+ Yorum Gönder
Elektronik ve Teknoloji ve Uzay Bilimleri Forumunda Dünyanın Boyutları Ve Dünyanın Şekli Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Dr Zeynep
    Bayan Üye

    Dünyanın Boyutları Ve Dünyanın Şekli








    Dünyanın Boyutları ve Dünyanın Şekli
    Dünyanın Boyutları ve Şekli
    Dünya, Güneş Sisteminin 9 gezegeninden biridir ve Güneşe olan uzaklığı bakımından 3. Sırada bulunur. Coğrafyanın asıl konusunu oluşturan Dünyayı incelemek için bazı kavramların bilinmesi gerekir:
    Eksen
    Kutup Noktası
    Ekvator
    Paralel
    Meridyen
    Dünyanın Şekli :
    Dünyanın Şekli ve Boyutları :
    Dünya, Kutup Noktaları’nda basık, Ekvator’da şişkindir. Dünya’nın kendisine özgü bu şekline geoid denir. Geoide en yakın geometrik şekil elipsoiddir. Verilen boyutlar “Hayford Elipsoidi” ne aittir.
    Dünyanın Boyutları.gif
    Dünyanın Boyutları
    Ekvator yarıçapı = 6.378,4 km
    Kutuplar yarıçapı = 6.356,9 km
    Ekvator çevresi = 40.076,6 km
    Kutuplar çevresi = 40.009,1 km
    Pratikte bu uzunluklar yaklaşık olarak alınmaktadır.
    Paralellerin Özellikleri :
    • Çapları ve uzunlukları Ekvator’dan kutuplara doğru kısalır.
    • Ekvator’dan kutuplara doğru sayısız paralel çizilebilir. Ancak değerlendirme kolaylığı bakımından birer derece aralıklarla çizildikleri varsayılır.
    • 60. paraleller Dünya’nın küreselliğinden dolayı Ekvator’un yarısı uzunluğundadır.
    UYARI : Dünya’nın geoid şekli nedeniyle 2 paralel arasındaki uzaklık Ekvator’dan kutuplara doğru artar. Örneğin, Ekvator ile 10 (kuzey-güney) enlemleri arasındaki uzaklık 110.596 m iken, 890-900 (kuzey-güney) enlemleri arasındaki uzaklık 110.700 m’dir. Ancak birbirini izleyen 2 paralel arasındaki uzaklık pratikte 111 km olarak kabul edilmiştir.
    Özel Paraleller
    Bazı paralellerin yerleri, güneş ışınlarının yere değme açısına bağlı olarak doğa tarafından belirlenmiştir. Bunlar :
    Ekvatorlar
    Dönenceler
    Kutup Daireleri
    Kutup Noktaları
    Ekvatorun Özellikleri
    • En uzun paraleldir.
    • Güneşin önünden en hızlı geçen noktaların oluşturduğu paraleldir.
    • Dünya’nın eksen çevresindeki dönüş hızı Ekvator’da yaklaşık 1670 km/saat’tir.
    • Güneş ışınlarını 21 Mart ve 23 Eylül’de dik açıyla alır.
    • Yükseltici hava hareketleri görüldüğü için bol yağış alır.
    • Gece ve gündüz süreleri yıl boyunca birbirine eşit ve 12′şer saattir.
    Dönencelerin Özellikleri
    • Yerleri, yer ekseninin eğikliğine bağlı olarak belirlenen Dönenceler, 23027′ Kuzey ve Güney paralelleridir.
    • Kuzey Yarım Küre’dekine Yengeç Dönencesi, Güney Yarım Küre’dekine Oğlak dönencesi denir.
    • Orta kuşak ile Tropikal kuşağı birbirinden ayırırlar.
    • Güneş ışınlarının düz zeminlere dik geldiği en son noktalardır.
    • 5. Yengeç Dönencesi 21 Haziran’da, Oğlak Dönencesi 21 Aralık’ta Güneş ışınlarını dik açı ile alır.
    Kutup Noktalarının Özellikleri
    • 90. Kuzey ve Güney paralelleridir.
    • Güneş ışınlarının düz zeminlere en dar açıyla geldiği yerlerdir.
    • Sürekli soğuk olduğundan kutuplar ve çevresinde yıl boyunca termik yüksek basınç kuşakları oluşur.
    • Aydınlanma çemberinin 21 mart ve 23 Eylül’de teğet geçtiği yerlerdir.
    • Bir yıl içinde 6 ay sürekli gündüz, 6 ay sürekli gece yaşanır.
    Kutup Dairelerinin Özellikleri
    • Yerleri, yer ekseninin eğikliğine bağlı olarak belirlenen Kutup Daireleri, 66033′ Kuzey ve Güney paralelleridir.
    • Kutup kuşağı ile Orta kuşağı birbirinden ayırırlar.
    • Aydınlanma çemberinin yıl içinde yer değiştirdiği ve 21 Haziran ile 21 Aralık’ta teğet geçtiği paralellerdir.
    • 21 Haziran’da Kuzey Kutup Dairesi’nde, 21 Aralık’ta Güney Kutup Dairesi’nde 24 saat gündüz yaşanır.
    Meridyenlerin Özellikleri
    • Bir kutuptan diğerine uzanan meridyenler de paraleller gibi sayısızdır. Ancak pratikte her 1 dereceden bir yay geçtiği varsayılarak, 360 tane oldukları kabul edilmiştir.
    • Başlangıç meridyeni olarak Londra yakınlarındaki Greenwich kabul edilmiştir.
    UYARI : Meridyen yayları eşit uzunluktadır. Aralarındaki uzaklık Ekvator’dan kutuplara doğru azalır ve tüm meridyenle kutuplarda birleşir.
    Birbirini izleyen 2 meridyen arasındaki uzaklık; Ekvator üzerinde 111.322 m. (pratikte 111 km olarak kabul edilmiştir, 45. (Kuzey – Güney) paralellerinde 78.850 m, 90. (Kuzey – Güney) paralellerinde ise 0 m’dir.
    Dünyanın Şekline Bağlı Sonuçlar
    • Dünya’nın geoid şekli nedeniyle Ekvator diğer paralellerden ve meridyenlerden daha uzundur. Dünya küre şeklinde olsaydı, Ekvator çevresi (kutupları çevreleyen iki meridyenin uzunluğu) birbirine eşit olurdu.
    • Ekvator çevresi =40.077 km
    • Kutuplar çevresi=40.009 km
    • Dünya’nın küreselliği nedeniyle Kutup Noktaları’nda birleşen meridyen yaylarının uzunluğu birbirine eşittir. Bir kutuptan diğerine uzanan bir meridyen yayının uzunluğu yaklaşık 20.005 km’dir.
    • Dünya’nın küreselliği nedeniyle meridyenler arası uzaklık, Ekvator’dan kutuplara doğru azalır ve meridyenler Kutup Noktaları’nda birleşirler.
    • Dünya’nın küreselliği nedeniyle, paralellerin uzunluğu Ekvator’dan kutuplara doğru küçülür. Ekvator en uzun paraleldir. Kutuplarda ise paraleller nokta halini alır.
    • Dünya’nın küreselliği nedeniyle aydınlık ve karanlık yarıküreler oluşur. Böylece yeryüzünün bir yarısı gündüzken, diğer yarısında gece yaşanır.
    • Dünya’nın küreselliği nedeniyle 21 Mart ve 23 Eylül’de Ekvator’dan kutuplara doğru Güneş ışınlarının yere değme açısı daralır. Bu tarihlerde Ekvator Güneş ışınlarını dik açı ile alır. Bu nedenle yatay düzleme dik duran cisimlerin gölgesi oluşmaz. Kutuplara doğru güneş ışınlarının yere değme açısı daraldığı için cisimlerin gölge boyu uzar.
    • Dünya’nın küreselliği nedeniyle güneş ışınlarını yıl boyunca dik ve dike yakın açı ile alan Ekvator’un güneşten aldığı ısı enerjisi daha fazladır. Kutuplara doğru ışınların gelme açısının daralması nedeniyle alınan ısı enerjisi azalır.
    • Dünya’nın küreselliği nedeniyle termik basınç kuşakları oluşur.
    Termik Basınç Kuşakları
    Dünya’nın küreselliği nedeniyle ısınma ve soğumaya bağlı oluşan basınçlara termik basınç denir. Güneş ışınlarını, yıl boyunca dik ve dike yakın açılarla alan Ekvator fazla ısınır. Isınan hava genleşerek yükselir ve basınç düşer. Kutuplar, ışınları dar açı ile aldığından her zaman soğuktur. Soğuk hava ağır olduğu için yere çöker ve basınç yükselir.
    • Dünya’nın küreselliği nedeniyle hep aynı yönde hareketle başlangıç noktasına ulaşılır. 1519 yılında Macellan tarafından, hep batıya gidilerek çıkış noktasına varılabileceği düşüncesi ile İspanya’nın Cadiz Körfezi’ndeki Sancular Limanı’nda başlatılan ve aynı limanda 1522 yılında son bulan Dünya seyahati ile bu sonuca ulaşılmıştır.
    Dünyanın Hareketleri
    Dünya’nın Günlük Hareketi (Eksen Çevresindeki Hareketi)
    Dünya, batıdan doğuya doğru ekseni çevresindeki dönüşünü 24 saatte tamamlar. Buna 1 Güneş günü denir. Dünya’nın ekseni çevresindeki hareketinin hızı, 2 farklı şekilde ifade edilir.
    Çizgisel Hız
    Dairesel hareket yapan Yerküre üzerindeki bir noktanın birim zamanda eksen üzerindeki yer değiştirme hızıdır. Çizgisel hız, dünyanın küreselliği nedeniyle Ekvator’da en fazladır, kutuplara doğru azalır.
    Açısal Hız
    Dairesel hareket yapan Dünya üzerindeki bir noktanın birim zamanda oluşturduğu dönüş açısıdır.
    UYARI : Dünya kendi ekseni çevresinde,
    4 dakikada 10′ lik,
    1 saatte 150′ lik,
    24 saatte 360°’lik dönüş yapar.
    Günlük Hareketin Sonuçları
    Dünya’nın ekseni çevresindeki dönüşünün etkisiyle,
    • Bir noktaya Güneş ışınlarının gelme açısı ve yatay düzleme dik duran cisimlerin gölge boyları günün saatlerine göre değişir.
    • Güneş ışınları öğle saatinde en büyük açıyla gelir ve en kısa gölgeler oluşur.
    • Gece ve gündüzler birbirini izler.
    • Günlük sıcaklık farkları oluşur.
    • Dünya’nın ekseni çevresindeki dönüşünün etkisiyle, rüzgarlar esme yönlerinden saparlar. Bu sapma, Kuzey Yarım Küre’de esme yönünün sağına, Güney Yarım Küre’de esme yönünün soluna doğrudur.
    • Dünya’nın ekseni çevresindeki dönüşünün etkisiyle, okyanus akıntıları yönlerinden sapar ve halkalar oluştururlar. Okyanus akıntılarını başlatan sürekli rüzgarlardır. Bu nedenle rüzgarların esme yönlerinden sapmasına bağlı olarak akıntılar da yönlerinden sapar.
    Dünyanın Yıllık Hareketleri
    Dünya ekseni çevresinde hareket ederken aynı zamanda saat ibresinin tersi yönde, Güneş’in çevresinde de döner. Bu hareketini elips bir yörüngede 365 gün 6 saatte tamamlar. Buna 1 Güneş yılı denir. Dünya’nın yıllık hareketi sırasında, Güneş’in çevresinde çizdiği yörünge düzlemine ekliptik denir. Yörünge şeklinin elips olması nedeniyle Dünya yıllık hareket sırasında Günöte – Günberi konumuna gelir.
    Günöte (Aphel)
    Dünya’nın, Güneş’ten en çok uzaklaştığı, yörüngede en yavaş döndüğü gündür. Dünya Günöte konumuna 4 Temmuz’da gelir.
    Günberi (Perihel)
    Dünya’nın, Güneş’e en çok yaklaşıp, yörüngede en hızlı döndüğü gündür. Dünya Günberi konumuna 3 Ocak’ta gelir.
    Yörünge Şeklinin Sonuçları
    Dünya Güneş’in etrafında elips bir yörüngede döner. Yörünge şeklinin elips olması nedeniyle;
    • Dünya’nın yörüngedeki dönüş hızı, Güneş’e yaklaştıkça artar, Güneş’ten uzaklaştıkça azalır. Dolayısıyla sonbahar ekinosuna 2 gün gecikme ile 23 Eylül’de ulaşılır.
    • Her iki yarımkürede mevsim süreleri değişir.
    Mevsim Süreleri : Yörünge şekli tam daire biçiminde olsaydı, Dünya’nın yörüngedeki dönüş hızı değişmez, her iki yarım kürede mevsim süreleri eşit olurdu.








  2. Özberk
    Yeni Üye





    üzerinde yaşadığımız ve yaşam olduğu bilinen tek gezegen olan dünyanın içi hiçte dışı kadar güzel değildir. dışı mükemmel manzaralar ve yerler bulunjsada içinde lavlar erimiş kayalar ve sıcak bir çekirdek bulunur. bir atasözüyle dünyayı anlatırsak dışı seni içi beni yakar.




+ Yorum Gönder