve “da” ait olduğu kelimeden ayrı yazılır.


    “de” bağlacı
    Her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı ve de, da şeklinde yazılır; bitiştirilmez, te, ta şeklinde yazılmaz. “ya” ile birlikte kullanıldığında da ayrı yazılır: “ya da”

    Örneğin
    “Olayı kendi açısından izleyen Aysel de şaşırmıştı ilk önce.”

    Bir yer söz konusu olduğunda ise “de” ya da “da” eki bitişik yazılır: “Döndü, dolaştı, yeniden deniz kıyısında buldu kendini.”

    Dahası var… Bağlaç olan “ki” de ayrı yazılır. Örneğin, “Hem neden yalan söylesin ki, bunda da hoşnutsuz kalınacak bir yan bulamaz.”

    Hatta, soru anlamındaki “mi” de ayrı yazılır. Örneğin, “El midir iş gören, yoksa taş mı?”

    Soru Eki mı, mi, mu, mü
    Bu ek gelenekleşmiş olarak ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak ünlü uyumlarına uyar: Kaldı mı? Sen de mi geldin? Olur mu? İnsanlık öldü mü?

    Soru ekinden sonra gelen ekler, bu eke bitişik olarak yazılır: Verecek misin? Okuyor muyuz? Çocuk muyum? Gelecek miydi? Güler misin, ağlar mısın?

    Bu ek sorudan başka görevlerde kullanıldığında da ayrı yazılır: Güzel mi güzel! Yağmur yağdı mı dışarı çıkamayız.

    UYARI
    Vazgeçmek birleşik fiili, mi soru ekiyle birlikte kullanıldığında iki ayrı biçimde yazılabilir: Vaz mı geçtin? Vazgeçtin mi?

    ANLAMSAL BOZUKLUKLAR

    YANLIŞ ANLAMDA KULLANILAN SÖZCÜK
    Doğru bir anlatımda her sözcük verilmek istenen düşünceyi tam karşılamalıdır. Aynı kökten türeyen veya birbirini andıran sözcüklerin anlamlarına dikkat etmek gerekir. Anlamları ayrı olan bu tür sözcüklerin birbirinin yerine kullanılması veya sözcüğün karşıladığı kavrama uygun olmayan biçimde kullanılması anlatım bozukluğuna neden olur.

    Bu sözcük Türkçe sözcüklerin tümünü kaplıyor.
    Kapsıyor

    Zamanında haberimiz olması yüzünden olay büyümedi
    Olduğu için

    Söylediğin olay, 13 Ekim 1991 yılında yaşanmıştı
    tarihinde

    Ağacın altına yayılıp güzel bir uyku çekti
    Uzanıp

    ANLAMCA ÇELİŞEN SÖZCÜKLERİN KULLANILMASI
    Bir anlatımda düşünceyi ileten sözcüklerin birbiriyle çelişmemesi gerekir.
    Anlamca çelişen sözcüklerin birlikte kullanılması anlatım bozukluğunun nedenlerinden biridir.

    Belki onun da seni aradığından eminim.
    Olasılık kesinlik

    Annenin sana asla kızacağını sanmıyorum
    Kesinlik olasılık

    Hiç şüphesiz olan biteni duymuş olmalı
    Kesinlik olasılık

    GEREKSİZ SÖZCÜK KULLANILMASI
    Doğru bir anlatımda her sözcük, düşünceyle ilgili bir kavramı karşılamalıdır. Aynı kavramı karşılayan birden fazla sözcüğün, işlevi olmayan bir sözcüğün veya ekin; yardımcı eylemlerin gereksiz kullanılması anlatım bozukluğuna neden olur.

    Son sözleri hepimizi öfkeli kıldı.
    Öfkelendirdi

    Geçen hafta hastaydı; ama şimdi iyi oldu
    İyileşti.

    Üç gün süreyle ondan haber bekledik.
    (Gereksiz)

    DEYİM ve ATASÖZÜ YANLIŞI
    Gerek deyimler, gerekse atasözleri kalıplaşmıştır. Yerine anlamdaşları konarak bile sözcükleri değiştirilemez. Atasözlerinin çekimlenmesi de olanaksızdır. Bunlar yapıldığı takdirde iletilmek istenen anlam zayıflar ya da yok olur. Bu da anlatım bozukluğuna yol açar.

    Fasulye oda bakla sofa – yanlış
    Nohut oda

    Onu elinde oynatırsın – yanlış
    Parmağında

    İşe girdim ama bacım ağladı – yanlış
    Anam

    MANTIK YANLIŞI
    Bilinenlere aykırı bilgiler mantıksızdır. Ayrıca kavram ve durumların da önemliden önemsize veya önemsizden önemliye sıralanması gerekirken tersi yapılırsa bu da mantık yanlışına yol açar.

    Araba geri kaçınca vitesi boşa aldı. Yanlış
    Vitesi boşa alınca araba geri kaçtı. Doğru

    Ankara’nın muhtarı karşılandı – Yanlış
    Ankara’nın valisi karşılandı – Doğru

    Konuşabilirsin, hatta ağzını açabilirsin – Yanlış
    Ağzını açabilirsin; hatta konuşabilirsin – Doğru

    Şeftaliye dokunamam, onu yemem bile – Yanlış
    Şeftali yemem; ona dokunamam bile – Doğru

    Dil bilgisi bakımından doğruluk
    a) Yapılışları yanlış olan kelimeler

    Dilimize Arapçadan çokluk biçimiyle giren beyanat (beyanlar), efkâr (fikirler), erzak (rızıklar), evliya (veliler), maruzat (arz edilenler) gibi kelimeler zaten çokluk olduklarından bunların Türkçe çokluk ekiyle (-lar, -ler) tekrar çokluk yapılması yanlıştır.

    Dilde olmayan gramer biçimleriyle kelimeler oluşturmak da yanlıştır:

    abicim (ağabeyciğim), alıkoyulan (alıkonulan), ayıpsın (ayıp ediyorsun), bakkalcı (bakkal),bissürü (bir sürü), , cevaplamak (cevaplandırmak), çekilebilinir (çekilebilir), çirkinletmek (çirkinleştirmek), demincek (demin), dolayında (dolaylarında), fulle, ful yap (doldur, tamamla), geçebilemedi (geçemedi), iptal ol- (iptal edil-), napcaz (ne yapacağız), ne ki (ne var ki), özelliklen (özellikle),redetti (reddetti), sormiyyim (sormayayım), tayin ol- (tayin olun-, tayin edil-), yaparaktan (yaparak), yeyildi (yenildi) gibi.

    b) Yardımcı fillerin yanlış kullanılması
    et- ve yap- yardımcı fiillerinin birbirlerinin yerine kullanılması veya gerekmediği hâlde kullanılması anlatım bozukluğuna yol açar:

    ayar yap-( ayarla-), bekleme yap- (bekle-), bülten yap- (bülten çıkar-), etki et- (etkile-), gecikme yap- (gecik-), kuşku et- (kuşkulan-), şüphe et- (şüphelen-), umut et- (um-) gibi.

    Son zamanlarda bilhassa batı dillerinden yapılan yanlış çevriler sebebiyle al- fiili de yardımcı fiil gibi kullanılmaya başlanmıştır: banyo al-, duş al-, çay al- (çay iç-), istek al- (isten-), kahve al-, yenilgi al- (yenil-) vb. gibi.

    c) Eksiklik
    Özellikle birleşik cümlelerde ve sıralı cümlelerde ögelerden herhangi birinin eksik olması anlatım bozukluğuna sebep olur. Aşağıdaki cümlelerde parantez içine alınan kelimeler asıllarında yazılmadığı için anlatım bozukluğu vardır. Bu cümlelerdeki anlatım bozuklukları parantez içindeki kelimelerin yazılmasıyla giderilebilir:

    Sen içeri (giriyorsun) ben dışarı doğru çıkıyorum. (yüklem eksikliği)

    Ekonomik kriz böyle devam ederse ben işimden (olacağım) sen de parandan olacaksın. (yüklem eksikliği)

    Sigarayı az, (içerim) içkiyi hiç içmem. (yüklem eksikliği)

    Hastanın kanlı gömleğini çıkarıp ( ) soydu. (neyi, kimi soydu?)

    Kanserin tedavisini artık bulalım ve (kanseri) yenelim. (nesne eksikliği)

    Dişçi, çürük dişi çekip (çocuğu) eve yolladı. (nesne eksikliği)

    Aybike’nin tehlikede olduğunu ben de biliyordum ve (onu) uyardım. (nesne eksikliği)


  6. IŞILAY
    Devamlı Üye
    Anlatım bozuklukları

    Her cümle belli bir düşünceyi, duyguyu aktarmak için kurulur. Bu cümlenin, ifade edeceği anlamı açık ve anlaşılır bir biçimde ortaya koyması gerekir. Ayrıca mümkün olduğunca gereksiz unsurlardan arındırılmış olmalıdır bu cümle. İşte bu özelliği göstermeyen cümleler, anlatım bakımından bozuktur.

    Bu konu ile ilgili, ÖSS’de 5 ya da 6 soru çıkmaktadır. Sadece anlamla ilgili olmayıp dilbilgisi ile de ilgili özellikler gösterdiğinden, daha önceki konuların, özellikle cümle öğelerinin, çok iyi bilinmesi gerekir.


+ Yorum Gönder