+ Yorum Gönder
Türk Dili ve Kullanımı ve Türkçe Dersi Forumunda Adlar ve Ad Tamlamaları Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Mesport
    Moderators

    Adlar ve Ad Tamlamaları








    Adlar ve Ad Tamlamaları

    Bütün sözcük türleri,iki gruba ayrılarak değerlendirilir.
    A)Ad Soylu Sözcükler:

    1)Ad (İsim)
    2)Sıfat (Önad)
    3)Zamir (Adıl)
    4)Zarf (Belirteç)
    5)Edat (İlgeç)
    6)Bağlaç
    7)Ünlem

    B)FİİLLER (Eylemler)

    1)Adlar:Varlıkları ya da kavramları karşılayan,onları tanımamızı sağlayan sözcüklere “ad” denir.Bir kelimeye -mek, -mak ya da -ma, -me olumsuzluk ekini getiremiyorsak o kelime addır.

    *Bahçe, kum, Ali, kitap, çanta, Almanya, Merkür,…
    İsimleri:
    A)Görev ve anlamlarına göre,
    B)Varlıkların türüne göre,
    C)Varlıkların sayısına göre,
    D)Yapılarına göre olmak üzere 4grupta inceleyebiliriz.

    GÖREV VE ANLAMLARINA GÖRE İSİMLER

    1)Somut İsimler:Taş,kitap,çiçek,…
    2)Soyut İsimler:Akıl,sevgi,saygı,şeytan,iyilik,keder,…
    3)İş ve Eylem Gösteren İsimler:Fiil soylu kelimelere “-mek, -mak, -ış, -iş, -me, -ma” ekleri getirilerek türetilen ve iş,oluş,eylem bildiren isimlerdir.Bunlara “fiilimsi” (isim-fiil) de denir.
    *Çalışmak, uyumak, dokunma, eğlenme, bakış, gülüş,…

    VARLIKLARIN TÜRÜNE GÖRE İSİMLER

    1)Özel İsimler:Tek olan,diğer varlıklara benzemeyen varlıkların özel adlarıdır.
    *Köroğlu, Nedim, Türkçe, Mehmet,Minnoş, Pamuk, Türk Dil Kurumu,
    2)Tür (Cins) İsimleri:Aynı türden birçok varlığın ortak adlarıdır.
    *El, ayak, kardeş, amca, kedi, kaşık,şehir, kasaba,…

    VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE İSİMLER

    1)Tekil İsimler:Aynı türden varlıkların bir tekinin adıdır.
    *Çocuk, ay, kalem, kitap, elbise,…

    2)Çoğul İsimler:-ler,-lar çokluk ekini almış isimlerdir.
    *Çocuklar, ağaçlar, kitaplar, öğrenciler,…

    3)Topluluk İsimler:Biçim bakımından tekil göründüğü halde çokluk ya da topluluk anlamı veren adlardır.
    *Ordu, alay, sürü, kurultay, meclis, takım,…
    YAPI BAKIMINDAN İSİMLER

    1)Basit İsimler:Hiçbir yapım eki almamış isimlerdir.
    *Araba, insanlar, evimiz, yoldan, tahtayı, çanta, kuşlarım,…

    2)Türemiş İsimler:İsim ya da fiil kök ve gövdelerinden yapım ekiyle türeyen isimlerdir.
    *Yol-cu, meslektaş, silgi, ölüm,…

    3)Birleşik İsimler:İki ismin aralarına başka bir kelime girmeyecek şekilde birleşip kalıplaşmasıyla oluşan isimlerdir.
    *Anayurt, Çanakkale, açıkgöz, boşboğaz, aslanağzı, gecekondu, ateşkes, biçerdöver, bakarkör, giderayak,…
    Msn Öğretmen öss kpss Gazeteler Sohbet hazır mesajlar ders izle Belirli Gün ve Haftalar Çanakkale savaşı şiir
    İSİM TAMLAMALARI

    1)Belirtili Ad Tamlaması:Tamlayanın “-in” ilgi ekini tamlananın da “-i,si” 3.tekil kişi iyelik ekini aldığı tamlamalardır.

    NOT:Belirtili isim tamlamasını bulmak için tamlanana neyin,kimin sorularını sorarız.
    Türkçe’nin önemi,
    Yolun sonu,
    Ali’nin amcası,
    Arabanın boyası,
    Fırtınanın gücü,
    Bizim köyümüz.

    2)Belirtisiz Ad Tamlaması:Tamlayanı yalın halde bulunan,tamlananı 3.kişi iyelik ekini alan tamlamalardır.
    *Sokak kapısı,
    *Tarla kuşu,
    *Çam ağacı,
    *Okul müdürü,
    *Hızlı koşanı (sıfat)
    *Devlet memurları

    NOT:Belirtisiz isim tamlamasını bulmak için tamlanana “-ne” sorusunu sorarız. “Nasıl,ne kadar,kaç,hangi” gibi sorular sıfat tamlamasını buldurur.

    3)Takısız Ad Tamlamaları:Tamlayan ve tamlananın tamlama ekleri almadan oluşturdukları ad tamlamasıdır.Bu tür tamlamalarda tamlayan,tamlananın ya neye benzediğini ya da neden yapıldığını anlatır.
    *Yünden çorap
    *Çelik tencere
    *Ahşap dolap
    *Taş duvar
    *Bakır tel

    Tamlayan tamlananın neden yapıldığını belirtiyor. Tamlayanla tamlananın arasına “den” ekini getirdiğimizde anlam bozulmuyor.Oysa sıfat tamlamalarında bozulur.

    *Sarı çorap (sıfat)
    *İnci (gibi) diş
    *Kömür göz
    *Altın kalp
    *Çelik bilek
    Tamlayan,tamlananın neye benzediğini ifade ediyor.Tamlayanla tamlananın arasına “gibi” edatını getirirsek sıfat tamlamasıyla karıştırmayız.Çünkü sıfat tamlamalarının arasına “gibi” edatını getiremeyiz.
    NOT:Takısız isim tamlamalarının tamlayanları doğada tek başına bulunurken sıfat tamlamalarındaki doğada tek başına bulunmaz.

    4)Zincirleme Ad Tamlamaları:Bir ad tamlamasının üçüncü bir adla ya da başka bir ad tamlamasıyla oluşturduğu tamlamaya zincirleme ad tamlaması denir.
    *Bahçe kapısının anahtarı
    b.siz ad tam. ad
    zincirleme ad tam.
    *Çevre yolunun ağaçlandırma çalışmaları
    b.siz ad tam. b.siz ad tam.
    zincirleme ad tam.

    Ad Tamlamalarıyla İlgili özellikler:

    1)Belirtili ad tamlamalarında tamlayan çoğul,tamlanan da belgisiz bir sözcük olursa tamlayan eki “-in” yerine “-den” eki kullanılabilir.
    *Aşağıdakilerden hangisi (Aşağıdakilerin hangisi)
    *Yolculardan biri (Yolcuların biri)

    2)Belirtili ad tamlamalarında kimi zaman tamlayan ile tamlanan yer değiştirebilir.
    *Tadı yok sensiz geçen günlerin.

    3)Belirtili ve zincirleme ad tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına sözcükler girebilir.
    *Masanın ayağı Masanın kırık ayağı)
    *Evin borcu.(Evin bir türlü bitmek bilmeyen borcu)

    4)Belirtili ad tamlamalarında tamlayan,tamlanan ya da ikisi birden zamir olabilir.
    *Onun kızı (Tamlayan zamir)
    *Çocukların bir çoğu (Tamlanan zamir)
    *Onların bir çoğu (Tamlayan da tamlanan da zamir)

    5)Tamlayanı zamir olan belirtili ad tamlamalarında tamlayan genellikle düşer.Bunlara “tamlayanı düşmüş ad tamlaması” denir.
    *Olayı bize babası anlatmıştı. (Onun babası)
    *Evimiz çok güzel oldu. (Bizim evimiz)
    *Paran var mı?(Senin paran)

    6)Bir tamlayan,birden çok tamlanan için;bir tamlanan da birden çok tamlayan için ortak kullanılabilir.
    *Evin kapısı ve penceresi açık kalmıştı.(Tamlayan ortak)
    *Ahmet’in,Murat’ın ve Deniz’in velisi toplantıya katılmadı.(Tamlanan ortak)
    ADLARDA KÜÇÜLTME

    Adlarda küçültme “cik ve ceğiz” ekleriyle sağlanır.
    *Şu tepeciği aşarsak köy görünür.(Küçük tepe)
    *Çocukcağız evin yolunu şaşırdı.(Küçük çocuk)

    Adların sonuna getirilen “cik,ceğiz” ekleri adlara değişik anlamlar da katabilir.

    *Anneciğimi çok özledim.(Sevgi)
    *Bir milyarcık borç verir misin?(önemsememe-azımsama)

    NOT:-cik eki kimi zaman somut bir varlığa ad oldukları zaman küçültme anlamını yitirebilir.
    *Mehmetçik (Türk askeri)
    *Gelincik (Çiçek ismi)
    *Maymuncuk (Kapı kilidini açan araç)

    ÇOĞUL EKİNİN (-LER,-LAR)GÖREVLERİ VE EKLENDİĞİ SÖZCÜKLERE KATTIĞI ANLAMLAR:
    -Ler,-lar eki eklendiği sözcüğe her zaman çoğul anlamı katmaz;farklı anlam ilgileri de katabilir.

    *Birazdan Zeynepler gelir.(Belirli bir aileyi belirtiyor)
    *Bu cami Karahanlılar döneminde kalma.(Sülale,soy anlamı katmış)
    *Müdür Beyler henüz gelmediler.(Saygı)
    *Hanımefendiler daha uyanmadılar. (Alay,küçümseme, sitem anlamı katmış)
    *On yaşlarında bir çocuktu.(Yaklaşık anlamı katmış)
    *Hasta ateşler içinde kıvranıyordu.(Abartma)
    *Anadalu’da Yunus’lar bitmez.(Özel ada benzerleri anlamı katmış)
    *Akşamları televizyon seyrederim.(Belgisiz sıfat yerine geçerek “her” anlamı katmış)








  2. IŞILAY
    Devamlı Üye





    Adlar ve Ad Tamlamaları Hakkında bilgi
    1. (I) Bütün buluşlar bireyler tarafından yapılır. (II) Toplu*mun yeni bir şey oluşturduğu şimdiye kadar görülme*miştir. (III) Toplum, bireyin oluşturduğu şeyi alır, benim*ser, düzeltir ve uygular. (IV) Bunun aksini tartışmak bi*le gerekmez. (V) İnsanlığın yeni şeyler oluşturma or*ganı bireydir.

    Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisin*de zincirleme isim tamlaması vardır?

    A) I. B) II. C) III. D) IV E) V.



    2. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde bir ad tamlaması başka bir adı nitelemektedir?

    A) Güler yüzlü, dikkatli bir çocuk bakıcısı bulmuşlar.

    B) Yosun yeşili gözleri gözlerimin önünden gitmiyor.

    C) Akşamın ayazında tek başıma saatlerce durakta bekledim.

    D) Çatının kırık kiremitlerini değiştirmek gerekiyor.

    E) Aynadaki ölgün yüzümü görünce hasta olduğumu düşündüm.





    3. "Bir lamba hüznüyle

    Kısıldı altın ufuklarda akşam güneşi" dizelerinde, aşağıdakilerden hangisi yoktur?

    A) Belirtisiz isim tamlaması

    B) Belirtili isim tamlaması

    C) Sıfat tamlaması

    D) Durum eki almış isim

    E) Bir sıfatla belirtilmiş isim tamlaması



    4. Aşağıdaki dizelerin hangisinde tamlayanı ile tamla*nanı yer değiştirmiş bir ad tamlaması vardır?

    A) Elinizdedir sizin yaşamak

    Kırılmasın cesaretiniz

    B) Biliriz nasıl yaşanır karşı adalarda

    Su içer gibi kendiliğinden

    C) Her doğan günün bir dert olduğunu

    İnsan bu yaşa gelince anlarmış

    D) Vatan üstünde hür esen rüzgâr

    Ses getirmiş bütün baharlardan

    E) Alır düşüncemi, çocukluğuma götürür

    Çocukluğumun memleketine



    5. "Çocuk" sözcüğü, aşağıdaki cümlelerden hangisinde tamlama oluşturmamıştır?

    A) Sen de o çocuğun sözüne mi inanıyorsun?

    B) Bu pahalı çocuk oyuncaklarını alan da oluyor mu?

    C) Çocuğun annesi ile babası onu nasıl ödüllendirecek*lerini düşünüyorlardı.

    D) İyi yetiştirilmeyen çocuğun ne kendisine hayrı olur ne de topluma.

    E) Çocuk, etrafındakileri göre göre büyür ve onun kişili*ği gördüklerine bağlıdır.



    6. "Başka" sözcüğü, aşağıdaki cümlelerden hangisin*de, bir ad tamlamasının tamlayanı olarak kullanıl*mıştır?

    A) Köyünden başka yer görmemişti.

    B) Başka insanlarla daha iyi anlaşıyorum.

    C) Başkalarının düşüncesi beni bağlamaz.

    D) Başkası bu işi onun kadar iyi yapamaz.

    E) O gün, her zamankinden başkaydı.





    7. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde tamlayanı düş*müş isim tamlaması vardır?

    A) Söylenenlere göre bu yıl hava kirliliği olmayacakmış.

    B) Önce kendiişlerimi bitirmeyi isterim.

    C) Yaramaz mı yaramaz bir kızları var.

    D) Senin yaptıkların bini aştı artık.

    E) Onun bir derdi var; ama söylemek istemiyor.



    8. Aşağıdaki dizelerin hangisinde zincirleme isim tamlaması vardır?



    A) Gel seninle yüce dağlara çıkalım

    Seyredelim kartalın havada akışını

    B) Yitik gönüllerin yardımcısı olsun

    Bulutumdan çisil çisil inen sükûn

    C) Ebedi âşığın dönüşünü bekler

    Yalan yeminlerin şahidi çiçekler

    D) Yiğitliğin kulesi, güzelliğin kurnası

    İnsan yaradılışının tarih boyu potası

    E) Bardaktan boşanırcasına bir yağmur

    Dertli yüreğimin başına yağıyor



    9. Aşağıdaki dizelerin hangisinde "bir" sözcüğü, ad tamlamasını belirtmemiştir?

    A) Düşün ki adalarda bir yerde

    Âşık olduğun bir yüz gördün

    B) Ve akıp gidiyor dünya

    Bir ada sokağının toz bulutunda

    C) Ve düşüyorsun bir çukurun içine

    Anlıyorsun bir kum tanesi olduğunu

    D) Ve adadaki o kadın

    Parçası oluyor görmediğin bir dünya içinde

    E) Ve yeniden kumsala dönüyor kum tanesi

    Oturup ağlıyorsun bir dağ yolunda sen



    10. Aşağıdaki dizelerden hangisinde, tamlayanı tamla*nanından sonra söylenmiş bir ad tamlaması vardır?

    A) En sevdiğim maviyle boyanmış gökyüzü

    B) Eminim etkisinde kalacaksın parlak sözlerin

    C) Ey bahar sıcak renklerini dök artık dünyamıza

    D) Tatlı, mavi bir gülüşü vardı, içim ısındı

    E) Birçok güzel çiçek adı gibi güzeldi adı



    11. Aşağıdakilerden hangisinde tamlayanı ile tamlananı arasına sözcükler girmiş bir ad tamlaması vardır?

    A) Acı bir poyraz gün boyu esti durdu.

    B) Edebiyatımızın en güçlü kalemlerinden biriydi o.

    C) Yazının başlığını yazar yazmaz geliyorum.

    D) Arka taraftaki bahçede akşama kadar oynardık.

    E) Bu işi yapacak yürek kimde var?



    12. Ad tamlamalarında tamlayanla tamlananın arasına tamlananın sıfatı girebilir.

    Aşağıdaki cümlelerden hangisinde bu açıklamaya örnek olabilecek bir ad tamlaması kullanılmıştır?

    A) Oda keskin bir limon kolonyası kokusuyla doldu.

    B) Deprem yıkıntıları arasında ürkek ürkek dolaşıyordu.

    C) Eline geçen her şeyi merdiven boşluğunda silkelerdi.

    D) O sabah hepimiz günün ilk ışıklarıyla uyandık.

    E) Çocuğun gözlerinin etrafı mosmor olmuştu.



    13. Kişi adılları, ad tamlamalarında tamlayan olur ve bazen söylenmeyebilir.

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, bu tanıma uygun bir örnek vardır?

    A) Şiirleri bir özlemin, bir sevdanın, bir türkünün ezgile*riydi.

    B) Şunun şurasında birkaç kilometre yol kaldı.

    C) Ötekinin sözleri yenilir yutulur cinsten değildi.

    D) Arabayı bir kenara çekti ve ıslak bir bezle sildi.

    E) Ayşe bir an önce okulu bitirip işe başlamak zorunday*dı.



    14. Aşağıdakilerden hangisinde tamlayanı belirtisiz ad tamlaması olan bir zincirleme ad tamlaması vardır?

    A) Babasının evrak çantası kaybolmuş.

    B) Bizim taş binalarımız çok ilgi çekiyor.

    C) İş önlüğünün rengi solduğundan yenisini istiyordu.

    D) Pencerenin perdesi yeni yıkanmış.

    E) Merdivenin halılarının tüyleri dökülmüş.



    15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "zincirleme ad tam*laması" yoktur?

    A) Bugün, Ali'nin amcasının oğlu geldi.

    B) Masa örtüsünün işlemeleri çok güzel görünüyor.

    C) Söğüt ağacının gölgesinde dinlendik.

    D) Mehmet, arkadaşının kalem kutusunu aldı.

    E) Komşunun güzel bahçesini mahvettiler.

    Cevap Anahtarı:



    1

    2

    3

    4

    5

    6

    7

    8

    9

    10

    11

    12

    13

    14

    15

    E

    B

    B

    A

    E

    C

    C

    D

    A

    B

    B

    D

    A

    C

    E





+ Yorum Gönder