+ Yorum Gönder
Türk Dili ve Kullanımı ve Türkçe Dersi Forumunda Büyük Ünlü Uyumu - Küçük Ünlü Uyumu Konusunu Okuyorsunuz..
  1. RüzgarGülü
    Devamlı Üye

    Büyük Ünlü Uyumu - Küçük Ünlü Uyumu








    Büyük Ünlü Uyumu Küçük Ünlü Uyumu Hakkında Bilgi

    Bir kelimenin birinci hecesinde kalın bir ünlü (a, ı, o, u) bulunuyorsa, diğer hecelerdeki ünlüler de kalın; ince bir ünlü (e, i, ö, ü) bulunuyorsa diğer hecelerdeki ünlüler de ince olur: adım, ağız, ayak, boyun, boyunduruk, burun, dalga, dudak, duvak, kırlangıç; beşik, bilezik, gelincik, gözlük, üzengi, vergi, yüzük. Buna büyük ünlü uyumu adı verilir.

    Büyük ünlü uyumuna aykırı bazı Türkçe kelimeler de vardır: anne, dahi, elma, hangi, hani, inanmak, kardeş, şişman.

    Büyük ünlü uyumu alıntı kelimelerde aranmaz: ahenk, badem, ceylan, çiroz, dükkân, fidan, gazete, hamsi, kestane, limon, model, nişasta, pehlivan, selam, tiyatro, viraj, ziyaret.

    Birleşik kelimelerde büyük ünlü uyumu aranmaz: açıkgöz, bilgisayar, çekyat, hanımeli.

    -gil, -ken, -leyin, -mtırak, -yor ekleri büyük ünlü uyumuna uymaz: akşam-leyin, bakla-*gil-ler, çalışır-ken, ekşi-mtırak, yürü-yor.

    -daş (-taş) eki bazı kelimelerde büyük ünlü uyumuna uymaz: din-daş, gönül-daş, meslek-taş, ülkü-daş.

    -ki aitlik eki büyük ünlü uyumuna uymaz: akşamki, yarınki, duvardaki, yoldaki, ondaki, yazıdaki, onunki.

    Büyük ünlü uyumuna girmeyen kelimelere gelen ekler, kalınlık incelik bakımından son hecenin ünlüsüne uyar: adalet-li, anne-si, kardeş-lik, meslektaş-ımız, şişman-lık.

    Son ünlüleri kalın sıradan olmasına karşın incelik özelliği gösteren bazı alıntı kelimeler ince ünlülü ekler alır: alkol / alkolü, hakikat / hakikati, helak / helakimiz, kabul / kabulü, kontrol / kontrolü, protokol / protokolü, saat / saate, sadakat / sa*dakatten.

    Küçük Ünlü Uyumu

    Küçük ünlü uyumu kuralı iki yönlüdür:

    1. Bir kelimenin ilk hecesinde düz ünlü (a, e, ı, i) varsa son*raki hecelerde de düz ünlü bulunur: anlaşmak, yanaşmak, kayıkçı, ısırmak, ılıklaşmak, seslenmek, yelek, bilek, çilek.

    2. Bir kelimenin ilk hecesinde yuvarlak ünlü (o, ö, u, ü) varsa bunu izleyen ilk hecede dar yuvarlak (u, ü) veya geniş düz (a, e) ünlü bulunur: boyunduruk, çocuk, odun, yorgunluk, yoklamak, vurmak, yumurta, özlemek, güreşmek, sürmek.

    Küçük ünlü uyumuna aykırı bazı Türkçe kelimeler de vardır: avuç, avurt, çamur, kabuk, kavuk, kavun, kavur-, kavuş-, savur-, yağmur.

    Küçük ünlü uyumu, alıntı kelimelerde aranmaz: aktör, alkol, bandrol, daktilo, doktor, horoz, kabul, kitap, konsolos, muzır, mühim, mümin, müzik, profesör, radyo, vakur.

    Küçük ünlü uyumuna aykırı kelimelere getirilen ekler, kelimenin son ünlüsüne uyar: kavun-u, konsolos-luğ-u, mümin-lik, müzik-çi, yağmur-luk.

    -ki aitlik eki yalnızca birkaç örnekte küçük ünlü uyumuna uyar: bugünkü, dünkü, öbürkü.

    Bu ünlü düzenleri ve ilk heceyi izleyen ünlüler aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir:










  2. Harbikız
    Devamlı Üye





    Küçük ünlü uyumu ya da düzlük-yuvarlaklık kuralı, Türkçe sözcüklerin ayırt edilmesinde kullanılan ses uyumlarından biridir. Türkçe söz dağarcığındaki öztürkçe sözcüklere ait ortak bir özelliktir.

    Büyük ünlü uyumu ya da kalınlık-incelik kuralı, Türkçe sözcüklerin ayırt edilmesinde kullanılan ses uyumlarından biri. Türkçedeki öztürkçe sözcüklere ait ortak bir özelliktir.




  3. Zeyneb
    Bayan Üye
    Türkçe’de sekiz ünlü vardır. Bunlardan a, ı, o, u kalın, e, i, ö, ü incedir. Bir sözcükte kalın ünlülerden sonra kalın, ince ünlülerden sonra ince ünlülerin gelmesi kuralına büyük ünlü uyumu denir.

    Örneğin; “öğretmen” sözcüğü, bütün ünlüleri ince olduğu için kurala uyar, “asker” sözcüğü “a” kalın “e” ince ünlü olduğundan kurala uymaz. Üniversite sınavlarında bununla ilgili bir soru bugüne dek sorulmamıştır.





  4. Zeyneb
    Bayan Üye
    BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU

    a)
    Türkçe bir sözcüğün ilk hecesindeki ünlü kalın ise ondan sonra gelen hecelerdeki ünlüler de kalın olur.
    b) Türkçe bir sözcüğün ilk hecesindeki ünlü ince ise ondan sonra gelen hecelerdeki ünlüler de ince olur.
    Kısaca B.Ü.U.: a) Kalın→Kalın
    b) İnce→İnce
    Uyarı 1) Türkçe’ye yabancı dillerden giren sözcükler ünlü uyumlarının dışında kalır. Bu sözcüklerde ünlü uyumları aranmaz. İnsan, daire…
    Uyarı 2) Türkçe olan bazı sözcükler, zamanla uyum dışına çıkacak şekilde değişime uğramışlardır.
    Ana→Anne; karındaş → kardeş; alma→elma…
    Uyarı 3) Sözcüklere getirilen ekler sözcüğün son hecesindeki ünlüye uyar. Çocuklar, keskin, gençlik
    ► “-ken, -yor, -ki, -leyin, -imtrak ekleri de uyum dışında kalır. Koşarken, geliyor, akşamki, sabahleyin, yeşilimtrak…
    Örnek Soru: Hangisinde B.S.U. kuralına uymayan kelime vardır?
    A)Kız tarafı durmadan sorun çıkarıyordu.
    B)İki aile sonunda anlaştı.
    C)Değilse kız oğlana kaçacaktı.
    D)En sonunda iki seven birbirine kavuştu


+ Yorum Gönder


büyük ve küçük ünlü uyumunun özellikleri