+ Yorum Gönder
Türk Dili ve Kullanımı ve Türkçe Dersi Forumunda Uyak çeşitleri Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Dr Zeynep
    Bayan Üye

    Uyak çeşitleri








    Uyak çeşitleri

    Uyak çeşitleri hakkında bilgi

    Uyaktaki ses sayısına göre

    Yarım uyak

    uyaklar bir unsuz benzemesiyle olur
    Mesutmuş, kocasını seviyormuş,
    Kendilerininmiş evleri.
    Bir suçlu gibi ezik,
    Sana selâm söyledi.
    Behçet Necatigil
    Burada “evleri” ve “söyledi” (-i) yarım uyak oluşturur.

    Tam uyak

    Dize sonundaki bir ünlü ile bir ünsüzün ses benzerliğine dayanan uyak türüdür.
    Şu ağacın gölgesinde olsun;
    Tam kenarında havuzun.
    C. S. Tarancı
    Burada “olsun” ve “havuzun” (-un) sözcükleri tam uyak oluşturur.

    Zengin uyak

    Dize sonlarındaki ikiden çok ses benzerliğine dayanan uyak türüdür.
    Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak,
    Ve bir zaman bakacaksın semâya ağlayarak…
    Ahmet Haşim
    Burada “yaprak” ve “ağlayarak” (-rak) sözcükleri zengin uyak oluşturur.

    Uyakların dizelerdeki düzenlerine göre

    Düz Uyak

    Bir dörtlüğün bütün dizelerinin biribiriyle uyaklı,ya da ilk üç mısra biribiriyle uyaklı dördüncü dize serbest şekilde olmasıdır.
    a Elif’ in uğru nakışlı
    a Yavru balaban bakışlı
    a Yayla çiçeği kokuşlu
    b Kokar Elif Elif diye
    Karacaoğlan

    Sarma uyak

    Bir dörtlüğün birinci ve dördüncü dizelerinin kendi arasında, ikinci ve üçüncü dizelerinin kendi arasında uyaklı olmasına dayanan uyak türüdür.
    a Balkonlara, yalılara dalar düşünürüm
    b O günler uzaklaşan yelkenlerin peşi sıra
    b Akan bulutlar gibi geçmiş: ne iz, ne hâtıra!
    a Sır şimdi bunca güzel hayat, güzel ölüm!
    Necati Cumalı

    Çapraz uyak

    Bir dörtlüğün birinci ve üçüncü dizelerinin kendi arasında, ikinci ve dördüncü dizelerinin kendi arasında uyaklı olmasına dayanan uyak türüdür.
    a Ne doğan güne hükmüm geçer,
    b Ne halden anlayan bulunur;
    a Ah aklımdan ölümüm geçer;
    b Sonra bu kuş, bu bahçe, bu nur.
    C. S. Tarancı
    Uyakların dizelerdeki bulunma yerlerine göre

    İç uyak

    Dizelerin ortasında bulunan uyaktır.
    Şeb-i hicran yanar cânım döker kan çeşm-i giryânım
    Uyarır halkı efkarım kara bahtım uyanmaz mı.
    Fuzulî
    Burada “cânım” ve “efganım” (-an) sözcüklerinde iç uyak görülmektedir.

    Baş uyak

    Dizelerin başında bulunan uyaktır.
    Gönlümüz bağlandı zülfün teline
    Alınmaz gözleri mestim alınmaz
    Sencileyin cevredici kuluna
    Bulunmaz gözleri mestim bulunmaz.
    Gevheri
    İkinci dizedeki “alınmaz” ile dördüncü dizedeki “bulunmaz” sözcükleri baş uyak oluştururlar.
    Özel durumlar

    Tunç uyak

    Nasıl söylerim öldüğünü Çenesine uzanmış eli Atatürk’üm çıkar Kocatepe’ye Dalgın, düşünceli
    Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı.
    M. A. Ersoy
    Burada “tanı” ve “yatanı” sözcükleri tunç uyak oluşturur. Ses bakımından aynı ama anlamca farklı sözcüklerden ya da söz öbeklerinden oluşan uyak türüdür.
    çok yavaş geçer günüm
    ama değişikti bugünüm
    Burada ‘günüm’ ve ‘bugünüm’ sözcükleri tunç uyaktır. Tunç uyak, mısralardaki sözcüklerden birinden birinin birbirinin içinde olmasıdır. Tunç uyak genelde cinaslı uyakla karıştırılır. Fakat cinaslı uyak yazılışları aynı anlamları farklı olan sözcüklerin benzeşmesidir.









  2. Acil

    Uyak çeşitleri isimli yazıya yorum yazın.





  3. Sponsor Bağlantılar
+ Yorum Gönder